૯. પહારાદસુત્તવણ્ણના

૧૯. નવમે પહારાદોતિ એવંનામકો. અસુરિન્દોતિ અસુરજેટ્ઠકો. અસુરેસુ હિ વેપચિત્તિ રાહુ પહારાદોતિ ઇમે તયો જેટ્ઠકા. યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમીતિ દસબલસ્સ અભિસમ્બુદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય ‘‘અજ્જ ગમિસ્સામિ સ્વે ગમિસ્સામી’’તિ એકાદસ વસ્સાનિ અતિક્કમિત્વા દ્વાદસમે વસ્સે સત્થુ વેરઞ્જાયં વસનકાલે ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘મમ ‘અજ્જ સ્વે’તિ દ્વાદસ વસ્સાનિ જાતાનિ, હન્દાહં ઇદાનેવ ગચ્છામી’’તિ તઙ્ખણંયેવ અસુરગણપરિવુતો અસુરભવના નિક્ખમિત્વા દિવા દિવસ્સ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, એકમન્તં અટ્ઠાસીતિ સો કિર ‘‘તથાગતં પઞ્હં પુચ્છિત્વા એવ ધમ્મં સુણિસ્સામી’’તિ આગતો, તથાગતસ્સ પન દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય બુદ્ધગારવેન પુચ્છિતું અસક્કોન્તો અપિ સત્થારં વન્દિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. તતો સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘અયં પહારાદો મયિ અકથેન્તે પઠમતરં કથેતું ન સક્ખિસ્સતિ, ચિણ્ણવસિટ્ઠાનેયેવ નં કથાસમુટ્ઠાપનત્થં એકં પઞ્હં પુચ્છિસ્સામી’’તિ.

અથ નં પુચ્છન્તો અપિ પન પહારાદાતિઆદિમાહ. તત્થ અભિરમન્તીતિ રતિં વિન્દન્તિ, અનુક્કણ્ઠમાના વસન્તીતિ અત્થો. સો ‘‘પરિચિણ્ણટ્ઠાનેયેવ મં ભગવા પુચ્છતી’’તિ અત્તમનો હુત્વા અભિરમન્તિ, ભન્તેતિ આહ. અનુપુબ્બનિન્નોતિઆદીનિ સબ્બાનિ અનુપટિપાટિયા નિન્નભાવસ્સ વેવચનાનિ. ન આયતકેનેવ પપાતોતિ ન છિન્નતટમહાસોબ્ભો વિય આદિતોવ પપાતો. સો હિ તીરતો પટ્ઠાય એકઙ્ગુલદ્વઙ્ગુલવિદત્થિરતનયટ્ઠિઉસભઅડ્ઢગાવુતગાવુતઅડ્ઢયોજનાદિવસેન ગમ્ભીરો હુત્વા ગચ્છન્તો સિનેરુપાદમૂલે ચતુરાસીતિયોજનસહસ્સગમ્ભીરો હુત્વા ઠિતોતિ દસ્સેતિ.

ઠિતધમ્મોતિ ઠિતસભાવો. કુણપેનાતિ યેન કેનચિ હત્થિઅસ્સાદીનં કળેવરેન. થલં ઉસ્સારેતીતિ હત્થેન ગહેત્વા વિય વીચિપહારેનેવ થલં ખિપતિ.

ગઙ્ગાયમુનાતિ ઇધ ઠત્વા ઇમાસં નદીનં ઉપ્પત્તિકથં કથેતું વટ્ટતિ. અયં તાવ જમ્બુદીપો દસસહસ્સયોજનપરિમાણો, તત્થ ચતુસહસ્સયોજનપરિમાણો પદેસો ઉદકેન અજ્ઝોત્થટો મહાસમુદ્દોતિ સઙ્ખં ગતો, તિસહસ્સયોજનપ્પમાણે મનુસ્સા વસન્તિ, તિસહસ્સયોજનપ્પમાણે હિમવા પતિટ્ઠિતો ઉબ્બેધેન પઞ્ચયોજનસતિકો ચતુરાસીતિકૂટસહસ્સપટિમણ્ડિતો સમન્તતો સન્દમાનપઞ્ચસતનદીવિચિત્તો, યત્થ આયામવિત્થારેન ચ ગમ્ભીરતો ચ પણ્ણાસપણ્ણાસયોજના દિયડ્ઢયોજનસતપરિમણ્ડલા અનોતત્તદહો કણ્ણમુણ્ડદહો રથકારદહો છદ્દન્તદહો કુણાલદહો મન્દાકિનિદહો સીહપ્પપાતદહોતિ સત્ત મહાસરા પતિટ્ઠહન્તિ.

તેસુ અનોતત્તો સુદસ્સનકૂટં ચિત્તકૂટં કાળકૂટં ગન્ધમાદનકૂટં કેલાસકૂટન્તિ ઇમેહિ પઞ્ચહિ પબ્બતેહિ પરિક્ખિત્તો. તત્થ સુદસ્સનકૂટં સોવણ્ણમયં દ્વિયોજનસતુબ્બેધં અન્તોવઙ્કં કાકમુખસણ્ઠાનં તમેવ સરં પટિચ્છાદેત્વા તિટ્ઠતિ, ચિત્તકૂટં સબ્બરતનમયં, કાળકૂટં અઞ્જનમયં, ગન્ધમાદનકૂટં સાનુમયં અબ્ભન્તરે મુગ્ગવણ્ણં, મૂલગન્ધો સારગન્ધો ફેગ્ગુગન્ધો તચગન્ધો પપટિકાગન્ધો રસગન્ધો પત્તગન્ધો પુપ્ફગન્ધો ફલગન્ધો ગન્ધગન્ધોતિ ઇમેહિ દસહિ ગન્ધેહિ ઉસ્સન્નં, નાનપ્પકારઓસધસઞ્છન્નં કાળપક્ખઉપોસથદિવસે આદિત્તમિવ અઙ્ગારં જલન્તં તિટ્ઠતિ, કેલાસકૂટં રજતમયં. સબ્બાનિ સુદસ્સનેન સમાનુબ્બેધસણ્ઠાનાનિ તમેવ સરં પટિચ્છાદેત્વા ઠિતાનિ. તાનિ સબ્બાનિ દેવાનુભાવેન નાગાનુભાવેન ચ વસ્સન્તિ, નદિયો ચેતેસુ સન્દન્તિ. તં સબ્બમ્પિ ઉદકં અનોતત્તમેવ પવિસતિ. ચન્દિમસૂરિયા દક્ખિણેન વા ઉત્તરેન વા ગચ્છન્તા પબ્બતન્તરેન તત્થ ઓભાસં કરોન્તિ, ઉજું ગચ્છન્તા ન કરોન્તિ. તેનેવસ્સ અનોતત્તો તિસઙ્ખા ઉદપાદિ.

તત્થ મનોહરસિલાતલાનિ નિમ્મચ્છકચ્છપાનિ ફલિકસદિસનિમ્મલોદકાનિ ન્હાનતિત્થાનિ સુપટિયત્તાનિ હોન્તિ, યેસુ બુદ્ધા ખીણાસવા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ ઇદ્ધિમન્તા ચ ઇસયો ન્હાયન્તિ, દેવયક્ખાદયો ઉદકકીળં કીળન્તિ.

તસ્સ ચતૂસુ પસ્સેસુ સીહમુખં, હત્થિમુખં, અસ્સમુખં, ઉસભમુખન્તિ ચત્તારિ મુખાનિ હોન્તિ, યેહિ ચતસ્સો નદિયો સન્દન્તિ. સીહમુખેન નિક્ખન્તનદીતીરે સીહા બહુતરા હોન્તિ, હત્થિમુખાદીહિ હત્થિઅસ્સઉસભા. પુરત્થિમદિસતો નિક્ખન્તનદી અનોતત્તં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા ઇતરા તિસ્સો નદિયો અનુપગમ્મ પાચીનહિમવન્તેનેવ અમનુસ્સપથં ગન્ત્વા મહાસમુદ્દં પવિસતિ. પચ્છિમદિસતો ચ ઉત્તરદિસતો ચ નિક્ખન્તનદિયોપિ તથેવ પદક્ખિણં કત્વા પચ્છિમહિમવન્તેનેવ ઉત્તરહિમવન્તેનેવ ચ અમનુસ્સપથં ગન્ત્વા મહાસમુદ્દં પવિસન્તિ. દક્ખિણમુખતો નિક્ખન્તનદી પન તં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા ઉત્તરેન ઉજુકં પાસાણપિટ્ઠેનેવ સટ્ઠિ યોજનાનિ ગન્ત્વા પબ્બતં પહરિત્વા ઉટ્ઠાય પરિક્ખેપેન તિગાવુતપ્પમાણા ઉદકધારા હુત્વા આકાસેન સટ્ઠિ યોજનાનિ ગન્ત્વા તિયગ્ગળે નામ પાસાણે પતિતા, પાસાણો ઉદકધારાવેગેન ભિન્નો. તત્થ પઞ્ઞાસયોજનપ્પમાણા તિયગ્ગળા નામ મહાપોક્ખરણી જાતા, પોક્ખરણિયા કૂલં ભિન્દિત્વા પાસાણં પવિસિત્વા સટ્ઠિ યોજનાનિ ગતા. તતો ઘનપથવિં ભિન્દિત્વા ઉમ્મઙ્ગેન સટ્ઠિ યોજનાનિ ગન્ત્વા ગિઞ્ઝં નામ તિરચ્છાનપબ્બતં પહરિત્વા હત્થતલે પઞ્ચઙ્ગુલિસદિસા પઞ્ચ ધારા હુત્વા પવત્તતિ. સા તિક્ખત્તું અનોતત્તં પદક્ખિણં કત્વા ગતટ્ઠાને આવત્તગઙ્ગાતિ વુચ્ચતિ. ઉજુકં પાસાણપિટ્ઠેન સટ્ઠિ યોજનાનિ ગતટ્ઠાને કણ્હગઙ્ગા, આકાસેન સટ્ઠિ યોજનાનિ ગતટ્ઠાને આકાસગઙ્ગા, તિયગ્ગળપાસાણે પઞ્ઞાસયોજનોકાસે ઠિતા તિયગ્ગળપોક્ખરણી, કૂલં ભિન્દિત્વા પાસાણં પવિસિત્વા સટ્ઠિ યોજનાનિ ગતટ્ઠાને બહલગઙ્ગાતિ, ઉમઙ્ગેન સટ્ઠિ યોજનાનિ ગતટ્ઠાને ઉમઙ્ગગઙ્ગાતિ વુચ્ચતિ. વિઞ્ઝં નામ તિરચ્છાનપબ્બતં પહરિત્વા પઞ્ચ ધારા હુત્વા પવત્તનટ્ઠાને પન ગઙ્ગા, યમુના, અચિરવતી, સરભૂ, મહીતિ પઞ્ચ સઙ્ખં ગતા. એવમેતા પઞ્ચ મહાનદિયો હિમવન્તતો પવત્તન્તીતિ વેદિતબ્બા.

સવન્તિયોતિ યા કાચિ સવમાના ગચ્છન્તી મહાનદિયો વા કુન્નદિયો વા. અપ્પેન્તીતિ અલ્લીયન્તિ ઓસરન્તિ. ધારાતિ વુટ્ઠિધારા. પૂરત્તન્તિ પુણ્ણભાવો. મહાસમુદ્દસ્સ હિ અયં ધમ્મતા – ‘‘ઇમસ્મિં કાલે દેવો મન્દો જાતો, જાલક્ખિપાદીનિ આદાય મચ્છકચ્છપે ગણ્હિસ્સામા’’તિ વા ‘‘ઇમસ્મિં કાલે મહન્તા વુટ્ઠિ, લભિસ્સામ નુ ખો પિટ્ઠિપસારણટ્ઠાન’’ન્તિ વા વત્તું ન સક્કા. પઠમકપ્પિકકાલતો પટ્ઠાય હિ યં સિનેરુમેખલં આહચ્ચ ઉદકં ઠિતં, તતો એકઙ્ગુલમત્તમ્પિ ઉદકં નેવ હેટ્ઠા ઓસીદતિ, ન ઉદ્ધં ઉત્તરતિ. એકરસોતિ અસમ્ભિન્નરસો.

મુત્તાતિ ખુદ્દકમહન્તવટ્ટદીઘાદિભેદા અનેકવિધા. મણીતિ રત્તનીલાદિભેદો અનેકવિધો. વેળુરિયોતિ વંસવણ્ણસિરીસપુપ્ફવણ્ણાદિભેદો અનેકવિધો. સઙ્ખોતિ દક્ખિણાવટ્ટતમ્બકુચ્છિકધમનસઙ્ખાદિભેદો અનેકવિધો. સિલાતિ સેતકાળમુગ્ગવણ્ણાદિભેદો અનેકવિધા. પવાળન્તિ ખુદ્દકમહન્તરત્તઘનરત્તાદિભેદં અનેકવિધં. મસારગલ્લન્તિ કબરમણિ. નાગાતિ ઊમિપિટ્ઠવાસિનોપિ વિમાનટ્ઠકા નાગાપિ.

અટ્ઠ પહારાદાતિ સત્થા અટ્ઠપિ ધમ્મે વત્તું સક્કોતિ, સોળસપિ બાત્તિંસપિ ચતુસટ્ઠિપિ સહસ્સમ્પિ, પહારાદેન પન અટ્ઠ કથિતા, અહમ્પિ તેહેવ સરિક્ખકે કત્વા કથેસ્સામીતિ ચિન્તેત્વા એવમાહ. અનુપુબ્બસિક્ખાતિઆદીસુ અનુપુબ્બસિક્ખાય તિસ્સો સિક્ખા ગહિતા, અનુપુબ્બકિરિયાય તેરસ ધુતઙ્ગાનિ, અનુપુબ્બપટિપદાય સત્ત અનુપસ્સના અટ્ઠારસ મહાવિપસ્સના અટ્ઠતિંસ આરમ્મણવિભત્તિયો સત્તતિંસ બોધપક્ખિયધમ્મા. ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધોતિ મણ્ડૂકસ્સ ઉપ્પતિત્વા ગમનં વિય આદિતોવ સીલપૂરણાદિં અકત્વા અરહત્તપ્પટિવેધો નામ નત્થિ, પટિપાટિયા પન સીલસમાધિપઞ્ઞાયો પૂરેત્વાવ સક્કા અરહત્તં પત્તુન્તિ અત્થો.

આરકાવાતિ દૂરેયેવ. ન તેન નિબ્બાનધાતુયા ઊનત્તં વા પૂરત્તં વાતિ અસઙ્ખ્યેય્યેપિ કપ્પે બુદ્ધેસુ અનુપ્પન્નેસુ એકસત્તોપિ પરિનિબ્બાતું ન સક્કોતિ, તદાપિ ‘‘તુચ્છા નિબ્બાનધાતૂ’’તિ ન સક્કા વત્તું. બુદ્ધકાલે ચ પન એકેકસ્મિં સમાગમે અસઙ્ખ્યેય્યાપિ સત્તા અમતં આરાધેન્તિ, તદાપિ ન સક્કા વત્તું – ‘‘પૂરા નિબ્બાનધાતૂ’’તિ.