૫. ચૂળવગ્ગો

૧. સમ્મુખીભાવસુત્તવણ્ણના

૪૧. પઞ્ચમસ્સ પઠમે સમ્મુખીભાવાતિ સમ્મુખીભાવેન, વિજ્જમાનતાયાતિ અત્થો. પસવતીતિ પટિલભતિ. સદ્ધાય સમ્મુખીભાવાતિ યદિ હિ સદ્ધા ન ભવેય્ય, દેય્યધમ્મો ન ભવેય્ય, દક્ખિણેય્યસઙ્ખાતા પટિગ્ગાહકપુગ્ગલા ન ભવેય્યું, કથં પુઞ્ઞકમ્મં કરેય્ય. તેસં પન સમ્મુખીભાવેન સક્કા કાતુન્તિ તસ્મા ‘‘સદ્ધાય સમ્મુખીભાવા’’તિઆદિમાહ. એત્થ ચ દ્વે ધમ્મા સુલભા દેય્યધમ્મા ચેવ દક્ખિણેય્યા ચ, સદ્ધા પન દુલ્લભા. પુથુજ્જનસ્સ હિ સદ્ધા અથાવરા પદવારેન નાના હોતિ, તેનેવ મહામોગ્ગલ્લાનસદિસોપિ અગ્ગસાવકો પાટિભોગો ભવિતું અસક્કોન્તો આહ – ‘‘દ્વિન્નં ખો તે અહં, આવુસો, ધમ્માનં પાટિભોગો ભોગાનઞ્ચ જીવિતસ્સ ચ, સદ્ધાય પન ત્વંયેવ પાટિભોગો’’તિ (ઉદા. ૧૮).

૨. તિઠાનસુત્તવણ્ણના

૪૨. દુતિયે વિગતમલમચ્છેરેનાતિ વિગતમચ્છરિયમલેન. મુત્તચાગોતિ વિસ્સટ્ઠચાગો. પયતપાણીતિ ધોતહત્થો. અસ્સદ્ધો હિ સતક્ખત્તું હત્થે ધોવિત્વાપિ મલિનહત્થોવ હોતિ, સદ્ધો પન દાનાભિરતત્તા મલિનહત્થોપિ ધોતહત્થોવ. વોસ્સગ્ગરતોતિ વોસ્સગ્ગસઙ્ખાતે દાને રતો. યાચયોગોતિ યાચિતું યુત્તો, યાચકેહિ વા યોગો અસ્સાતિપિ યાચયોગો. દાનસંવિભાગરતોતિ દાનં દદન્તો સંવિભાગઞ્ચ કરોન્તો દાનસંવિભાગરતો નામ હોતિ.

દસ્સનકામો સીલવતન્તિ દસપિ યોજનાનિ વીસમ્પિ તિંસમ્પિ યોજનસતમ્પિ ગન્ત્વા સીલસમ્પન્ને દટ્ઠુકામો હોતિ પાટલિપુત્તકબ્રાહ્મણો વિય સદ્ધાતિસ્સમહારાજા વિય ચ. પાટલિપુત્તસ્સ કિર નગરદ્વારે સાલાય નિસિન્ના દ્વે બ્રાહ્મણા કાળવલ્લિમણ્ડપવાસિમહાનાગત્થેરસ્સ ગુણકથં સુત્વા ‘‘અમ્હેહિ તં ભિક્ખું દટ્ઠું વટ્ટતી’’તિ દ્વેપિ જના નિક્ખમિંસુ. એકો અન્તરામગ્ગે કાલમકાસિ. એકો સમુદ્દતીરં પત્વા નાવાય મહાતિત્થપટ્ટને ઓરુય્હ અનુરાધપુરં આગન્ત્વા ‘‘કાળવલ્લિમણ્ડપો કુહિ’’ન્તિ પુચ્છિ. રોહણજનપદેતિ. સો અનુપુબ્બેન થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં પત્વા ચૂળનગરગામે ધુરઘરે નિવાસં ગહેત્વા થેરસ્સ આહારં સમ્પાદેત્વા પાતોવ વુટ્ઠાય થેરસ્સ વસનટ્ઠાનં પુચ્છિત્વા ગન્ત્વા જનપરિયન્તે ઠિતો થેરં દૂરતોવ આગચ્છન્તં દિસ્વા સકિં તત્થેવ ઠિતો વન્દિત્વા પુન ઉપસઙ્કમિત્વા ગોપ્ફકેસુ દળ્હં ગહેત્વા વન્દન્તો ‘‘ઉચ્ચા, ભન્તે, તુમ્હે’’તિ આહ. થેરો ચ નાતિઉચ્ચો નાતિરસ્સો પમાણયુત્તોવ, તેન નં પુન આહ – ‘‘નાતિઉચ્ચા તુમ્હે, તુમ્હાકં પન ગુણા મેચકવણ્ણસ્સ સમુદ્દસ્સ મત્થકેન ગન્ત્વા સકલજમ્બુદીપતલં અજ્ઝોત્થરિત્વા ગતા, અહમ્પિ પાટલિપુત્તનગરદ્વારે નિસિન્નો તુમ્હાકં ગુણકથં અસ્સોસિ’’ન્તિ. સો થેરસ્સ ભિક્ખાહારં દત્વા અત્તનો તિચીવરં પટિયાદેત્વા થેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિત્વા તસ્સોવાદે પતિટ્ઠાય કતિપાહેનેવ અરહત્તં પાપુણિ.

સદ્ધાતિસ્સમહારાજાપિ, ‘‘ભન્તે, મય્હં વન્દિતબ્બયુત્તકં એકં અય્યં આચિક્ખથા’’તિ પુચ્છિ. ભિક્ખૂ ‘‘મઙ્ગલવાસી કુટ્ટતિસ્સત્થેરો’’તિ આહંસુ. રાજા મહાપરિવારેન પઞ્ચયોજનમગ્ગં અગમાસિ. થેરો ‘‘કિં સદ્દો એસો, આવુસો’’તિ ભિક્ખુસઙ્ઘં પુચ્છિ. ‘‘રાજા, ભન્તે, તુમ્હાકં દસ્સનત્થાય આગતો’’તિ. થેરો ચિન્તેસિ – ‘‘કિં મય્હં મહલ્લકકાલે રાજગેહે કમ્મ’’ન્તિ દિવાટ્ઠાને મઞ્ચે નિપજ્જિત્વા ભૂમિયં લેખં લિખન્તો અચ્છિ. રાજા ‘‘કહં થેરો’’તિ પુચ્છિત્વા ‘‘દિવાટ્ઠાને’’તિ સુત્વા તત્થ ગચ્છન્તો થેરં ભૂમિયં લેખં લિખન્તં દિસ્વા ‘‘ખીણાસવસ્સ નામ હત્થકુક્કુચ્ચં નત્થિ, નાયં ખીણાસવો’’તિ અવન્દિત્વાવ નિવત્તિ. ભિક્ખુસઙ્ઘો થેરં આહ – ‘‘ભન્તે, એવંવિધસ્સ સદ્ધસ્સ પસન્નસ્સ રઞ્ઞો કસ્મા વિપ્પટિસારં કરિત્થા’’તિ. ‘‘આવુસો, રઞ્ઞો પસાદરક્ખનં ન તુમ્હાકં ભારો, મહલ્લકત્થેરસ્સ ભારો’’તિ વત્વા અપરભાગે અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયન્તો ભિક્ખુસઙ્ઘં આહ – ‘‘મય્હં કૂટાગારમ્હિ અઞ્ઞમ્પિ પલ્લઙ્કં અત્થરથા’’તિ. તસ્મિં અત્થતે થેરો – ‘‘ઇદં કૂટાગારં અન્તરે અપ્પતિટ્ઠહિત્વા રઞ્ઞા દિટ્ઠકાલેયેવ ભૂમિયં પતિટ્ઠાતૂ’’તિ અધિટ્ઠહિત્વા પરિનિબ્બાયિ. કૂટાગારં પઞ્ચયોજનમગ્ગં આકાસેન અગમાસિ. પઞ્ચયોજનમગ્ગે ધજં ધારેતું સમત્થા રુક્ખા ધજપગ્ગહિતાવ અહેસું. ગચ્છાપિ ગુમ્બાપિ સબ્બે કૂટાગારાભિમુખા હુત્વા અટ્ઠંસુ.

રઞ્ઞોપિ પણ્ણં પહિણિંસુ ‘‘થેરો પરિનિબ્બુતો, કૂટાગારં આકાસેન આગચ્છતી’’તિ. રાજા ન સદ્દહિ. કૂટાગારં આકાસેન ગન્ત્વા થૂપારામં પદક્ખિણં કત્વા સિલાચેતિયટ્ઠાનં અગમાસિ. ચેતિયં સહ વત્થુના ઉપ્પતિત્વા કૂટાગારમત્થકે અટ્ઠાસિ, સાધુકારસહસ્સાનિ પવત્તિંસુ. તસ્મિં ખણે મહાબ્યગ્ઘત્થેરો નામ લોહપાસાદે સત્તમકૂટાગારે નિસિન્નો ભિક્ખૂનં વિનયકમ્મં કરોન્તો તં સદ્દં સુત્વા ‘‘કિં સદ્દો એસો’’તિ પટિપુચ્છિ. ભન્તે, મઙ્ગલવાસી કુટ્ટતિસ્સત્થેરો પરિનિબ્બુતો, કૂટાગારં પઞ્ચયોજનમગ્ગં આકાસેન આગતં, તત્થ સો સાધુકારસદ્દોતિ. આવુસો, પુઞ્ઞવન્તે નિસ્સાય સક્કારં લભિસ્સામાતિ અન્તેવાસિકે ખમાપેત્વા આકાસેનેવ આગન્ત્વા તં કૂટાગારં પવિસિત્વા દુતિયમઞ્ચે નિસીદિત્વા અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ. રાજા ગન્ધપુપ્ફચુણ્ણાનિ આદાય ગન્ત્વા આકાસે ઠિતં કૂટાગારં દિસ્વા કૂટાગારં પૂજેસિ. તસ્મિં ખણે કૂટાગારં ઓતરિત્વા પથવિયં પતિટ્ઠિતં. રાજા મહાસક્કારેન સરીરકિચ્ચં કારેત્વા ધાતુયો ગહેત્વા ચેતિયં અકાસિ. એવરૂપા સીલવન્તાનં દસ્સનકામા નામ હોન્તિ.

સદ્ધમ્મં સોતુમિચ્છતીતિ તથાગતપ્પવેદિતં સદ્ધમ્મં સોતુકામો હોતિ પિણ્ડપાતિકત્થેરાદયો વિય. ગઙ્ગાવનવાલિઅઙ્ગણમ્હિ કિર તિંસ ભિક્ખૂ વસ્સં ઉપગતા અન્વદ્ધમાસં ઉપોસથદિવસે ચતુપચ્ચયસન્તોસભાવનારામમહાઅરિયવંસઞ્ચ (અ. નિ. ૪.૨૮) કથેન્તિ. એકો પિણ્ડપાતિકત્થેરો પચ્છાભાગેન આગન્ત્વા પટિચ્છન્નટ્ઠાને નિસીદિ. અથ નં એકો ગોનસો જઙ્ઘપિણ્ડિમંસં સણ્ડાસેન ગણ્હન્તો વિય ડંસિ. થેરો ઓલોકેન્તો ગોનસં દિસ્વા ‘‘અજ્જ ધમ્મસ્સવનન્તરાયં ન કરિસ્સામી’’તિ ગોનસં ગહેત્વા થવિકાય પક્ખિપિત્વા થવિકામુખં બન્ધિત્વા અવિદૂરે ઠાને ઠપેત્વા ધમ્મં સુણન્તોવ નિસીદિ. અરુણુગ્ગમનઞ્ચ વિસં વિક્ખમ્ભેત્વા થેરસ્સ તિણ્ણં ફલાનં પાપુણનઞ્ચ વિસસ્સ દટ્ઠટ્ઠાનેનેવ ઓતરિત્વા પથવિપવિસનઞ્ચ ધમ્મકથિકત્થેરસ્સ ધમ્મકથાનિટ્ઠાપનઞ્ચ એકક્ખણેયેવ અહોસિ. તતો થેરો આહ – ‘‘આવુસો એકો મે ચોરો ગહિતો’’તિ થવિકં મુઞ્ચિત્વા ગોનસં વિસ્સજ્જેસિ. ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘કાય વેલાય દટ્ઠત્થ, ભન્તે’’તિ પુચ્છિંસુ. હિય્યો સાયન્હસમયે, આવુસોતિ. કસ્મા, ભન્તે, એવં ભારિયં કમ્મં કરિત્થાતિ. આવુસો, સચાહં દીઘજાતિકેન દટ્ઠોતિ વદેય્યં, નયિમં એત્તકં આનિસંસં લભેય્યન્તિ. ઇદં તાવ પિણ્ડપાતિકત્થેરસ્સ વત્થુ.

દીઘવાપિયમ્પિ ‘‘મહાજાતકભાણકત્થેરો ગાથાસહસ્સં મહાવેસ્સન્તરં કથેસ્સતી’’તિ તિસ્સમહાગામે તિસ્સમહાવિહારવાસી એકો દહરો સુત્વા તતો નિક્ખમિત્વા એકાહેનેવ નવયોજનમગ્ગં આગતો. તસ્મિંયેવ ખણે થેરો ધમ્મકથં આરભિ. દહરો દૂરમગ્ગાગમનેન સઞ્જાતકાયદરથત્તા પટ્ઠાનગાથાય સદ્ધિં અવસાનગાથંયેવ વવત્થપેસિ. તતો થેરસ્સ ‘‘ઇદમવોચા’’તિ વત્વા ઉટ્ઠાય ગમનકાલે ‘‘મય્હં આગમનકમ્મં મોઘં જાત’’ન્તિ રોદમાનો અટ્ઠાસિ. એકો મનુસ્સો તં કથં સુત્વા ગન્ત્વા થેરસ્સ આરોચેસિ, ‘‘ભન્તે, ‘તુમ્હાકં ધમ્મકથં સોસ્સામી’તિ એકો દહરભિક્ખુ તિસ્સમહાવિહારા આગતો, સો ‘કાયદરથભાવેન મે આગમનં મોઘં જાત’ન્તિ રોદમાનો ઠિતો’’તિ. ગચ્છથ સઞ્ઞાપેથ નં ‘‘પુન સ્વે કથેસ્સામા’’તિ. સો પુનદિવસે થેરસ્સ ધમ્મકથં સુત્વા સોતાપત્તિફલં પાપુણિ.

અપરાપિ ઉલ્લકોલિકણ્ણિવાસિકા એકા ઇત્થી પુત્તકં પાયમાના ‘‘દીઘભાણકમહાઅભયત્થેરો નામ અરિયવંસપટિપદં કથેતી’’તિ સુત્વા પઞ્ચયોજનમગ્ગં ગન્ત્વા દિવાકથિકત્થેરસ્સ નિસિન્નકાલેયેવ વિહારં પવિસિત્વા ભૂમિયં પુત્તં નિપજ્જાપેત્વા દિવાકથિકત્થેરસ્સ ઠિતકાવ ધમ્મં અસ્સોસિ. સરભાણકે થેરે ઉટ્ઠિતે દીઘભાણકમહાઅભયત્થેરો ચતુપચ્ચયસન્તોસભાવનારામમહાઅરિયવંસં આરભિ. સા ઠિતકાવ પગ્ગણ્હાતિ. થેરો તયો એવ પચ્ચયે કથેત્વા ઉટ્ઠાનાકારં અકાસિ. સા ઉપાસિકા આહ – ‘‘અય્યો, ‘અરિયવંસં કથેસ્સામી’તિ સિનિદ્ધભોજનં ભુઞ્જિત્વા મધુરપાનકં પિવિત્વા યટ્ઠિમધુકતેલાદીહિ ભેસજ્જં કત્વા કથેતું યુત્તટ્ઠાનેયેવ ઉટ્ઠહતી’’તિ. થેરો ‘‘સાધુ, ભગિની’’તિ વત્વા ઉપરિ ભાવનારામં પટ્ઠપેસિ. અરુણુગ્ગમનઞ્ચ થેરસ્સ ‘‘ઇદમવોચા’’તિ વચનઞ્ચ ઉપાસિકાય સોતાપત્તિફલુપ્પત્તિ ચ એકક્ખણેયેવ અહોસિ.

અપરાપિ કળમ્પરવાસિકા ઇત્થી અઙ્કેન પુત્તં આદાય ‘‘ધમ્મં સોસ્સામી’’તિ ચિત્તલપબ્બતં ગન્ત્વા એકં રુક્ખં નિસ્સાય દારકં નિપજ્જાપેત્વા સયં ઠિતકાવ ધમ્મં સુણાતિ. રત્તિભાગસમનન્તરે એકો દીઘજાતિકો તસ્સા પસ્સન્તિયાયેવ સમીપે નિપન્નદારકં ચતૂહિ દાઠાહિ ડંસિત્વા અગમાસિ. સા ચિન્તેસિ – ‘‘સચાહં ‘પુત્તો મે સપ્પેન દટ્ઠો’તિ વક્ખામિ, ધમ્મસ્સ અન્તરાયો ભવિસ્સતિ. અનેકક્ખત્તું ખો પન મે અયં સંસારવટ્ટે વટ્ટન્તિયા પુત્તો અહોસિ, ધમ્મમેવ ચરિસ્સામી’’તિ તિયામરત્તિં ઠિતકાવ ધમ્મં પગ્ગણ્હિત્વા સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાય અરુણે ઉગ્ગતે સચ્ચકિરિયાય પુત્તસ્સ વિસં નિમ્મથેત્વા પુત્તં ગહેત્વા ગતા. એવરૂપા પુગ્ગલા ધમ્મં સોતુકામા નામ હોન્તિ.

૩. અત્થવસસુત્તવણ્ણના

૪૩. તતિયે તયો, ભિક્ખવે, અત્થવસે સમ્પસ્સમાનેનાતિ તયો અત્થે તીણિ કારણાનિ પસ્સન્તેન. અલમેવાતિ યુત્તમેવ. યો ધમ્મં દેસેતીતિ યો પુગ્ગલો ચતુસચ્ચધમ્મં પકાસેતિ. અત્થપ્પટિસંવેદીતિ અટ્ઠકથં ઞાણેન પટિસંવેદી. ધમ્મપ્પટિસંવેદીતિ પાળિધમ્મં પટિસંવેદી.

૪. કથાપવત્તિસુત્તવણ્ણના

૪૪. ચતુત્થે ઠાનેહીતિ કારણેહિ. પવત્તિનીતિ અપ્પટિહતા નિય્યાનિકા.

૫. પણ્ડિતસુત્તવણ્ણના

૪૫. પઞ્ચમે પણ્ડિતપઞ્ઞત્તાનીતિ પણ્ડિતેહિ પઞ્ઞત્તાનિ કથિતાનિ પસત્થાનિ. સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તાનીતિ સપ્પુરિસેહિ મહાપુરિસેહિ પઞ્ઞત્તાનિ કથિતાનિ પસત્થાનિ. અહિંસાતિ કરુણા ચેવ કરુણાપુબ્બભાગો ચ. સંયમોતિ સીલસંયમો. દમોતિ ઇન્દ્રિયસંવરો, ઉપોસથવસેન વા અત્તદમનં, પુણ્ણોવાદે (મ. નિ. ૩.૩૯૫ આદયો; સં. નિ. ૪.૮૮ આદયો) દમોતિ વુત્તા ખન્તિપિ આળવકે (સં. નિ. ૧.૨૪૬; સુ. નિ. ૧૮૩ આદયો) વુત્તા પઞ્ઞાપિ ઇમસ્મિં સુત્તે વટ્ટતિયેવ. માતાપિતુ ઉપટ્ઠાનન્તિ માતાપિતૂનં રક્ખનં ગોપનં પટિજગ્ગનં. સન્તાનન્તિ અઞ્ઞત્થ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધઅરિયસાવકા સન્તો નામ, ઇધ પન માતાપિતુઉપટ્ઠાકા અધિપ્પેતા. તસ્મા ઉત્તમટ્ઠેન સન્તાનં, સેટ્ઠચરિયટ્ઠેન બ્રહ્મચારીનં. ઇદં માતાપિતુઉપટ્ઠાનં સબ્ભિ ઉપઞ્ઞાતન્તિ એવમેત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો. સતં એતાનિ ઠાનાનીતિ સન્તાનં ઉત્તમપુરિસાનં એતાનિ ઠાનાનિ કારણાનિ. અરિયો દસ્સનસમ્પન્નોતિ ઇધ ઇમેસંયેવ તિણ્ણં ઠાનાનં કારણેન અરિયો ચેવ દસ્સનસમ્પન્નો ચ વેદિતબ્બો, ન બુદ્ધાદયો ન સોતાપન્ના. અથ વા સતં એતાનિ ઠાનાનીતિ માતુપટ્ઠાનં પિતુપટ્ઠાનન્તિ એતાનિ ઠાનાનિ સન્તાનં ઉત્તમપુરિસાનં કારણાનીતિ એવં માતાપિતુઉપટ્ઠાકવસેન ઇમિસ્સા ગાથાય અત્થો વેદિતબ્બો. માતાપિતુઉપટ્ઠાકોયેવ હિ ઇધ ‘‘અરિયો દસ્સનસમ્પન્નો’’તિ વુત્તો. સ લોકં ભજતે સિવન્તિ સો ખેમં દેવલોકં ગચ્છતીતિ.

૬. સીલવન્તસુત્તવણ્ણના

૪૬. છટ્ઠે તીહિ ઠાનેહીતિ તીહિ કારણેહિ. કાયેનાતિઆદીસુ ભિક્ખૂ આગચ્છન્તે દિસ્વા પચ્ચુગ્ગમનં કરોન્તા ગચ્છન્તે અનુગચ્છન્તા આસનસાલાય સમ્મજ્જનઉપલેપનાદીનિ કરોન્તા આસનાનિ પઞ્ઞાપેન્તા પાનીયં પચ્ચુપટ્ઠાપેન્તા કાયેન પુઞ્ઞં પસવન્તિ નામ. ભિક્ખુસઙ્ઘં પિણ્ડાય ચરન્તં દિસ્વા ‘‘યાગું દેથ, ભત્તં દેથ, સપ્પિનવનીતાદીનિ દેથ, ગન્ધપુપ્ફાદીહિ પૂજેથ, ઉપોસથં ઉપવસથ, ધમ્મં સુણાથ, ચેતિયં વન્દથા’’તિઆદીનિ વદન્તા વાચાય પુઞ્ઞં પસવન્તિ નામ. ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરન્તે દિસ્વા ‘‘લભન્તૂ’’તિ ચિન્તેન્તા મનસા પુઞ્ઞં પસવન્તિ નામ. પસવન્તીતિ પટિલભન્તિ. પુઞ્ઞં પનેત્થ લોકિયલોકુત્તરમિસ્સકં કથિતં.

૭. સઙ્ખતલક્ખણસુત્તવણ્ણના

૪૭. સત્તમે સઙ્ખતસ્સાતિ પચ્ચયેહિ સમાગન્ત્વા કતસ્સ. સઙ્ખતલક્ખણાનીતિ સઙ્ખતં એતન્તિ સઞ્જાનનકારણાનિ નિમિત્તાનિ. ઉપ્પાદોતિ જાતિ. વયોતિ ભેદો. ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં નામ જરા. તત્થ સઙ્ખતન્તિ તેભૂમકા ધમ્મા. મગ્ગફલાનિ પન અસમ્મસનૂપગત્તા ઇધ ન કથીયન્તિ. ઉપ્પાદાદયો સઙ્ખતલક્ખણા નામ. તેસુ ઉપ્પાદક્ખણે ઉપ્પાદો, ઠાનક્ખણે જરા, ભેદક્ખણે વયો. લક્ખણં ન સઙ્ખતં, સઙ્ખતં ન લક્ખણં, લક્ખણેન પન સઙ્ખતં પરિચ્છિન્નં. યથા હત્થિઅસ્સગોમહિંસાદીનં સત્તિસૂલાદીનિ સઞ્જાનનલક્ખણાનિ ન હત્થિઆદયો, નપિ હત્થિઆદયો લક્ખણાનેવ, લક્ખણેહિ પન તે ‘‘અસુકસ્સ હત્થી, અસુકસ્સ અસ્સો, અસુકહત્થી, અસુકઅસ્સો’’તિ વા પઞ્ઞાયન્તિ, એવંસમ્પદમિદં વેદિતબ્બં.

૮. અસઙ્ખતલક્ખણસુત્તવણ્ણના

૪૮. અટ્ઠમે અસઙ્ખતસ્સાતિ પચ્ચયેહિ સમાગન્ત્વા અકતસ્સ. અસઙ્ખતલક્ખણાનીતિ અસઙ્ખતં એતન્તિ સઞ્જાનનકારણાનિ નિમિત્તાનિ. ન ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતીતિઆદીહિ ઉપ્પાદજરાભઙ્ગાનં અભાવો વુત્તો. ઉપ્પાદાદીનઞ્હિ અભાવેન અસઙ્ખતન્તિ પઞ્ઞાયતિ.

૯. પબ્બતરાજસુત્તવણ્ણના

૪૯. નવમે મહાસાલાતિ મહારુક્ખા. કુલપતિન્તિ કુલજેટ્ઠકં. સેલોતિ સિલામયો. અરઞ્ઞસ્મિન્તિ અગામકટ્ઠાને. બ્રહ્માતિ મહન્તો. વનેતિ અટવિયં. વનપ્પતીતિ વનજેટ્ઠકા. ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, મગ્ગં સુગતિગામિનન્તિ સુગતિગામિકમગ્ગસઙ્ખાતં ધમ્મં ચરિત્વા.

૧૦. આતપ્પકરણીયસુત્તવણ્ણના

૫૦. દસમે આતપ્પં કરણીયન્તિ વીરિયં કાતું યુત્તં. અનુપ્પાદાયાતિ અનુપ્પાદત્થાય, અનુપ્પાદં સાધેસ્સામીતિ ઇમિના કારણેન કત્તબ્બન્તિ અત્થો. પરતોપિ એસેવ નયો. સારીરિકાનન્તિ સરીરસમ્ભવાનં. દુક્ખાનન્તિ દુક્ખમાનં. તિબ્બાનન્તિ બહલાનં, તાપનવસેન વા તિબ્બાનં. ખરાનન્તિ ફરુસાનં. કટુકાનન્તિ તિખિણાનં. અસાતાનન્તિ અમધુરાનં. અમનાપાનન્તિ મનં વડ્ઢેતું અસમત્થાનં. પાણહરાનન્તિ જીવિતહરાનં. અધિવાસનાયાતિ અધિવાસનત્થાય સહનત્થાય ખમનત્થાય.

એત્તકે ઠાને સત્થા આણાપેત્વા આણત્તિં પવત્તેત્વા ઇદાનિ સમાદપેન્તો યતો ખો, ભિક્ખવેતિઆદિમાહ. તત્થ યતોતિ યદા. આતાપીતિ વીરિયવા. નિપકોતિ સપ્પઞ્ઞો. સતોતિ સતિયા સમન્નાગતો. દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયાતિ વટ્ટદુક્ખસ્સ પરિચ્છેદપરિવટુમકિરિયાય. ઇમે ચ પન આતાપાદયો તયોપિ લોકિયલોકુત્તરમિસ્સકા કથિતા.

૧૧. મહાચોરસુત્તવણ્ણના

૫૧. એકાદસમે મહાચોરોતિ મહન્તો બલવચોરો. સન્ધિન્તિ ઘરસન્ધિં. નિલ્લોપન્તિ મહાવિલોપં. એકાગારિકન્તિ એકમેવ ગેહં પરિવારેત્વા વિલુમ્પનં. પરિપન્થેપિ તિટ્ઠતીતિ પન્થદૂહનકમ્મં કરોતિ. નદીવિદુગ્ગન્તિ નદીનં દુગ્ગમટ્ઠાનં અન્તરદીપકં, યત્થ સક્કા હોતિ દ્વીહિપિ તીહિપિ જઙ્ઘસહસ્સેહિ સદ્ધિં નિલીયિતું. પબ્બતવિસમન્તિ પબ્બતાનં વિસમટ્ઠાનં પબ્બતન્તરં, યત્થ સક્કા હોતિ સત્તહિ વા અટ્ઠહિ વા જઙ્ઘસહસ્સેહિ સદ્ધિં નિલીયિતું. તિણગહનન્તિ તિણેન વડ્ઢિત્વા સઞ્છન્નં દ્વત્તિયોજનટ્ઠાનં. રોધન્તિ ઘનં અઞ્ઞમઞ્ઞં સંસટ્ઠસાખં એકાબદ્ધં મહાવનસણ્ડં. પરિયોધાય અત્થં ભણિસ્સન્તીતિ પરિયોદહિત્વા તં તં કારણં પક્ખિપિત્વા અત્થં કથયિસ્સન્તિ. ત્યાસ્સાતિ તે અસ્સ. પરિયોધાય અત્થં ભણન્તીતિ કિસ્મિઞ્ચિ કિઞ્ચિ વત્તું આરદ્ધેયેવ ‘‘મા એવં અવચુત્થ, મયં એતં કુલપરમ્પરાય જાનામ, ન એસ એવરૂપં કરિસ્સતી’’તિ તં તં કારણં પક્ખિપિત્વા મહન્તમ્પિ દોસં હરન્તા અત્થં ભણન્તિ. અથ વા પરિયોધાયાતિ પટિચ્છાદેત્વાતિપિ અત્થો. તે હિ તસ્સપિ દોસં પટિચ્છાદેત્વા અત્થં ભણન્તિ. ખતં ઉપહતન્તિ ગુણખનનેન ખતં, ગુણુપઘાતેન ઉપહતં. વિસમેન કાયકમ્મેનાતિ સમ્પક્ખલનટ્ઠેન વિસમેન કાયદ્વારિકકમ્મેન. વચીમનોકમ્મેસુપિ એસેવ નયો. અન્તગ્ગાહિકાયાતિ દસવત્થુકાય અન્તં ગહેત્વા ઠિતદિટ્ઠિયા. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનત્થમેવાતિ.

ચૂળવગ્ગો પઞ્ચમો.