૯. ઉદાયીસુત્તવણ્ણના

૨૯. નવમે ઉદાયિન્તિ લાળુદાયિત્થેરં. સુણોમહં, આવુસોતિ, આવુસો, નાહં બધિરો, સુણામિ ભગવતો વચનં, પઞ્હં પન ઉપપરિક્ખામીતિ. અધિચિત્તન્તિ સમાધિવિપસ્સનાચિત્તં. ઇદં, ભન્તે, અનુસ્સતિટ્ઠાનન્તિ ઇદં ઝાનત્તયસઙ્ખાતં અનુસ્સતિકારણં. દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાય સંવત્તતીતિ ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે સુખવિહારત્થાય પવત્તતિ. આલોકસઞ્ઞન્તિ આલોકનિમિત્તે ઉપ્પન્નસઞ્ઞં. દિવા સઞ્ઞં અધિટ્ઠાતીતિ દિવાતિ સઞ્ઞં ઠપેતિ. યથા દિવા તથા રત્તિન્તિ યથાનેન દિવા આલોકસઞ્ઞા મનસિકતા, રત્તિમ્પિ તથેવ તં મનસિ કરોતિ. યથા રત્તિં તથા દિવાતિ યથા વાનેન રત્તિં આલોકસઞ્ઞા મનસિકતા, દિવાપિ તં તથેવ મનસિ કરોતિ. વિવટેનાતિ પાકટેન. અપરિયોનદ્ધેનાતિ નીવરણેહિ અનોનદ્ધેન. સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતીતિ દિબ્બચક્ખુઞાણત્થાય સહોભાસકં ચિત્તં બ્રૂહેતિ વડ્ઢેતિ. યં પન ‘‘આલોકસઞ્ઞં મનસિ કરોતી’’તિ વુત્તં, તં થિનમિદ્ધવિનોદનાલોકસઞ્ઞં સન્ધાય વુત્તં, ન દિબ્બચક્ખુઞાણાલોકન્તિ વેદિતબ્બં. ઞાણદસ્સનપ્પટિલાભાયાતિ દિબ્બચક્ખુસઙ્ખાતસ્સ ઞાણદસ્સનસ્સ પટિલાભાય.

ઇમમેવ કાયન્તિઆદીસુ યં વત્તબ્બં સિયા, તં સબ્બં સબ્બાકારેન વિત્થારતો વિસુદ્ધિમગ્ગે કાયગતાસતિકમ્મટ્ઠાને વુત્તં. કામરાગપ્પહાનાયાતિ પઞ્ચકામગુણિકસ્સ રાગસ્સ પહાનત્થાય. સેય્યથાપિ પસ્સેય્યાતિ યથા પસ્સેય્ય. સરીરન્તિ મતસરીરં. સિવથિકાય છડ્ડિતન્તિ સુસાને અપવિદ્ધં. એકાહં મતસ્સ અસ્સાતિ એકાહમતં. દ્વીહં મતસ્સ અસ્સાતિ દ્વીહમતં. તીહં મતસ્સ અસ્સાતિ તીહમતં. ભસ્તા વિય વાયુના ઉદ્ધં જીવિતપરિયાદાના યથાનુક્કમં સમુગ્ગતેન સૂનભાવેન ધુમાતત્તા ઉદ્ધુમાતં, ઉદ્ધુમાતમેવ ઉદ્ધુમાતકં. પટિકૂલત્તા વા કુચ્છિતં ઉદ્ધુમાતન્તિ ઉદ્ધુમાતકં. વિનીલં વુચ્ચતિ વિપરિભિન્નવણ્ણં, વિનીલમેવ વિનીલકં. પટિકૂલત્તા વા કુચ્છિતં વિનીલન્તિ વિનીલકં. મંસુસ્સદટ્ઠાનેસુ રત્તવણ્ણસ્સ પુબ્બસન્નિચયટ્ઠાનેસુ સેતવણ્ણસ્સ યેભુય્યેન ચ નીલવણ્ણસ્સ નીલટ્ઠાને નીલસાટકપારુતસ્સેવ છવસરીરસ્સેતં અધિવચનં. પરિભિન્નટ્ઠાનેહિ નવહિ વા વણમુખેહિ વિસ્સન્દમાનં પુબ્બં વિપુબ્બં, વિપુબ્બમેવ વિપુબ્બકં. પટિકૂલત્તા વા કુચ્છિતં વિપુબ્બન્તિ વિપુબ્બકં. વિપુબ્બકં જાતં તથાભાવં ગતન્તિ વિપુબ્બકજાતં.

સો ઇમમેવ કાયન્તિ સો ભિક્ખુ ઇમં અત્તનો કાયં તેન કાયેન સદ્ધિં ઞાણેન ઉપસંહરતિ ઉપનેતિ. કથં? અયમ્પિ ખો કાયો એવંધમ્મો એવંભાવી એવંઅનતીતોતિ. ઇદં વુત્તં હોતિ – આયુ ઉસ્મા વિઞ્ઞાણન્તિ ઇમેસં તિણ્ણં ધમ્માનં અત્થિતાય અયં કાયો ઠાનગમનાદિખમો હોતિ, ઇમેસં પન વિગમા અયમ્પિ એવંધમ્મો એવંપૂતિકસભાવોયેવાતિ. એવંભાવીતિ એવમેવં ઉદ્ધુમાતાદિભેદો ભવિસ્સતિ. એવં અનતીતોતિ એવં ઉદ્ધુમાતાદિભાવં અનતિક્કન્તો.

ખજ્જમાનન્તિ ઉદરાદીસુ નિસીદિત્વા ઉદરમંસઓટ્ઠમંસઅક્ખિકમંસાદીનિ લુઞ્ચિત્વા લુઞ્ચિત્વા ખાદિયમાનં. સમંસલોહિતન્તિ સેસાવસેસમંસલોહિતયુત્તં. નિમ્મંસલોહિતમક્ખિતન્તિ મંસે ખીણેપિ લોહિતં ન સુસ્સતિ, તં સન્ધાય વુત્તં – ‘‘નિમ્મંસલોહિતમક્ખિત’’ન્તિ. અઞ્ઞેનાતિ અઞ્ઞેન દિસાભાગેન. હત્થટ્ઠિકન્તિ ચતુસટ્ઠિભેદમ્પિ હત્થટ્ઠિકં પાટિયેક્કં પાટિયેક્કં વિપ્પકિણ્ણં. પાદટ્ઠિકાદીસુપિ એસેવ નયો. તેરોવસ્સિકાનીતિ અતિક્કન્તસંવચ્છરાનિ. પૂતીનીતિ અબ્ભોકાસે ઠિતાનિ વાતાતપવુટ્ઠિસમ્ફસ્સેન તેરોવસ્સિકાનેવ પૂતીનિ હોન્તિ, અન્તોભૂમિગતાનિ પન ચિરતરં તિટ્ઠન્તિ. ચુણ્ણકજાતાનીતિ ચુણ્ણવિચુણ્ણં હુત્વા વિપ્પકિણ્ણાનિ. સબ્બત્થ સો ઇમમેવાતિ વુત્તનયેન ખજ્જમાનાદીનં વસેન યોજના કાતબ્બા. અસ્મિમાનસમુગ્ઘાતાયાતિ અસ્મીતિ પવત્તસ્સ નવવિધસ્સ માનસ્સ સમુગ્ઘાતત્થાય. અનેકધાતુપટિવેધાયાતિ અનેકધાતૂનં પટિવિજ્ઝનત્થાય. સતોવ અભિક્કમતીતિ ગચ્છન્તો સતિપઞ્ઞાહિ સમન્નાગતોવ ગચ્છતિ. સતોવ પટિક્કમતીતિ પટિનિવત્તન્તોપિ સતિપઞ્ઞાહિ સમન્નાગતોવ નિવત્તતિ. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો. સતિસમ્પજઞ્ઞાયાતિ સતિયા ચ ઞાણસ્સ ચ અત્થાય. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે સતિઞાણાનિ મિસ્સકાનિ કથિતાનીતિ.