૬. અટ્ઠકનાગરસુત્તવણ્ણના

૧૬. છટ્ઠે દસમોતિ જાતિગોત્તવસેન ચેવ સારપત્તકુલગણનાય ચ દસમે ઠાને ગણીયતિ, તેનસ્સ દસમોત્વેવ નામં જાતં. અટ્ઠકનાગરોતિ અટ્ઠકનગરવાસી. કુક્કુટારામેતિ કુક્કુટસેટ્ઠિના કારિતે આરામે.

તેન ભગવતા…પે… સમ્મદક્ખાતોતિ એત્થ અયં સઙ્ખેપત્થો – યો સો ભગવા સમતિંસ પારમિયો પૂરેત્વા સબ્બકિલેસે ભઞ્જિત્વા અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો, તેન ભગવતા તેસં તેસં સત્તાનં આસયાનુસયં જાનતા, હત્થતલે ઠપિતં આમલકં વિય સબ્બઞેય્યધમ્મે પસ્સતા, અપિચ પુબ્બેનિવાસાદીહિ જાનતા, દિબ્બેન ચક્ખુના પસ્સતા, તીહિ વા વિજ્જાહિ છહિ વા પન અભિઞ્ઞાહિ જાનતા, સબ્બત્થ અપ્પટિહતેન સમન્તચક્ખુના પસ્સતા, સબ્બધમ્મજાનનસમત્થાય પઞ્ઞાય જાનતા, સબ્બસત્તાનં ચક્ખુવિસયાતીતાનિ તિરોકુટ્ટાદિગતાનિ ચાપિ રૂપાનિ અતિવિસુદ્ધેન મંસચક્ખુના વા પસ્સતા, અત્તહિતસાધિકાય સમાધિપદટ્ઠાનાય પટિવેધપઞ્ઞાય જાનતા, પરહિતસાધિકાય કરુણાપદટ્ઠાનાય દેસનાપઞ્ઞાય પસ્સતા, અન્તરાયિકધમ્મે વા જાનતા, નિય્યાનિકધમ્મે પસ્સતા, અરીનં હતત્તા અરહતા, સમ્મા સામં સબ્બધમ્માનં બુદ્ધત્તા સમ્માસમ્બુદ્ધેનાતિ એવં ચતુવેસારજ્જવસેન ચતૂહિ કારણેહિ થોમિતેન અત્થિ નુ ખો એકો ધમ્મો અક્ખાતોતિ.

અભિસઙ્ખતન્તિ કતં ઉપ્પાદિતં. અભિસઞ્ચેતયિતન્તિ ચેતયિતં કપ્પયિતં. સો તત્થ ઠિતોતિ સો તસ્મિં સમથવિપસ્સનાધમ્મે ઠિતો. ધમ્મરાગેન ધમ્મનન્દિયાતિ પદદ્વયેનપિ સમથવિપસ્સનાસુ છન્દરાગો વુત્તો. સમથવિપસ્સનાસુ હિ સબ્બેન સબ્બં છન્દરાગં પરિયાદિયિતું સક્કોન્તો અરહા હોતિ, અસક્કોન્તો અનાગામી હોતિ. સો સમથવિપસ્સનાસુ છન્દરાગસ્સ અપ્પહીનત્તા ચતુત્થજ્ઝાનચેતનાય સુદ્ધાવાસે નિબ્બત્તતિ. અયં આચરિયાનં સમાનત્થકથા.

વિતણ્ડવાદી પનાહ – ‘‘તેનેવ ધમ્મરાગેનાતિ વચનતો અકુસલેન સુદ્ધાવાસે નિબ્બત્તતી’’તિ. સો ‘‘સુત્તં આહરાહી’’તિ વત્તબ્બો. અદ્ધા અઞ્ઞં અપસ્સન્તો ઇદમેવ આહરિસ્સતિ. તતો વત્તબ્બો ‘‘કિમ્પનિદં સુત્તં નીતત્થં, ઉદાહુ નેય્યત્થ’’ન્તિ. અદ્ધા ‘‘નીતત્થ’’ન્તિ વક્ખતિ. તતો વત્તબ્બો – એવં સન્તે અનાગામિફલત્થિકેન સમથવિપસ્સનાસુ છન્દરાગો કત્તબ્બો ભવિસ્સતિ, છન્દરાગે ઉપ્પાદિતે અનાગામિફલં પટિલદ્ધં ભવિસ્સતિ, મા ‘‘સુત્તં મે લદ્ધ’’ન્તિ યં વા તં વા દીપેહિ. પઞ્હં કથેન્તેન હિ આચરિયસ્સ સન્તિકે ઉગ્ગહેત્વા અત્થરસં પટિવિજ્ઝિત્વા કથેતું વટ્ટતિ. અકુસલેન હિ સગ્ગે, કુસલેન ચ અપાયે પટિસન્ધિ નામ નત્થિ. વુત્તઞ્ચેતં ભગવતા –

‘‘ન, ભિક્ખવે, લોભજેન કમ્મેન, દોસજેન કમ્મેન, મોહજેન કમ્મેન દેવા પઞ્ઞાયન્તિ, મનુસ્સા પઞ્ઞાયન્તિ, યા વા પનઞ્ઞાપિ કાચિ સુગતિયો. અથ ખો, ભિક્ખવે, લોભજેન કમ્મેન, દોસજેન કમ્મેન, મોહજેન કમ્મેન નિરયો પઞ્ઞાયતિ, તિરચ્છાનયોનિ પઞ્ઞાયતિ, પેત્તિવિસયો પઞ્ઞાયતિ, યા વા પનઞ્ઞાપિ કાચિ દુગ્ગતિયો’’તિ (અ. નિ. ૬.૩૯) –

એવં સઞ્ઞાપેતબ્બો. સચે સઞ્જાનાતિ, સઞ્જાનાતુ. નો ચે સઞ્જાનાતિ, ‘‘ગચ્છ પાતોવ વિહારં પવિસિત્વા યાગું પિવા’’તિ ઉય્યોજેતબ્બો.

અયં ખો, ગહપતિ, એકધમ્મો અક્ખાતોતિ એકં ધમ્મં પુચ્છિતેન ‘‘અયમ્પિ એકધમ્મો અક્ખાતો, અયમ્પિ એકધમ્મો અક્ખાતો’’તિ એવં પુચ્છાવસેન કથિતત્તા એકાદસપિ ધમ્મા એકધમ્મો નામ કતો. અમતુપ્પત્તિઅત્થેન વા સબ્બેપિ એકધમ્મોતિ વત્તું વટ્ટતિ.

નિધિમુખં ગવેસન્તોતિ નિધિં પરિયેસન્તો. સકિદેવાતિ એકપ્પયોગેનેવ. કથં પન એકપ્પયોગેનેવ એકાદસન્નં નિધીનં અધિગમો હોતીતિ? ઇધેકચ્ચો અરઞ્ઞે જીવિતવુત્તિં ગવેસમાનો ચરતિ. તમેનં અઞ્ઞતરો અત્થચરકો દિસ્વા ‘‘કિં, ભો, ચરસી’’તિ પુચ્છતિ. સો ‘‘જીવિતવુત્તિં પરિયેસામી’’તિ આહ. ઇતરો ‘‘તેન હિ સમ્મ આગચ્છ, એતં પાસાણં પવટ્ટેહી’’તિ આહ. સો તં પવટ્ટેત્વા ઉપરૂપરિટ્ઠિતા વા કુચ્છિયા કુચ્છિં આહચ્ચ ઠિતા વા એકાદસ કુમ્ભિયો પસ્સતિ. એવં એકપ્પયોગેન એકાદસન્નં અધિગમો હોતિ.

આચરિયધનં પરિયેસિસ્સન્તીતિ અઞ્ઞતિત્થિયા હિ યસ્સ સન્તિકે સિપ્પં ઉગ્ગણ્હન્તિ, તસ્સ સિપ્પુગ્ગહણતો પુરે વા પચ્છા વા અન્તરન્તરા વા ગેહતો નીહરિત્વા ધનં દેન્તિ. યેસં ગેહે નત્થિ, તે ઞાતિસભાગતો પરિયેસન્તિ. યેસં તમ્પિ નત્થિ, તે સભાગતો પરિયેસન્તિ. તથા અલભમાના ભિક્ખમ્પિ ચરિત્વા દેન્તિયેવ. તં સન્ધાયેતં વુત્તં.

કિં પનાહન્તિ બાહિરકા તાવ અનિય્યાનિકેપિ સાસને સિપ્પમત્તદાયકસ્સ ધનં પરિયેસન્તિ, અહં પન એવંવિધે નિય્યાનિકસાસને એકાદસવિધં અમતુપ્પત્તિપટિપદં દેસેન્તસ્સ આચરિયસ્સ પૂજં કિં ન કરિસ્સામિ, કરિસ્સામિયેવાતિ વદતિ. પચ્ચેકં દુસ્સયુગેન અચ્છાદેસીતિ એકમેકસ્સ ભિક્ખુનો એકેકં દુસ્સયુગં અદાસીતિ અત્થો. સમુદાચારવચનં પનેત્થ એવરૂપં હોતિ, તસ્મા અચ્છાદેસીતિ વુત્તં. પઞ્ચસતં વિહારન્તિ પઞ્ચસતગ્ઘનિકં પણ્ણસાલં કારેસીતિ અત્થો.