૩. પઠમસત્તકસુત્તવણ્ણના

૨૩. તતિયે અભિણ્હં સન્નિપાતાતિ ઇદં વજ્જિસત્તકે વુત્તસદિસમેવ. ઇધાપિ ચ અભિણ્હં અસન્નિપતન્તા દિસાસુ આગતસાસનં ન સુણન્તિ, તતો ‘‘અસુકવિહારસીમા આકુલા, ઉપોસથપ્પવારણા ઠિતા, અસુકસ્મિં ઠાને ભિક્ખૂ વેજ્જકમ્મદૂતકમ્માદીનિ કરોન્તિ, વિઞ્ઞત્તિબહુલા ફલપુપ્ફદાનાદીહિ જીવિકં કપ્પેન્તી’’તિઆદીનિ ન જાનન્તિ. પાપભિક્ખૂપિ ‘‘પમત્તો સઙ્ઘો’’તિ ઞત્વા રાસિભૂતા સાસનં ઓસક્કાપેન્તિ. અભિણ્હં સન્નિપતન્તા પન તં પવત્તિં સુણન્તિ, તતો ભિક્ખુસઙ્ઘં પેસેત્વા સીમં ઉજું કારેન્તિ, ઉપોસથપ્પવારણાયો પવત્તાપેન્તિ, મિચ્છાજીવાનં ઉસ્સન્નટ્ઠાને અરિયવંસિકે પેસેત્વા અરિયવંસં કથાપેન્તિ, પાપભિક્ખૂનં વિનયધરેહિ નિગ્ગહં કારાપેન્તિ. પાપભિક્ખૂપિ ‘‘અપ્પમત્તો સઙ્ઘો, ન સક્કા અમ્હેહિ વગ્ગબન્ધનેન વિચરિતુ’’ન્તિ ભિજ્જિત્વા પલાયન્તિ. એવમેત્થ વુદ્ધિહાનિયો વેદિતબ્બા.

સમગ્ગાતિઆદીસુ ચેતિયપટિજગ્ગનત્થં વા બોધિઘરઉપોસથાગારચ્છાદનત્થં વા કતિકવત્તં વા ઠપેતુકામતાય ‘‘સઙ્ઘો સન્નિપતતૂ’’તિ ભેરિયા વા ઘણ્ટિયા વા આકોટિતમત્તાય ‘‘મય્હં ચીવરકમ્મં અત્થિ, મય્હં પત્તો પચિતબ્બો, મય્હં નવકમ્મં અત્થી’’તિ વિક્ખેપં કરોન્તા ન સમગ્ગા સન્નિપતન્તિ નામ. સબ્બં પન તં કમ્મં ઠપેત્વા ‘‘અહં પુરિમતરં, અહં પુરિમતર’’ન્તિ એકપ્પહારેનેવ સન્નિપતન્તા સમગ્ગા સન્નિપતન્તિ નામ. સન્નિપતિતા પન ચિન્તેત્વા મન્તેત્વા કત્તબ્બં કત્વા એકતોવ અવુટ્ઠહન્તા ન સમગ્ગા વુટ્ઠહન્તિ નામ. એવં વુટ્ઠિતેસુ હિ યે પઠમં ગચ્છન્તિ, તેસં એવં હોતિ ‘‘અમ્હેહિ બાહિરકથાવ સુતા, ઇદાનિ વિનિચ્છયકથા ભવિસ્સતી’’તિ. એકપ્પહારેનેવ વુટ્ઠહન્તા સમગ્ગા વુટ્ઠહન્તિ નામ. અપિચ ‘‘અસુકટ્ઠાને વિહારસીમા આકુલા, ઉપોસથપ્પવારણા ઠિતા, અસુકટ્ઠાને વેજ્જકમ્માદિકારકા પાપભિક્ખૂ ઉસ્સન્ના’’તિ સુત્વા ‘‘કો ગન્ત્વા તેસં નિગ્ગહં કરિસ્સતી’’તિ વુત્તે ‘‘અહં પઠમં, અહં પઠમ’’ન્તિ વત્વા ગચ્છન્તાપિ સમગ્ગા વુટ્ઠહન્તિ નામ.

આગન્તુકં પન દિસ્વા ‘‘ઇમં પરિવેણં યાહિ, એતં પરિવેણં યાહિ, અયં કો’’તિ અવત્વા સબ્બે વત્તં કરોન્તાપિ, જિણ્ણપત્તચીવરકં દિસ્વા તસ્સ ભિક્ખાચારવત્તેન પત્તચીવરં પરિયેસન્તાપિ, ગિલાનસ્સ ગિલાનભેસજ્જં પરિયેસમાનાપિ, ગિલાનમેવ અનાથં ‘‘અસુકપરિવેણં યાહી’’તિ અવત્વા અત્તનો અત્તનો પરિવેણે પટિજગ્ગન્તાપિ, એકો ઓલીયમાનકો ગન્થો હોતિ, પઞ્ઞવન્તં ભિક્ખું સઙ્ગણ્હિત્વા તેન તં ગન્થં ઉક્ખિપાપેન્તાપિ સમગ્ગા સઙ્ઘકરણીયાનિ કરોન્તિ નામ.

અપ્પઞ્ઞત્તન્તિઆદીસુ નવં અધમ્મિકં કતિકવત્તં વા સિક્ખાપદં વા ગણ્હન્તા અપ્પઞ્ઞત્તં પઞ્ઞાપેન્તિ નામ પુરાણસન્થતવત્થુસ્મિં સાવત્થિયં ભિક્ખૂ વિય. ઉદ્ધમ્મં ઉબ્બિનયં સાસનં દીપેન્તા પઞ્ઞત્તં સમુચ્છિન્દન્તિ નામ, વસ્સસતપરિનિબ્બુતે ભગવતિ વેસાલિકા વજ્જિપુત્તકા વિય. ખુદ્દાનુખુદ્દકા પન આપત્તિયો સઞ્ચિચ્ચ વીતિક્કમન્તા યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય ન વત્તન્તિ નામ અસ્સજિપુનબ્બસુકા વિય. તથા અકરોન્તા પન અપઞ્ઞત્તં ન પઞ્ઞાપેન્તિ, પઞ્ઞત્તં ન સમુચ્છિન્દન્તિ, યથાપઞ્ઞત્તેસુ સિક્ખાપદેસુ સમાદાય વત્તન્તિ નામ આયસ્મા ઉપસેનો વિય, આયસ્મા યસો કાકણ્ડકપુત્તો વિય, આયસ્મા મહાકસ્સપો વિય ચ. વુદ્ધિયેવાતિ સીલાદિગુણેહિ વુદ્ધિયેવ, નો પરિહાનિ.

થેરાતિ થિરભાવપ્પત્તા થેરકારકેહિ ગુણેહિ સમન્નાગતા. બહૂ રત્તિયો જાનન્તીતિ રત્તઞ્ઞૂ. ચિરં પબ્બજિતાનં એતેસન્તિ ચિરપબ્બજિતા. સઙ્ઘસ્સ પિતિટ્ઠાને ઠિતાતિ સઙ્ઘપિતરો. પિતિટ્ઠાને ઠિતત્તા સઙ્ઘં પરિણેન્તિ, પુબ્બઙ્ગમા હુત્વા તીસુ સિક્ખાસુ પવત્તેન્તીતિ સઙ્ઘપરિણાયકા.

યે તેસં સક્કારાદીનિ ન કરોન્તિ, ઓવાદત્થાય દ્વે તયો વારે ઉપટ્ઠાનં ન ગચ્છન્તિ, તેપિ તેસં ઓવાદં ન દેન્તિ, પવેણિકથં ન કથેન્તિ, સારભૂતં ધમ્મપરિયાયં ન સિક્ખાપેન્તિ. તે તેહિ વિસ્સટ્ઠા સીલાદીહિ ધમ્મક્ખન્ધેહિ સત્તહિ ચ અરિયધનેહીતિ એવમાદીહિ ગુણેહિ પરિહાયન્તિ. યે પન તેસં સક્કારાદીનિ કરોન્તિ, ઉપટ્ઠાનં ગચ્છન્તિ, તેસં તે ‘‘એવં તે અભિક્કમિતબ્બ’’ન્તિઆદિકં ઓવાદં દેન્તિ, પવેણિકથં કથેન્તિ, સારભૂતં ધમ્મપરિયાયં સિક્ખાપેન્તિ, તેરસહિ ધુતઙ્ગેહિ દસહિ કથાવત્થૂહિ અનુસાસન્તિ. તે તેસં ઓવાદે ઠત્વા સીલાદીહિ ગુણેહિ વડ્ઢમાના સામઞ્ઞત્થં અનુપાપુણન્તિ. એવમેત્થ હાનિવુદ્ધિયો દટ્ઠબ્બા.

પુનબ્ભવો સીલમસ્સાતિ પોનોબ્ભવિકા, પુનબ્ભવદાયિકાતિ અત્થો, તસ્સા પોનોબ્ભવિકાય. ન વસં ગચ્છિસ્સન્તીતિ એત્થ યે ચતુન્નં પચ્ચયાનં કારણા ઉપટ્ઠાકાનં પદાનુપદિકા હુત્વા ગામતો ગામં વિચરન્તિ, તે તસ્સા વસં ગચ્છન્તિ નામ. ઇતરે ન ગચ્છન્તિ. તત્થ હાનિવુદ્ધિયો પાકટાયેવ.

આરઞ્ઞકેસૂતિ પઞ્ચધનુસતિકપચ્છિમેસુ. સાપેક્ખાતિ સાલયા. ગામન્તસેનાસનેસુ હિ ઝાનં અપ્પેત્વાપિ તતો વુટ્ઠિતમત્તોવ ઇત્થિપુરિસદારકદારિકાદિસદ્દં સુણાતિ, યેનસ્સ અધિગતવિસેસોપિ હાયતિયેવ. અરઞ્ઞસેનાસને નિદ્દાયિત્વાપિ પબુદ્ધમત્તો સીહબ્યગ્ઘમોરાદીનં સદ્દં સુણાતિ, યેન અરઞ્ઞે પીતિં પટિલભિત્વા તમેવ સમ્મસન્તો અગ્ગફલે પતિટ્ઠાતિ. ઇતિ ભગવા ગામન્તસેનાસને ઝાનં અપ્પેત્વા નિસિન્નભિક્ખુતો અરઞ્ઞે નિદ્દાયમાનમેવ પસંસતિ. તસ્મા તમેવ અત્થવસં પટિચ્ચ ‘‘આરઞ્ઞકેસુ સેનાસનેસુ સાપેક્ખા ભવિસ્સન્તી’’તિ આહ.

પચ્ચત્તઞ્ઞેવ સતિં ઉપટ્ઠાપેસ્સન્તીતિ અત્તનાવ અત્તનો અબ્ભન્તરે સતિં ઉપટ્ઠપેસ્સન્તિ. પેસલાતિ પિયસીલા. ઇધાપિ સબ્રહ્મચારીનં આગમનં અનિચ્છન્તા નેવાસિકા અસ્સદ્ધા હોન્તિ અપ્પસન્ના, વિહારં સમ્પત્તભિક્ખૂનં પચ્ચુગ્ગમન-પત્તચીવરપટિગ્ગહણ-આસનપઞ્ઞાપનતાલવણ્ટગ્ગહણાદીનિ ન કરોન્તિ. અથ નેસં અવણ્ણો ઉગ્ગચ્છતિ ‘‘અસુકવિહારવાસિનો ભિક્ખૂ અસ્સદ્ધા અપ્પસન્ના વિહારં પવિટ્ઠાનં વત્તપ્પટિવત્તમ્પિ ન કરોન્તી’’તિ. તં સુત્વા પબ્બજિતા વિહારદ્વારેન ગચ્છન્તાપિ વિહારં ન પવિસન્તિ. એવં અનાગતાનં અનાગમનમેવ હોતિ. આગતાનં પન ફાસુવિહારે અસતિ યેપિ અજાનિત્વા આગતા, તે ‘‘વસિસ્સામાતિ તાવચિન્તેત્વા આગતમ્હા, ઇમેસં પન નેવાસિકાનં ઇમિના નીહારેન કો વસિસ્સતી’’તિ નિક્ખમિત્વા ગચ્છન્તિ. એવં સો વિહારો અઞ્ઞેસં ભિક્ખૂનં અનાવાસોવ હોતિ. તતો નેવાસિકા સીલવન્તાનં દસ્સનં અલભન્તા કઙ્ખાવિનોદકં વા આચારસિક્ખાપકં વા મધુરધમ્મસવનં વા ન લભન્તિ. તેસં નેવ અગ્ગહિતધમ્મગ્ગહણં ન ગહિતસજ્ઝાયકરણં હોતિ. ઇતિ નેસં હાનિયેવ હોતિ, ન વુદ્ધિ.

યે પન સબ્રહ્મચારીનં આગમનં ઇચ્છન્તિ, તે સદ્ધા હોન્તિ પસન્ના, આગતાનં સબ્રહ્મચારીનં પચ્ચુગ્ગમનાદીનિ કત્વા સેનાસનં પઞ્ઞપેત્વા દેન્તિ, તે ગહેત્વા ભિક્ખાચારં પવિસન્તિ, કઙ્ખં વિનોદેન્તિ, મધુરધમ્મસ્સવનં લભન્તિ. અથ નેસં કિત્તિસદ્દો ઉગ્ગચ્છતિ ‘‘અસુકવિહારે ભિક્ખૂ એવં સદ્ધા પસન્ના વત્તસમ્પન્ના સઙ્ગાહકા’’તિ. તં સુત્વા ભિક્ખૂ દૂરતોપિ આગચ્છન્તિ. તેસં નેવાસિકા વત્તં કરોન્તિ, સમીપં ગન્ત્વા વુડ્ઢતરં આગન્તુકં વન્દિત્વા નિસીદન્તિ, નવકતરસ્સ સન્તિકે આસનં ગહેત્વા નિસીદિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં વિહારે વસિસ્સથ, ગમિસ્સથા’’તિ પુચ્છન્તિ. ‘‘ગમિસ્સામા’’તિ વુત્તે ‘‘સપ્પાયં સેનાસનં, સુલભા ભિક્ખા’’તિઆદીનિ વત્વા ગન્તું ન દેન્તિ. વિનયધરો ચે હોતિ, તસ્સ સન્તિકે વિનયં સજ્ઝાયન્તિ. સુત્તન્તાદિધરો ચે, તસ્સ સન્તિકે તં તં ધમ્મં સજ્ઝાયન્તિ. તે આગન્તુકથેરાનં ઓવાદે ઠત્વા સહ પટિસમ્ભિદાહિ અરહત્તં પાપુણન્તિ. આગન્તુકા ‘‘એકં દ્વે દિવસાનિ વસિસ્સામાતિ આગતમ્હા, ઇમેસં પન સુખસંવાસતાય દસ દ્વાદસ વસ્સાનિ વસિમ્હા’’તિ વત્તારો હોન્તિ. એવમેત્થ હાનિવુદ્ધિયો વેદિતબ્બા.