૩. નગરોપમસુત્તવણ્ણના

૬૭. તતિયે યતોતિ યદા. પચ્ચન્તિમન્તિ રટ્ઠપરિયન્તે રટ્ઠાવસાને નિવિટ્ઠં. મજ્ઝિમદેસનગરસ્સ પન રક્ખાકિચ્ચં નત્થિ, તેન તં ન ગહિતં. નગરપરિક્ખારેહિ સુપરિક્ખતન્તિ નગરાલઙ્કારેહિ અલઙ્કતં. અકરણીયન્તિ અકત્તબ્બં અજિનિયં. ગમ્ભીરનેમાતિ ગમ્ભીરઆવાટા. સુનિખાતાતિ સુટ્ઠુ સન્નિસીદાપિતા. તં પનેતં એસિકાથમ્ભં ઇટ્ઠકાહિ વા કરોન્તિ સિલાહિ વા ખદિરાદીહિ વા સારરુક્ખેહિ. તં નગરગુત્તત્થાય કરોન્તા બહિનગરે કરોન્તિ, અલઙ્કારત્થાય કરોન્તા અન્તોનગરે. તં ઇટ્ઠકામયં કરોન્તા મહન્તં આવાટં કત્વા ચયં ચિનિત્વા ઉપરિ અટ્ઠંસં કત્વા સુધાય લિમ્પન્તિ. યદા હત્થિના દન્તેહિ અભિહતો ન ચલતિ, તદા સુલિત્તો નામ હોતિ. સિલાથમ્ભાદયોપિ અટ્ઠંસા એવ હોન્તિ. તે સચે અટ્ઠ રતના હોન્તિ, ચતુરતનમત્તં આવાટે પવિસતિ, ચતુરતનમત્તં ઉપરિ હોતિ. સોળસરતનવીસતિરતનેસુપિ એસેવ નયો. સબ્બેસઞ્હિ ઉપડ્ઢં હેટ્ઠા હોતિ, ઉપડ્ઢં ઉપરિ. તે ગોમુત્તવઙ્કા હોન્તિ, તેન તેસં અન્તરે પદરમયં કત્વા કમ્મં કાતું સક્કા હોતિ, તે પન કતચિત્તકમ્મા પગ્ગહિતદ્ધજાવ હોન્તિ.

પરિખાતિ પરિક્ખિપિત્વા ઠિતમાતિકા. અનુપરિયાયપથોતિ અન્તો પાકારસ્સ પાકારેન સદ્ધિં ગતો મહાપથો, યત્થ ઠિતા બહિપાકારે ઠિતેહિ સદ્ધિં યુજ્ઝન્તિ. સલાકન્તિ સરતોમરાદિનિસ્સગ્ગિયાવુધં. જેવનિકન્તિ એકતોધારાદિસેસાવુધં.

હત્થારોહાતિ સબ્બેપિ હત્થિઆચરિયહત્થિવેજ્જહત્થિબન્ધાદયો. અસ્સારોહાતિ સબ્બેપિ અસ્સાચરિયઅસ્સવેજ્જઅસ્સબન્ધાદયો. રથિકાતિ સબ્બેપિ રથાચરિયરથયોધરથરક્ખાદયો. ધનુગ્ગહાતિ ઇસ્સાસા. ચેલકાતિ યે યુદ્ધે જયદ્ધજં ગહેત્વા પુરતો ગચ્છન્તિ. ચલકાતિ ‘‘ઇધ રઞ્ઞો ઠાનં હોતુ, ઇધ અસુકમહામત્તસ્સા’’તિ એવં સેનાબ્યૂહકારકા. પિણ્ડદાયિકાતિ સાહસિકમહાયોધા. તે કિર પરસેનં પવિસિત્વા પિણ્ડપિણ્ડમિવ છેત્વા છેત્વા દયન્તિ, ઉપ્પતિત્વા નિગ્ગચ્છન્તીતિ અત્થો. યે વા સઙ્ગામમજ્ઝે યોધાનં ભત્તપાનીયં ગહેત્વા પવિસન્તિ, તેસમ્પેતં નામં. ઉગ્ગા રાજપુત્તાતિ ઉગ્ગતુગ્ગતા સઙ્ગામાવચરા રાજપુત્તા. પક્ખન્દિનોતિ યે ‘‘કસ્સ સીસં વા આવુધં વા આહરામા’’તિ વત્વા ‘‘અસુકસ્સા’’તિ વુત્તા સઙ્ગામં પક્ખન્દિત્વા તદેવ આહરન્તિ, ઇમે પક્ખન્દન્તીતિ પક્ખન્દિનો. મહાનાગા વિય મહાનાગા, હત્થિઆદીસુપિ અભિમુખં આગચ્છન્તેસુ અનિવત્તિયયોધાનં એતં અધિવચનં. સૂરાતિ એકસૂરા, યે સજાલિકાપિ સવમ્મિકાપિ સમુદ્દં તરિતું સક્કોન્તિ. ચમ્મયોધિનોતિ યે ચમ્મકઞ્ચુકં વા પવિસિત્વા સરપરિત્તાણચમ્મં વા ગહેત્વા યુજ્ઝન્તિ. દાસકપુત્તાતિ બલવસિનેહા ઘરદાસયોધા. દોવારિકોતિ દ્વારપાલકો. વાસનલેપનસમ્પન્નોતિ વાસનેન સબ્બવિવરપટિચ્છાદનેન સુધાલેપેન સમ્પન્નો. બહિ વા ખાણુપાકારસઙ્ખાતેન વાસનેન ઘનમટ્ઠેન ચ સુધાલેપેન સમ્પન્નો પુણ્ણઘટપન્તિં દસ્સેત્વા કતચિત્તકમ્મપગ્ગહિતદ્ધજો. તિણકટ્ઠોદકન્તિ હત્થિઅસ્સાદીનં ઘાસત્થાય ગેહાનઞ્ચ છાદનત્થાય આહરિત્વા બહૂસુ ઠાનેસુ ઠપિતતિણઞ્ચ, ગેહકરણપચનાદીનં અત્થાય આહરિત્વા ઠપિતકટ્ઠઞ્ચ, યન્તેહિ પવેસેત્વા પોક્ખરણીસુ ઠપિતઉદકઞ્ચ. સન્નિચિતં હોતીતિ પટિકચ્ચેવ અનેકેસુ ઠાનેસુ સુટ્ઠુ નિચિતં હોતિ. અબ્ભન્તરાનં રતિયાતિ અન્તોનગરવાસીનં રતિઅત્થાય. અપરિતસ્સાયાતિ તાસં અનાપજ્જનત્થાય. સાલિયવકન્તિ નાનપ્પકારા સાલિયો ચેવ યવા ચ. તિલમુગ્ગમાસાપરણ્ણન્તિ તિલમુગ્ગમાસા ચ સેસાપરણ્ણઞ્ચ.

ઇદાનિ યસ્મા તથાગતસ્સ નગરે કમ્મં નામ નત્થિ, નગરસદિસં પન અરિયસાવકં, નગરપરિક્ખારસદિસે ચ સત્ત ધમ્મે, ચતુઆહારસદિસાનિ ચ ચત્તારિ ઝાનાનિ દસ્સેત્વા એકાદસસુ ઠાનેસુ અરહત્તં પક્ખિપિત્વા દેસનં વિનિવટ્ટેસ્સામીતિ અયં ઉપમા આભતા. તસ્મા તં દેસનં પકાસેતું ઇદં એવમેવ ખોતિઆદિ આરદ્ધં. તત્થ સદ્ધમ્મેહીતિ સુધમ્મેહિ. સદ્ધોતિ ઓકપ્પનસદ્ધાય ચેવ પચ્ચક્ખસદ્ધાય ચ સમન્નાગતો. તત્થ દાનસીલાદીનં ફલં સદ્દહિત્વા દાનાદિપુઞ્ઞકરણે સદ્ધા ઓકપ્પનસદ્ધા નામ. મગ્ગેન આગતસદ્ધા પચ્ચક્ખસદ્ધા નામ. પસાદસદ્ધાતિપિ એસા એવ. તસ્સા લક્ખણાદીહિ વિભાગો વેદિતબ્બો.

‘‘સમ્પક્ખન્દનલક્ખણા ચ, મહારાજ, સદ્ધા સમ્પસાદનલક્ખણા ચા’’તિ (મિ. પ. ૨.૧.૧૦) હિ વચનતો ઇદં સદ્ધાય લક્ખણં નામ. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ સદ્ધો પસન્નો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? સીલવન્તાનં દસ્સનકામો હોતી’’તિઆદિના (અ. નિ. ૩.૪૨) નયેન વુત્તં પન સદ્ધાય નિમિત્તં નામ. ‘‘કો ચાહારો સદ્ધાય, સદ્ધમ્મસ્સવનન્તિસ્સ વચનીય’’ન્તિ (અ. નિ. ૧૦.૬૧) અયં પનસ્સા આહારો નામ. ‘‘સદ્ધાપબ્બજિતસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અયં અનુધમ્મો હોતિ, યં રૂપે નિબ્બિદાબહુલો વિહરિસ્સતી’’તિ અયમસ્સ અનુધમ્મો નામ. ‘‘સદ્ધા બન્ધતિ પાથેય્યં, સિરી ભોગાનમાસયો’’ (સં. નિ. ૧.૭૯). ‘‘સદ્ધા દુતિયા પુરિસસ્સ હોતિ’’ (સં. નિ. ૧.૩૬). ‘‘સદ્ધાય તરતિ ઓઘં’’ (સં. નિ. ૧.૨૪૬). ‘‘સદ્ધા બીજં તપો વુટ્ઠિ’’ (સુ. નિ. ૭૭; સં. નિ. ૧.૧૯૭). ‘‘સદ્ધાહત્થો મહાનાગો. ઉપેખાસેતદન્તવા’’તિઆદીસુ પન સુત્તેસુ એતિસ્સા બદ્ધભત્તપુટાદિસરિક્ખતાય અનેકસરસતા ભગવતા પકાસિતા. ઇમસ્મિં પન નગરોપમસુત્તન્તે એસા અચલસુપ્પતિટ્ઠિતતાય એસિકાથમ્ભસદિસા કત્વા દસ્સિતા.

સદ્ધેસિકોતિ સદ્ધં એસિકાથમ્ભં કત્વા અરિયસાવકો અકુસલં પજહતીતિ ઇમિના નયેન સબ્બપદેસુ યોજના કાતબ્બા. અપિચેત્થ હિરોત્તપ્પેહિ તીસુ દ્વારેસુ સંવરો સમ્પજ્જતિ, સો ચતુપારિસુદ્ધિસીલં હોતિ. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે એકાદસસુ ઠાનેસુ અરહત્તં પક્ખિપિત્વા દેસનાય કૂટં ગહિતન્તિ વેદિતબ્બં.