૧. સબ્રહ્મકસુત્તવણ્ણના

૩૧. ચતુત્થસ્સ પઠમે અજ્ઝાગારેતિ સકે ઘરે. પૂજિતા હોન્તીતિ યં ઘરે અત્થિ, તેન પટિજગ્ગિતા ગોપિતા હોન્તિ. ઇતિ માતાપિતુપૂજકાનિ કુલાનિ માતાપિતૂહિ સબ્રહ્મકાનીતિ પકાસેત્વા ઇદાનિ નેસં સપુબ્બાચરિયકાદિભાવં પકાસેન્તો સપુબ્બાચરિયકાનીતિઆદિમાહ. તત્થ બ્રહ્માતિઆદીનિ તેસં બ્રહ્માદિભાવસાધનત્થં વુત્તાનિ. બહુકારાતિ પુત્તાનં બહૂપકારા. આપાદકાતિ જીવિતસ્સ આપાદકા. પુત્તકાનં હિ માતાપિતૂહિ જીવિતં આપાદિતં પાલિતં ઘટિતં અનુપ્પબન્ધેન પવત્તિતં. પોસકાતિ હત્થપાદે વડ્ઢેત્વા હદયલોહિતં પાયેત્વા પોસેતારો. ઇમસ્સ લોકસ્સ દસ્સેતારોતિ પુત્તાનં હિ ઇમસ્મિં લોકે ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણસ્સ દસ્સનં નામ માતાપિતરો નિસ્સાય જાતન્તિ ઇમસ્સ લોકસ્સ દસ્સેતારો નામ.

બ્રહ્માતિ માતાપિતરોતિ સેટ્ઠાધિવચનં. યથા બ્રહ્મુનો ચતસ્સો ભાવના અવિજહિતા હોન્તિ મેત્તા કરુણા મુદિતા ઉપેક્ખાતિ, એવમેવ માતાપિતૂનં પુત્તકેસુ ચતસ્સો ભાવના અવિજહિતા હોન્તિ. તા તસ્મિં તસ્મિં કાલે વેદિતબ્બા – કુચ્છિગતસ્મિં હિ દારકે ‘‘કદા નુ ખો પુત્તકં અરોગં પરિપુણ્ણઙ્ગપચ્ચઙ્ગં પસ્સિસ્સામા’’તિ માતાપિતૂનં મેત્તચિત્તં ઉપ્પજ્જતિ. યદા પનેસ મન્દો ઉત્તાનસેય્યકો ઊકાહિ વા મઙ્કુલાદીહિ પાણકેહિ દટ્ઠો દુક્ખસેય્યાય વા પન પીળિતો પરોદતિ વિરવતિ, તદાસ્સ સદ્દં સુત્વા માતાપિતૂનં કારુઞ્ઞં ઉપ્પજ્જતિ, આધાવિત્વા વિધાવિત્વા કીળનકાલે પન લોભનીયવયસ્મિં વા ઠિતકાલે દારકં ઓલોકેત્વા માતાપિતૂનં ચિત્તં સપ્પિમણ્ડે પક્ખિત્તસતવિહતકપ્પાસપિચુપટલં વિય મુદુકં હોતિ આમોદિતં પમોદિતં, તદા તેસં મુદિતા લબ્ભતિ. યદા પનેસ પુત્તો દારાભરણં પચ્ચુપટ્ઠાપેત્વા પાટિયેક્કં અગારં અજ્ઝાવસતિ, તદા માતાપિતૂનં ‘‘સક્કોતિ દાનિ નો પુત્તકો અત્તનો ધમ્મતાય યાપેતુ’’ન્તિ મજ્ઝત્તભાવો ઉપ્પજ્જતિ, તસ્મિં કાલે ઉપેક્ખા લબ્ભતીતિ ઇમિના કારણેન ‘‘બ્રહ્માતિ માતાપિતરો’’તિ વુત્તં.

પુબ્બાચરિયાતિ વુચ્ચરેતિ માતાપિતરો હિ જાતકાલતો પટ્ઠાય ‘‘એવં નિસીદ, એવં તિટ્ઠ, એવં ગચ્છ, એવં સય, એવં ખાદ, એવં ભુઞ્જ, અયં તે, તાતાતિ વત્તબ્બો, અયં ભાતિકાતિ, અયં ભગિનીતિ, ઇદં નામ કાતું વટ્ટતિ, ઇદં ન વટ્ટતિ, અસુકં નામ ઉપસઙ્કમિતું વટ્ટતિ, અસુકં ન વટ્ટતી’’તિ ગાહાપેન્તિ સિક્ખાપેન્તિ. અથાપરભાગે અઞ્ઞે આચરિયા હત્થિસિપ્પઅસ્સસિપ્પરથસિપ્પધનુસિપ્પથરુસિપ્પમુદ્દાગણનાદીનિ સિક્ખાપેન્તિ. અઞ્ઞો સરણાનિ દેતિ, અઞ્ઞો સીલેસુ પતિટ્ઠાપેતિ, અઞ્ઞો પબ્બાજેતિ, અઞ્ઞો બુદ્ધવચનં ઉગ્ગણ્હાપેતિ, અઞ્ઞો ઉપસમ્પાદેતિ, અઞ્ઞો સોતાપત્તિમગ્ગાદીનિ પાપેતિ. ઇતિ સબ્બેપિ તે પચ્છાચરિયા નામ હોન્તિ, માતાપિતરો પન સબ્બપઠમા, તેનાહ – ‘‘પુબ્બાચરિયાતિ વુચ્ચરે’’તિ. તત્થ વુચ્ચરેતિ વુચ્ચન્તિ કથિયન્તિ. આહુનેય્યા ચ પુત્તાનન્તિ પુત્તાનં આહુતં પાહુતં અભિસઙ્ખતં અન્નપાનાદિં અરહન્તિ, અનુચ્છવિકા તં પટિગ્ગહેતું. તસ્મા ‘‘આહુનેય્યા ચ પુત્તાન’’ન્તિ વુત્તં. પજાય અનુકમ્પકાતિ પરેસં પાણે અચ્છિન્દિત્વાપિ અત્તનો પજં પટિજગ્ગન્તિ ગોપાયન્તિ. તસ્મા ‘‘પજાય અનુકમ્પકા’’તિ વુત્તં.

નમસ્સેય્યાતિ નમો કરેય્ય. સક્કરેય્યાતિ સક્કારેન પટિમાનેય્ય. ઇદાનિ તં સક્કારં દસ્સેન્તો ‘‘અન્નેના’’તિઆદિમાહ. તત્થ અન્નેનાતિ યાગુભત્તખાદનીયેન. પાનેનાતિ અટ્ઠવિધપાનેન. વત્થેનાતિ નિવાસનપારુપનકેન વત્થેન. સયનેનાતિ મઞ્ચપીઠાનુપ્પદાનેન. ઉચ્છાદનેનાતિ દુગ્ગન્ધં પટિવિનોદેત્વા સુગન્ધકરણુચ્છાદનેન. ન્હાપનેનાતિ સીતે ઉણ્હોદકેન, ઉણ્હે સીતોદકેન ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા ન્હાપનેન. પાદાનં ધોવનેનાતિ ઉણ્હોદકસીતોદકેહિ પાદધોવનેન ચેવ તેલમક્ખનેન ચ. પેચ્ચાતિ પરલોકં ગન્ત્વા. સગ્ગે પમોદતીતિ ઇધ તાવ માતાપિતૂસુ પારિચરિયં દિસ્વા પારિચરિયકારણા તં પણ્ડિતમનુસ્સા ઇધેવ પસંસન્તિ, પરલોકં પન ગન્ત્વા સગ્ગે ઠિતો સો માતાપિતુઉપટ્ઠાકો દિબ્બસમ્પત્તીહિ આમોદતિ પમોદતીતિ.