૫. મહાયઞ્ઞવગ્ગો

૧-૨. સત્તવિઞ્ઞાણટ્ઠિતિસુત્તાદિવણ્ણના

૪૪-૪૫. પઞ્ચમસ્સ પઠમે વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયોતિ પટિસન્ધિવિઞ્ઞાણસ્સ ઠાનાનિ. સેય્યથાપીતિ નિદસ્સનત્થે નિપાતો, યથા મનુસ્સાતિ અત્થો. અપરિમાણેસુ હિ ચક્કવાળેસુ અપરિમાણાનં મનુસ્સાનં વણ્ણસણ્ઠાનાદિવસેન દ્વેપિ એકસદિસા નત્થિ. યેપિ હિ કત્થચિ યમકભાતરો વણ્ણેન વા સણ્ઠાનેન વા સદિસા હોન્તિ, તેસમ્પિ આલોકિતવિલોકિતકથિતહસિતગમનટ્ઠાનાદીહિ વિસેસો હોતિયેવ. તસ્મા નાનત્તકાયાતિ વુત્તા. પટિસન્ધિસઞ્ઞા પન નેસં તિહેતુકાપિ દ્વિહેતુકાપિ અહેતુકાપિ હોતિ. તસ્મા નાનત્તસઞ્ઞિનોતિ વુત્તા. એકચ્ચે ચ દેવાતિ છ કામાવચરદેવા. તેસુ હિ કેસઞ્ચિ કાયો નીલો હોતિ, કેસઞ્ચિ પીતકાદિવણ્ણો. સઞ્ઞા પન તેસં દ્વિહેતુકાપિ તિહેતુકાપિ હોતિ, અહેતુકા નત્થિ. એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકાતિ ચતુઅપાયવિનિમુત્તા ઉત્તરમાતા યક્ખિની, પિયઙ્કરમાતા, ફુસ્સમિત્તા, ધમ્મગુત્તાતિ એવમાદિકા અઞ્ઞે ચ વેમાનિકા પેતા. એતેસઞ્હિ પીતઓદાતકાળમઙ્ગુરચ્છવિસામવણ્ણાદિવસેન ચેવ કિસ થૂલરસ્સદીઘવસેન ચ કાયો નાના હોતિ, મનુસ્સાનં વિય દ્વિહેતુકતિહેતુકઅહેતુકવસેન સઞ્ઞાપિ. તે પન દેવા વિય ન મહેસક્ખા, કપણમનુસ્સા વિય અપ્પેસક્ખા દુલ્લભઘાસચ્છાદના દુક્ખપીળિતા વિહરન્તિ. એકચ્ચે કાળપક્ખે દુક્ખિતા જુણ્હપક્ખે સુખિતા હોન્તિ. તસ્મા સુખસમુસ્સયતો વિનિપતિતત્તા વિનિપાતિકાતિ વુત્તા. યે પનેત્થ તિહેતુકા, તેસં ધમ્માભિસમયોપિ હોતિ પિયઙ્કરમાતાદીનં વિય.

બ્રહ્મકાયિકાતિ બ્રહ્મપારિસજ્જબ્રહ્મપુરોહિતમહાબ્રહ્માનો. પઠમાભિનિબ્બત્તાતિ તે સબ્બેપિ પઠમજ્ઝાનેન અભિનિબ્બત્તા. બ્રહ્મપારિસજ્જા પન પરિત્તેન અભિનિબ્બત્તા, તેસં કપ્પસ્સ તતિયો ભાગો આયુપ્પમાણં. બ્રહ્મપુરોહિતા મજ્ઝિમેન, તેસં ઉપડ્ઢકપ્પો આયુપ્પમાણં, કાયો ચ તેસં વિપ્ફારિકતરો હોતિ. મહાબ્રહ્માનો પણીતેન, તેસં કપ્પો આયુપ્પમાણં, કાયો ચ પન તેસં અતિવિપ્ફારિકોવ હોતિ. ઇતિ તે કાયસ્સ નાનત્તા પઠમજ્ઝાનવસેન સઞ્ઞાય એકત્તા નાનત્તકાયા એકત્તસઞ્ઞિનોતિ વેદિતબ્બા.

યથા ચ તે, એવં ચતૂસુ અપાયેસુ સત્તા. નિરયેસુ હિ કેસઞ્ચિ ગાવુતં, કેસઞ્ચિ અડ્ઢયોજનં, કેસઞ્ચિ યોજનં અત્તભાવો હોતિ, દેવદત્તસ્સ પન યોજનસતિકો જાતો. તિરચ્છાનેસુપિ કેચિ ખુદ્દકા, કેચિ મહન્તા. પેત્તિવિસયેસુપિ કેચિ સટ્ઠિહત્થા, કેચિ અસીતિહત્થા હોન્તિ, કેચિ સુવણ્ણા, કેચિ દુબ્બણ્ણા. તથા કાલકઞ્ચિકા અસુરા. અપિચેત્થ દીઘપિટ્ઠિકપેતા નામ સટ્ઠિયોજનિકાપિ હોન્તિ. સઞ્ઞા પન સબ્બેસમ્પિ અકુસલવિપાકાહેતુકાવ હોતિ. ઇતિ આપાયિકાપિ નાનત્તકાયા એકત્તસઞ્ઞિનોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છન્તિ.

આભસ્સરાતિ દણ્ડઉક્કાય અચ્ચિ વિય એતેસં સરીરતો આભા છિજ્જિત્વા છિજ્જિત્વા પતન્તી વિય સરતિ વિસ્સરતીતિ આભસ્સરા. તેસુ પઞ્ચકનયે દુતિયતતિયજ્ઝાનદ્વયં પરિત્તં ભાવેત્વા ઉપપન્ના પરિત્તાભા નામ હોન્તિ, તેસં દ્વે કપ્પા આયુપ્પમાણં. મજ્ઝિમં ભાવેત્વા ઉપપન્ના અપ્પમાણાભા નામ હોન્તિ, તેસં ચત્તારો કપ્પા આયુપ્પમાણં. પણીતં ભાવેત્વા ઉપપન્ના આભસ્સરા નામ હોન્તિ, તેસં અટ્ઠ કપ્પા આયુપ્પમાણં. ઇધ પન ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદવસેન સબ્બેવ તે ગહિતા. સબ્બેસઞ્હિ તેસં કાયો એકવિપ્ફારોવ હોતિ, સઞ્ઞા પન અવિતક્કવિચારમત્તા વા અવિતક્કઅવિચારા વાતિ નાના.

સુભકિણ્હાતિ સુભેન વોકિણ્ણા વિકિણ્ણા, સુભેન સરીરપ્પભાવણ્ણેન એકગ્ઘનાતિ અત્થો. એતેસઞ્હિ ન આભસ્સરાનં વિય છિજ્જિત્વા છિજ્જિત્વા પભા ગચ્છતિ. પઞ્ચકનયે પન પરિત્તમજ્ઝિમપણીતસ્સ ચતુત્થજ્ઝાનસ્સ વસેન સોળસબાત્તિંસચતુસ્સટ્ઠિકપ્પાયુકા પરિત્તઅપ્પમાણસુભકિણ્હા નામ હુત્વા નિબ્બત્તન્તિ. ઇતિ સબ્બેપિ તે એકત્તકાયા ચેવ ચતુત્થજ્ઝાનસઞ્ઞાય એકત્તસઞ્ઞિનો ચાતિ વેદિતબ્બા. વેહપ્ફલાપિ ચતુત્થવિઞ્ઞાણટ્ઠિતિમેવ ભજન્તિ. અસઞ્ઞસત્તા વિઞ્ઞાણાભાવા એત્થ સઙ્ગહં ન ગચ્છન્તિ, સત્તાવાસેસુ ગચ્છન્તિ.

સુદ્ધાવાસા વિવટ્ટપક્ખે ઠિતા ન સબ્બકાલિકા, કપ્પસતસહસ્સમ્પિ અસઙ્ખેય્યમ્પિ બુદ્ધસુઞ્ઞે લોકે ન ઉપ્પજ્જન્તિ. સોળસકપ્પસહસ્સઅબ્ભન્તરે બુદ્ધેસુ ઉપ્પન્નેસુયેવ ઉપ્પજ્જન્તિ. ધમ્મચક્કપ્પવત્તિસ્સ ભગવતો ખન્ધાવારટ્ઠાનસદિસા હોન્તિ. તસ્મા નેવ વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિં ન સત્તાવાસં ભજન્તિ. મહાસીવત્થેરો પન ‘‘ન ખો પન સો, સારિપુત્ત, આવાસો સુલભરૂપો, યો મયા અનાવુત્થપુબ્બો ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના અઞ્ઞત્ર સુદ્ધાવાસેહિ દેવેહી’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૬૦) ઇમિના સુત્તેન સુદ્ધાવાસાપિ ચતુત્થવિઞ્ઞાણટ્ઠિતિં ચતુત્થસત્તાવાસઞ્ચ ભજન્તીતિ વદતિ, તં અપ્પતિબાહિયત્તા સુત્તસ્સ અનુઞ્ઞાતં.

નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં યથેવ સઞ્ઞાય, એવં વિઞ્ઞાણસ્સાપિ સુખુમત્તા નેવ વિઞ્ઞાણં નાવિઞ્ઞાણં. તસ્મા વિઞ્ઞાણટ્ઠિતીસુ ન વુત્તં. દુતિયે સમાધિપરિક્ખારાતિ મગ્ગસમાધિસ્સ સમ્ભારા.

૩. પઠમઅગ્ગિસુત્તવણ્ણના

૪૬. તતિયે સબ્બેપિ રાગાદયો અનુડહનટ્ઠેન અગ્ગી. આહુનેય્યગ્ગીતિઆદીસુ પનેત્થ આહુનં વુચ્ચતિ સક્કારો, આહુનં અરહન્તીતિ આહુનેય્યા. માતાપિતરો હિ પુત્તાનં બહુપકારત્તા આહુનં અરહન્તિ, તેસુ વિપ્પટિપજ્જમાના પુત્તા નિરયાદીસુ નિબ્બત્તન્તિ. તસ્મા કિઞ્ચાપિ માતાપિતરો ન અનુડહન્તિ, અનુડહનસ્સ પન પચ્ચયા હોન્તિ. ઇતિ અનુડહનટ્ઠેનેવ આહુનેય્યગ્ગીતિ વુચ્ચન્તિ. ગહપતીતિ પન ગેહસામિકો વુચ્ચતિ, સો માતુગામસ્સ સયનવત્થાલઙ્કારાદિઅનુપ્પદાનેન બહુપકારો. તં અતિચરન્તો માતુગામો નિરયાદીસુ નિબ્બત્તતિ. તસ્મા સોપિ પુરિમનયેનેવ અનુડહનટ્ઠેન ગહપતગ્ગીતિ વુત્તો. દક્ખિણેય્યગ્ગીતિ એત્થ પન દક્ખિણાતિ ચત્તારો પચ્ચયા, ભિક્ખુસઙ્ઘો દક્ખિણેય્યો. સો હિ ગિહીનં તીસુ સરણેસુ પઞ્ચસુ સીલેસુ દસસુ સીલેસુ માતાપિતુપટ્ઠાને ધમ્મિકસમણબ્રાહ્મણુપટ્ઠાનેતિ એવમાદીસુ કલ્યાણધમ્મેસુ નિયોજનેન બહુપકારો. તસ્મિં મિચ્છાપટિપન્ના ગિહી ભિક્ખુસઙ્ઘં અક્કોસિત્વા પરિભાસિત્વા નિરયાદીસુ નિબ્બત્તન્તિ. તસ્મા સોપિ પુરિમનયેનેવ અનુડહનટ્ઠેન દક્ખિણેય્યગ્ગીતિ વુત્તો. કટ્ઠતો નિબ્બત્તો પાકતિકોવ અગ્ગિ કટ્ઠગ્ગિ નામ.

૪. દુતિયઅગ્ગિસુત્તવણ્ણના

૪૭. ચતુત્થે ઉગ્ગતસરીરસ્સાતિ સો કિર બ્રાહ્મણમહાસાલો અત્તભાવેનપિ ભોગેહિપિ ઉગ્ગતો સારપ્પત્તો અહોસિ, તસ્મા ઉગ્ગતસરીરોત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. ઉપક્ખટોતિ પચ્ચુપટ્ઠિતો. થૂણૂપનીતાનીતિ યૂપસઙ્ખાતં થૂણં ઉપનીતાનિ. યઞ્ઞત્થાયાતિ વધિત્વા યજનત્થાય. ઉપસઙ્કમીતિ સો કિર સબ્બં તં યઞ્ઞસમ્ભારં સજ્જેત્વા ચિન્તેસિ – ‘‘સમણો કિર ગોતમો મહાપઞ્ઞો, કિં નુ ખો મે યઞ્ઞસ્સ વણ્ણં કથેસ્સતિ ઉદાહુ અવણ્ણં, પુચ્છિત્વા જાનિસ્સામી’’તિ ઇમિના કારણેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અગ્ગિસ્સ આદાનન્તિ યઞ્ઞયજનત્થાય નવસ્સ મઙ્ગલગ્ગિનો આદિયનં. સબ્બેન સબ્બન્તિ સબ્બેન સુતેન સબ્બં સુતં સમેતિ સંસન્દતિ, એકસદિસં હોતીતિ દસ્સેતિ. સત્થાનીતિ વિહિંસનટ્ઠેન સત્થાનિ વિયાતિ સત્થાનિ. સયં પઠમં સમારમ્ભતીતિ અત્તનાવ પઠમતરં આરભતિ. હન્તુન્તિ હનિતું.

પહાતબ્બાતિ પરિહરિતબ્બા. અતોહયન્તિ અતો હિ માતાપિતિતો અયં. આહુતોતિ આગતો. સમ્ભૂતોતિ ઉપ્પન્નો. અયં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, ગહપતગ્ગીતિ અયં પુત્તદારાદિગણો યસ્મા, ગહપતિ, વિય ગેહસામિકો વિય હુત્વા અગ્ગતિ વિચરતિ, તસ્મા ગહપતગ્ગીતિ વુચ્ચતિ. અત્તાનન્તિ ચિત્તં. દમેન્તીતિ ઇન્દ્રિયદમનેન દમેન્તિ. સમેન્તીતિ રાગાદિસમનેન સમેન્તિ. તેસઞ્ઞેવ પરિનિબ્બાપનેન પરિનિબ્બાપેન્તિ. નિક્ખિપિતબ્બોતિ યથા ન વિનસ્સતિ, એવં ઠપેતબ્બો. ઉપવાયતન્તિ ઉપવાયતુ. એવઞ્ચ પન વત્વા બ્રાહ્મણો સબ્બેસમ્પિ તેસં પાણાનં જીવિતં દત્વા યઞ્ઞસાલં વિદ્ધંસેત્વા સત્થુ સાસને ઓપાનભૂતો અહોસીતિ.

૫-૬. સઞ્ઞાસુત્તદ્વયવણ્ણના

૪૮-૪૯. પઞ્ચમે અમતોગધાતિ નિબ્બાનપતિટ્ઠા. અમતપરિયોસાનાતિ નિબ્બાનાવસાના. છટ્ઠે મેથુનધમ્મસમાપત્તિયાતિ મેથુનધમ્મેન સમઙ્ગિભાવતો. ન્હારુદદ્દુલન્તિ ન્હારુખણ્ડં ન્હારુવિલેખનં વા. અનુસન્દતીતિ પવત્તતિ. નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસોતિ નત્થિ મય્હં પુબ્બેન અભાવિતકાલેન સદ્ધિં અપરં ભાવિતકાલે વિસેસો. લોકચિત્રેસૂતિ તિધાતુકલોકસન્નિવાસસઙ્ખાતેસુ લોકચિત્રેસુ. આલસ્યેતિ આલસિયભાવે. વિસ્સટ્ઠિયેતિ વિસ્સટ્ઠભાવે. અનનુયોગેતિ યોગસ્સ અનનુયુઞ્જને. અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાપગતન્તિ અહઙ્કારદિટ્ઠિતો ચ મમઙ્કારતણ્હાતો ચ નવવિધમાનતો ચ અપગતં. વિધાસમતિક્કન્તન્તિ તિસ્સો વિધા અતિક્કન્તં. સન્તન્તિ તપ્પચ્ચનીકકિલેસેહિ સન્તં. સુવિમુત્તન્તિ પઞ્ચહિ વિમુત્તીહિ સુટ્ઠુ વિમુત્તં.

૭. મેથુનસુત્તવણ્ણના

૫૦. સત્તમે ઉપસઙ્કમીતિ ભુત્તપાતરાસો દાસકમ્મકરપરિવુતો ઉપસઙ્કમિ. ભવમ્પિનોતિ ભવમ્પિ નુ. બ્રહ્મચારી પટિજાનાતીતિ ‘‘અહં બ્રહ્મચારી’’તિ એવં બ્રહ્મચરિયવાસં પટિજાનાતીતિ પુચ્છતિ. એવં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘બ્રાહ્મણસમયે વેદં ઉગ્ગણ્હન્તા અટ્ઠચત્તાલીસ વસ્સાનિ બ્રહ્મચરિયં ચરન્તિ. સમણો પન ગોતમો અગારં અજ્ઝાવસન્તો તીસુ પાસાદેસુ તિવિધનાટકરતિયા અભિરમિ, ઇદાનિ કિં નુ ખો વક્ખતી’’તિ ઇમમત્થં સન્ધાયેવં પુચ્છતિ. તતો ભગવા મન્તેન કણ્હસપ્પં ગણ્હન્તો વિય અમિત્તં ગીવાય પાદેન અક્કમન્તો વિય અત્તનો સંકિલેસકાલે છબ્બસ્સાનિ પધાનચરિયાય રજ્જસુખં વા પાસાદેસુ નાટકસમ્પત્તિં વા આરબ્ભ વિતક્કમત્તસ્સાપિ અનુપ્પન્નભાવં સન્ધાય સીહનાદં નદન્તો યઞ્હિ તં બ્રાહ્મણાતિઆદિમાહ. તત્થ દ્વયંદ્વયસમાપત્તિન્તિ દ્વીહિ દ્વીહિ સમાપજ્જિતબ્બભાવં. દુક્ખસ્માતિ સકલવટ્ટદુક્ખતો. સઞ્જગ્ઘતીતિ હસિતકથં કથેતિ. સંકીળતીતિ કેળિં કરોતિ. સંકેળાયતીતિ મહાહસિતં હસતિ. ચક્ખુના ચક્ખુન્તિ અત્તનો ચક્ખુના તસ્સા ચક્ખું પટિવિજ્ઝિત્વા ઉપનિજ્ઝાયતિ. તિરોકુટ્ટં વા તિરોપાકારં વાતિ પરકુટ્ટે વા પરપાકારે વા. દેવોતિ એકો દેવરાજા. દેવઞ્ઞતરોતિ અઞ્ઞતરો દેવપુત્તો. અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિન્તિ અરહત્તઞ્ચેવ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણઞ્ચ.

૮. સંયોગસુત્તવણ્ણના

૫૧. અટ્ઠમે સંયોગવિસંયોગન્તિ સંયોગવિસંયોગસાધકં. ધમ્મપરિયાયન્તિ ધમ્મકારણં. અજ્ઝત્તં ઇત્થિન્દ્રિયન્તિ નિયકજ્ઝત્તે ઇત્થિભાવં. ઇત્થિકુત્તન્તિ ઇત્થિકિરિયં. ઇત્થાકપ્પન્તિ નિવાસનપારુપનાદિઇત્થિઆકપ્પં. ઇત્થિવિધન્તિ ઇત્થિયા માનવિધં. ઇત્થિછન્દન્તિ ઇત્થિયા અજ્ઝાસયચ્છન્દં. ઇત્થિસ્સરન્તિ ઇત્થિસદ્દં. ઇત્થાલઙ્કારન્તિ ઇત્થિયા પસાધનભણ્ડં. પુરિસિન્દ્રિયાદીસુપિ એસેવ નયો. બહિદ્ધા સંયોગન્તિ પુરિસેન સદ્ધિં સમાગમં. અતિવત્તતીતિ અનભિરતાતિ એવં વુત્તાય બલવવિપસ્સનાય અરિયમગ્ગં પત્વા અતિવત્તતિ. ઇમસ્મિં સુત્તે વટ્ટવિવટ્ટં કથિતં.

૯. દાનમહપ્ફલસુત્તવણ્ણના

૫૨. નવમે સાપેખોતિ સતણ્હો. પટિબદ્ધચિત્તોતિ વિપાકે બદ્ધચિત્તો. સન્નિધિપેખોતિ નિધાનપેખો હુત્વા. પેચ્ચાતિ પરલોકં ગન્ત્વા. તં કમ્મં ખેપેત્વાતિ તં કમ્મવિપાકં ખેપેત્વા. ઇદ્ધિન્તિ વિપાકિદ્ધિં. યસન્તિ પરિવારસમ્પદં. આધિપચ્ચન્તિ જેટ્ઠભાવકારણં. આગન્તા ઇત્થત્તન્તિ ઇત્થભાવં ઇમે પઞ્ચક્ખન્ધે પુન આગન્તા, ન તત્રૂપપત્તિકો ન ઉપરૂપપત્તિકો, હેટ્ઠાગામીયેવ હોતીતિ અત્થો. સાહુ દાનન્તિ દાનં નામેતં સાધુ ભદ્દકં સુન્દરં. તાનિ મહાયઞ્ઞાનીતિ તાનિ સપ્પિનવનીતદધિમધુફાણિતાદીહિ નિટ્ઠાનં ગતાનિ મહાદાનાનિ. ચિત્તાલઙ્કારચિત્તપરિક્ખારન્તિ સમથવિપસ્સનાચિત્તસ્સ અલઙ્કારભૂતઞ્ચેવ પરિવારભૂતઞ્ચ. બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતન્તિ ન સક્કા તત્થ દાનેન ઉપપજ્જિતું. યસ્મા પન તં સમથવિપસ્સનાચિત્તસ્સ અલઙ્કારભૂતં, તસ્મા તેન દાનાલઙ્કતેન ચિત્તેન ઝાનઞ્ચેવ અરિયમગ્ગઞ્ચ નિબ્બત્તેત્વા ઝાનેન તત્થ ઉપપજ્જતિ. અનાગામી હોતીતિ ઝાનાનાગામી નામ હોતિ. અનાગન્તા ઇત્થત્તન્તિ પુન ઇત્થભાવં ન આગન્તા, ઉપરૂપપત્તિકો વા તત્રૂપપત્તિકો વા હુત્વા તત્થેવ પરિનિબ્બાયતિ. ઇતિ ઇમેસુ દાનેસુ પઠમં તણ્હુત્તરિયદાનં, દુતિયં ચિત્તીકારદાનં, તતિયં હિરોત્તપ્પદાનં, ચતુત્થં નિરવસેસદાનં, પઞ્ચમં દક્ખિણેય્યદાનં, છટ્ઠં સોમનસ્સુપવિચારદાનં, સત્તમં અલઙ્કારપરિવારદાનં નામાતિ.

૧૦. નન્દમાતાસુત્તવણ્ણના

૫૩. દસમં અત્થુપ્પત્તિવસેન દેસિતં. સત્થા કિર વુત્થવસ્સો પવારેત્વા દ્વે અગ્ગસાવકે ઓહાય ‘‘દક્ખિણાગિરિં ચારિકં ગમિસ્સામી’’તિ નિક્ખમિ, રાજા પસેનદિ કોસલો, અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ, વિસાખા મહાઉપાસિકા, અઞ્ઞે ચ બહુજના દસબલં નિવત્તેતું નાસક્ખિંસુ. અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ ‘‘સત્થારં નિવત્તેતું નાસક્ખિ’’ન્તિ રહો ચિન્તયમાનો નિસીદિ. અથ નં પુણ્ણા નામ દાસી દિસ્વા ‘‘કિં નુ ખો તે, સામિ, ન પુબ્બે વિય ઇન્દ્રિયાનિ વિપ્પસન્નાની’’તિ પુચ્છિ. આમ, પુણ્ણે, સત્થા ચારિકં પક્કન્તો, તમહં નિવત્તેતું નાસક્ખિં. ન ખો પન સક્કા જાનિતું પુન સીઘં આગચ્છેય્ય વા ન વા, તેનાહં ચિન્તયમાનો નિસિન્નોતિ. સચાહં દસબલં નિવત્તેય્યં, કિં મે કરેય્યાસીતિ? ભુજિસ્સં તં કરિસ્સામીતિ. સા ગન્ત્વા સત્થારં વન્દિત્વા ‘‘નિવત્તથ, ભન્તે’’તિ આહ. મમ નિવત્તનપચ્ચયા ત્વં કિં કરિસ્સસીતિ? તુમ્હે, ભન્તે, મમ પરાધીનભાવં જાનાથ, અઞ્ઞં કિઞ્ચિ કાતું ન સક્કોમિ, સરણેસુ પન પતિટ્ઠાય પઞ્ચ સીલાનિ રક્ખિસ્સામીતિ. સાધુ સાધુ પુણ્ણેતિ, સત્થા ધમ્મગારવેન એકપદસ્મિઞ્ઞેવ નિવત્તિ. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘ધમ્મગરુ, ભિક્ખવે, તથાગતો ધમ્મગારવો’’તિ (અ. નિ. ૫.૯૯).

સત્થા નિવત્તિત્વા જેતવનમહાવિહારં પાવિસિ. મહાજનો પુણ્ણાય સાધુકારસહસ્સાનિ અદાસિ. સત્થા તસ્મિં સમાગમે ધમ્મં દેસેસિ, ચતુરાસીતિપાણસહસ્સાનિ અમતપાનં પિવિંસુ. પુણ્ણાપિ સેટ્ઠિના અનુઞ્ઞાતા ભિક્ખુનિઉપસ્સયં ગન્ત્વા પબ્બજિ. સમ્માસમ્બુદ્ધો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને આમન્તેત્વા ‘‘અહં યં દિસં ચારિકાય નિક્ખન્તો, તત્થ ન ગચ્છામિ. તુમ્હે તુમ્હાકં પરિસાય સદ્ધિં તં દિસં ચારિકં ગચ્છથા’’તિ વત્વા ઉય્યોજેસિ. ઇમિસ્સં અત્થુપ્પત્તિયં એકં સમયં આયસ્મા સારિપુત્તોતિઆદિ વુત્તં.

તત્થ વેળુકણ્ડકીતિ વેળુકણ્ટકનગરવાસિની. તસ્સ કિર નગરસ્સ પાકારગુત્તત્થાય પાકારપરિયન્તેન વેળૂ રોપિતા, તેનસ્સ વેળુકણ્ટકન્તેવ નામં જાતં. પારાયનન્તિ નિબ્બાનસઙ્ખાતપારં અયનતો પારાયનન્તિ લદ્ધવોહારં ધમ્મં. સરેન ભાસતીતિ સત્તભૂમિકસ્સ પાસાદસ્સ ઉપરિમતલે સુસંવિહિતારક્ખટ્ઠાને નિસિન્ના સમાપત્તિબલેન રત્તિભાગં વીતિનામેત્વા સમાપત્તિતો વુટ્ઠાય ‘‘ઇમં રત્તાવસેસં કતરાય રતિયા વીતિનામેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા ‘‘ધમ્મરતિયા’’તિ કતસન્નિટ્ઠાના તીણિ ફલાનિ પત્તા અરિયસાવિકા અડ્ઢતેય્યગાથાસતપરિમાણં પારાયનસુત્તં મધુરેન સરભઞ્ઞેન ભાસતિ. અસ્સોસિ ખોતિ આકાસટ્ઠકવિમાનાનિ પરિહરિત્વા તસ્સ પાસાદસ્સ ઉપરિભાગં ગતેન મગ્ગેન નરવાહનયાનં આરુય્હ ગચ્છમાનો અસ્સોસિ. કથાપરિયોસાનં આગમયમાનો અટ્ઠાસીતિ ‘‘કિં સદ્દો એસ ભણે’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘નન્દમાતાય ઉપાસિકાય સરભઞ્ઞસદ્દો’’તિ વુત્તે ઓતરિત્વા ‘‘ઇદમવોચા’’તિ ઇદં દેસનાપરિયોસાનં ઓલોકેન્તો અવિદૂરટ્ઠાને આકાસે અટ્ઠાસિ.

સાધુ ભગિનિ, સાધુ ભગિનીતિ ‘‘સુગ્ગહિતા તે ભગિનિ ધમ્મદેસના સુકથિતા, પાસાણકચેતિયે નિસીદિત્વા સોળસન્નં પારાયનિકબ્રાહ્મણાનં સમ્માસમ્બુદ્ધેન કથિતદિવસે ચ અજ્જ ચ ન કિઞ્ચિ અન્તરં પસ્સામિ, મજ્ઝે ભિન્નસુવણ્ણં વિય તે સત્થુ કથિતેન સદ્ધિં સદિસમેવ કથિત’’ન્તિ વત્વા સાધુકારં દદન્તો એવમાહ. કો પનેસો ભદ્રમુખાતિ ઇમસ્મિં સુસંવિહિતારક્ખટ્ઠાને એવં મહન્તેન સદ્દેન કો નામેસ, ભદ્રમુખ, લદ્ધમુખ, કિં નાગો સુપણ્ણો દેવો મારો બ્રહ્માતિ સુવણ્ણપટ્ટવણ્ણં વાતપાનં વિવરિત્વા વિગતસારજ્જા તીણિ ફલાનિ પત્તા અરિયસાવિકા વેસ્સવણેન સદ્ધિં કથયમાના એવમાહ. અહં તે ભગિનિ ભાતાતિ સયં સોતાપન્નત્તા અનાગામિઅરિયસાવિકં જેટ્ઠિકં મઞ્ઞમાનો ‘‘ભગિની’’તિ વત્વા પુન તં પઠમવયે ઠિતત્તા અત્તનો કનિટ્ઠં, અત્તાનં પન નવુતિવસ્સસતસહસ્સાયુકત્તા મહલ્લકતરં મઞ્ઞમાનો ‘‘ભાતા’’તિ આહ. સાધુ ભદ્રમુખાતિ, ભદ્રમુખ, સાધુ સુન્દરં, સ્વાગમનં તે આગમનં, આગન્તું યુત્તટ્ઠાનમેવસિ આગતોતિ અત્થો. ઇદં તે હોતુ આતિથેય્યન્તિ ઇદમેવ ધમ્મભણનં તવ અતિથિપણ્ણાકારો હોતુ, ન હિ તે અઞ્ઞં ઇતો ઉત્તરિતરં દાતબ્બં પસ્સામીતિ અધિપ્પાયો. એવઞ્ચેવ મે ભવિસ્સતિ આતિથેય્યન્તિ એવં અત્તનો પત્તિદાનં યાચિત્વા ‘‘અયં તે ધમ્મકથિકસક્કારો’’તિ અડ્ઢતેળસાનિ કોટ્ઠસતાનિ રત્તસાલીનં પૂરેત્વા ‘‘યાવાયં ઉપાસિકા ચરતિ, તાવ મા ખયં ગમિંસૂ’’તિ અધિટ્ઠહિત્વા પક્કામિ. યાવ ઉપાસિકા અટ્ઠાસિ, તાવ કોટ્ઠાનં હેટ્ઠિમતલં નામ દટ્ઠું નાસક્ખિંસુ. તતો પટ્ઠાય ‘‘નન્દમાતાય કોટ્ઠાગારં વિયા’’તિ વોહારો ઉદપાદિ.

અકતપાતરાસોતિ અભુત્તપાતરાસો. પુઞ્ઞન્તિ પુબ્બચેતના ચ મુઞ્ચનચેતના ચ. પુઞ્ઞમહીતિ અપરચેતના. સુખાય હોતૂતિ સુખત્થાય હિતત્થાય હોતુ. એવં અત્તનો દાને વેસ્સવણસ્સ પત્તિં અદાસિ.

પકરણેતિ કારણે. ઓક્કસ્સ પસય્હાતિ આકડ્ઢિત્વા અભિભવિત્વા. યક્ખયોનિન્તિ ભુમ્મદેવતાભાવં. તેનેવ પુરિમેન અત્તભાવેન ઉદ્દસ્સેતીતિ પુરિમસરીરસદિસમેવ સરીરં માપેત્વા અલઙ્કતપટિયત્તો સિરિગબ્ભસયનતલે અત્તાનં દસ્સેતિ. ઉપાસિકા પટિદેસિતાતિ ઉપાસિકા અહન્તિ એવં ઉપાસિકાભાવં દેસેસિં. યાવદેતિ યાવદેવ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવાતિ.

મહાયઞ્ઞવગ્ગો પઞ્ચમો.