૭. ગોપાલસુત્તવણ્ણના

૧૭. સત્તમે તિસ્સો કથા એકનાળિકા ચતુરસ્સા નિસિન્નવત્તિકાતિ. તત્થ પાળિં વત્વા એકેકસ્સ પદસ્સ અત્થકથનં એકનાળિકા નામ. અપણ્ડિતગોપાલકં દસ્સેત્વા, અપણ્ડિતભિક્ખું દસ્સેત્વા, પણ્ડિતગોપાલકં દસ્સેત્વા, પણ્ડિતભિક્ખું દસ્સેત્વાતિ ચતુક્કં બન્ધિત્વા કથનં ચતુરસ્સા નામ. અપણ્ડિતગોપાલકં દસ્સેત્વા પરિયોસાનગમનં, અપણ્ડિતભિક્ખું દસ્સેત્વા પરિયોસાનગમનં, પણ્ડિતગોપાલકં દસ્સેત્વા પરિયોસાનગમનં, પણ્ડિતભિક્ખું દસ્સેત્વા પરિયોસાનગમનન્તિ અયં નિસિન્નવત્તિકા નામ. અયં ઇધ સબ્બાચરિયાનં આચિણ્ણા.

એકાદસહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહીતિ એકાદસહિ અગુણકોટ્ઠાસેહિ. ગોગણન્તિ ગોમણ્ડલં. પરિહરિતુન્તિ પરિગ્ગહેત્વા વિચરિતું. ફાતિં કાતુન્તિ વડ્ઢિં આપાદેતું. ઇધાતિ ઇમસ્મિં લોકે. ન રૂપઞ્ઞૂ હોતીતિ ગણનતો વા વણ્ણતો વા રૂપં ન જાનાતિ. ગણનતો ન જાનાતિ નામ અત્તનો ગુન્નં સતં વા સહસ્સં વાતિ સઙ્ખ્યં ન જાનાતિ, સો ગાવીસુ હટાસુ વા પલાતાસુ વા ગોગણં ગણેત્વા ‘‘અજ્જ એત્તકા ન દિસ્સન્તી’’તિ દ્વે તીણિ ગામન્તરાનિ વા અટવિં વા વિચરન્તો ન પરિયેસતિ. અઞ્ઞેસં ગાવીસુ અત્તનો ગોગણં પવિટ્ઠાસુપિ ગોગણં ગણેત્વા ‘‘ઇમા એત્તિકા ગાવો ન અમ્હાક’’ન્તિ યટ્ઠિયા પોથેત્વા ન નીહરતિ. તસ્સ નટ્ઠા ગાવિયો નટ્ઠાવ હોન્તિ. પરગાવિયો ગહેત્વા ચરતિ. ગોસામિકા દિસ્વા ‘‘અયં એત્તકં કાલં અમ્હાકં ધેનૂ દુહી’’તિ તજ્જેત્વા અત્તનો ગાવિયો ગહેત્વા ગચ્છન્તિ. તસ્સ ગોગણોપિ પરિહાયતિ, પઞ્ચ ગોરસપરિભોગતોપિ પરિબાહિરો હોતિ. વણ્ણતો ન જાનાતિ નામ ‘‘એત્તિકા ગાવી સેતા, એત્તિકા રત્તા, એત્તિકા કાળા, એત્તિકા ઓદાતા, એત્તિકા કબરા, એત્તિકા નીલા’’તિ ન જાનાતિ. સો ગાવીસુ હટાસુ વા પલાતાસુ વા…પે… પઞ્ચગોરસપરિભોગતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ન લક્ખણકુસલોતિ ગાવીનં સરીરે કતં ધનુસત્તિસૂલાદિભેદં લક્ખણં ન જાનાતિ. સો ગાવીસુ હટાસુ વા પલાતાસુ વા ‘‘અજ્જ અસુકલક્ખણા અસુકલક્ખણા ચ ગાવો ન દિસ્સન્તી’’તિ…પે… પઞ્ચગોરસપરિભોગતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ન આસાટિકં હારેતાતિ ગુન્નં ખાણુકણ્ટકાદીહિ પહટટ્ઠાનેસુ વણો હોતિ. તત્થ નીલમક્ખિકા અણ્ડકાનિ ઠપેન્તિ, તેસં આસાટિકાતિ નામં. તાનિ દણ્ડકેન અપનેત્વા ભેસજ્જં દાતબ્બં હોતિ, બાલો ગોપાલકો તથા ન કરોતિ. તેન વુત્તં – ‘‘ન આસાટિકં હારેતા હોતી’’તિ. તસ્સ ગુન્નં વણા વડ્ઢન્તિ, ગમ્ભીરા હોન્તિ, પાણકા કુચ્છિં પવિસન્તિ, ગાવો ગેલઞ્ઞાભિભૂતા નેવ યાવદત્થં તિણં ખાદિતું ન પાનીયં પાતું સક્કોન્તિ. તત્થ ગુન્નં ખીરં છિજ્જતિ, ગોણાનં જવો હાયતિ, ઉભયેસમ્પિ જીવિતન્તરાયો હોતિ. એવમસ્સ ગોગણોપિ પરિહાયતિ…પે… પઞ્ચગોરસતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ન વણં પટિચ્છાદેતા હોતીતિ ગુન્નં વુત્તનયેનેવ સઞ્જાતો વણો ભેસજ્જં દત્વા વાકેન વા ચીરકેન વા બન્ધિત્વા પટિચ્છાદેતબ્બો હોતિ. બાલગોપાલકો તં ન કરોતિ. અથસ્સ ગુન્નં વણેહિ યૂસા પગ્ઘરન્તિ, તા અઞ્ઞમઞ્ઞં નિઘંસન્તિ. તેન અઞ્ઞેસમ્પિ વણા જાયન્તિ. એવં ગાવો ગેલઞ્ઞાભિભૂતા નેવ યાવદત્થં તિણાનિ ખાદિતું…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન ધૂમં કત્તા હોતીતિ અન્તોવસ્સે ડંસમકસાદીનં ઉસ્સન્નકાલે ગોગણે વજં પવિટ્ઠે તત્થ તત્થ ધૂમો કાતબ્બો હોતિ. અપણ્ડિતગોપાલકો તં ન કરોતિ, ગોગણો સબ્બરત્તિં ડંસાદીહિ ઉપદ્દુતો નિદ્દં અલભિત્વા પુનદિવસે અરઞ્ઞે તત્થ તત્થ રુક્ખમૂલાદીસુ નિપજ્જિત્વા નિદ્દાયતિ. નેવ યાવદત્થં તિણાનિ ખાદિતું…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન તિત્થં જાનાતીતિ તિત્થમ્પિ સમન્તિ વા વિસમન્તિ વા સગાહન્તિ વા નિગ્ગાહન્તિ વા ન જાનાતિ. સો અતિત્થેન ગાવિયો ઓતારેતિ. તાસં વિસમતિત્થે પાસાણાદીનિ અક્કમન્તીનં પાદા ભિજ્જન્તિ. સગાહં ગમ્ભીરં તિત્થં ઓતિણ્ણે કુમ્ભીલાદયો ગાવો ગણ્હન્તિ, ‘‘અજ્જ એત્તિકા ગાવો નટ્ઠા, અજ્જ એત્તિકા’’તિ વત્તબ્બતં આપજ્જન્તિ. એવમસ્સ ગો ગણોપિ પરિહાયતિ…પે… પઞ્ચગોરસતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ન પીતં જાનાતીતિ પીતમ્પિ અપીતમ્પિ ન જાનાતિ. ગોપાલકેન હિ ‘‘ઇમાય ગાવિયા પીતં, ઇમાય ન પીતં, ઇમાય પાનીયતિત્થે ઓકાસો લદ્ધો, ઇમાય ન લદ્ધો’’તિ એવં પીતાપીતં જાનિતબ્બં હોતિ. અયં પન દિવસભાગે અરઞ્ઞે ગોગણં રક્ખિત્વા ‘‘પાનીયં પાયેસ્સામી’’તિ નદિં વા તળાકં વા ઓગાહેત્વા ગચ્છતિ. તત્થ મહાઉસભા ચ અનુસભા ચ બલવગાવિયો ચ દુબ્બલાનિ ચેવ મહલ્લકાનિ ચ ગોરૂપાનિ સિઙ્ગેહિ વા ફાસુકાહિ વા પહરિત્વા અત્તનો ઓકાસં કત્વા ઊરુપ્પમાણં ઉદકં પવિસિત્વા યથાકામં પિવન્તિ. અવસેસા ઓકાસં અલભમાના તીરે ઠત્વા કલલમિસ્સકં ઉદકં પિવન્તિ વા અપીતા એવ વા હોન્તિ. અથ સો ગોપાલકો પિટ્ઠિયં પહરિત્વા પુન અરઞ્ઞં પવેસેતિ. તત્થ અપીતા ગાવિયો પિપાસાય સુસ્સમાના યાવદત્થં તિણાનિ ખાદિતું ન સક્કોન્તિ. તત્થ ગુન્નં ખીરં છિજ્જતિ. ગોણાનં જવો હાયતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન વીથિં જાનાતીતિ ‘‘અયં મગ્ગો સમો ખેમો, અયં વિસમો સાસઙ્કો સપ્પટિભયો’’તિ ન જાનાતિ. સો સમં ખેમં મગ્ગં વજ્જેત્વા ગોગણં ઇતરમગ્ગં પટિપાદેતિ. તત્થ ગાવો સીહબ્યગ્ઘાદીનં ગન્ધેન ચોરપરિસ્સયેન ચ અભિભૂતા ભન્તમિગસપ્પટિભાગા ગીવં ઉક્ખિપિત્વા તિટ્ઠન્તિ, નેવ યાવદત્થં તિણાનિ ખાદન્તિ, ન પાનીયં પિવન્તિ. તત્થ ગુન્નં ખીરં છિજ્જતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન ગોચરકુસલો હોતીતિ ગોપાલકેન હિ ગોચરકુસલેન ભવિતબ્બં, પઞ્ચાહિકચારો વા સત્તાહિકચારો વા જાનિતબ્બો. એકદિસાય ગોગણં ચારેત્વા પુનદિવસે તત્થ ન ચારેતબ્બો. મહતા હિ ગોગણેન ચિણ્ણટ્ઠાનં ભેરિતલં વિય સુદ્ધં હોતિ નિત્તિણં, ઉદકમ્પિ આલુલીયતિ. તસ્મા પઞ્ચમે વા સત્તમે વા દિવસે પુન તત્થ ચારેતું વટ્ટતિ. એત્તકેન હિ તિણમ્પિ પટિવિરુહતિ, ઉદકમ્પિ પસીદતિ, અયં પન ઇમં પઞ્ચાહિકચારં વા સત્તાહિકચારં વા ન જાનાતિ, દિવસે દિવસે રક્ખિતટ્ઠાનેયેવ રક્ખતિ. અથસ્સ ગોગણો હરિતતિણં ન લભતિ, સુક્ખતિણં ખાદન્તો કલલમિસ્સકં ઉદકં પિવતિ. તત્થ ગુન્નં ખીરં છિજ્જતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

અનવસેસદોહી ચ હોતીતિ પણ્ડિતગોપાલકેન હિ યાવ વચ્છકસ્સ મંસલોહિતં સણ્ઠાતિ, તાવ એકં દ્વે થને ઠપેત્વા સાવસેસદોહિના ભવિતબ્બં. અયં વચ્છકસ્સ કિઞ્ચિ અનવસેસેત્વા દુહતિ. ખીરપકો વચ્છો ખીરપિપાસાય સુસ્સતિ, સણ્ઠાતું અસક્કોન્તો કમ્પમાનો માતુ પુરતો પતિત્વા કાલં કરોન્તિ. માતા પુત્તકં દિસ્વા, ‘‘મય્હં પુત્તકો અત્તનો માતુખીરં પાતું ન લભતી’’તિ પુત્તસોકેન નેવ યાવદત્થં તિણાનિ ખાદિતું ન પાનીયં પાતું સક્કોતિ, થનેસુ ખીરં છિજ્જતિ. એવમસ્સ ગોગણોપિ પરિહાયતિ…પે… પઞ્ચગોરસતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ગુન્નં પિતિટ્ઠાનં કરોન્તીતિ ગોપિતરો. ગાવો પરિણાયન્તિ યથારુચિં ગહેત્વા ગચ્છન્તીતિ ગોપરિણાયકા. તે ન અતિરેકપૂજાયાતિ પણ્ડિતો હિ ગોપાલકો એવરૂપે ઉસભે અતિરેકપૂજાય પૂજેતિ, પણીતં ગોભત્તં દેતિ, ગન્ધપઞ્ચઙ્ગુલિકેહિ મણ્ડેતિ, માલં પિળન્ધેતિ, સિઙ્ગેસુ સુવણ્ણરજતકોસકે ચ ધારેતિ, રત્તિં દીપં જાલેત્વા ચેલવિતાનસ્સ હેટ્ઠા સયાપેતિ. અયં પન તતો એકસક્કારમ્પિ ન કરોતિ. ઉસભા અતિરેકપૂજં અલભમાના ગોગણં ન રક્ખન્તિ, પરિસ્સયં ન વારેન્તિ. એવમસ્સ ગોગણોપિ પરિહાયતિ…પે… પઞ્ચગોરસતોપિ પરિબાહિરો હોતિ.

ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. ન રૂપઞ્ઞૂ હોતીતિ ‘‘ચત્તારિ મહાભૂતાનિ ચતુન્નઞ્ચ મહાભૂતાનં ઉપાદાયરૂપ’’ન્તિ એવં વુત્તં રૂપં દ્વીહાકારેહિ ન જાનાતિ ગણનતો વા સમુટ્ઠાનતો વા. ગણનતો ન જાનાતિ નામ – ‘‘ચક્ખાયતનં સોતાયતનં ઘાનાયતનં જિવ્હાકાયરૂપસદ્દગન્ધરસફોટ્ઠબ્બાયતનં, ઇત્થિન્દ્રિયં પુરિસિન્દ્રિયં જીવિતિન્દ્રિયં કાયવિઞ્ઞત્તિ વચીવિઞ્ઞત્તિ આકાસધાતુ આપોધાતુ રૂપસ્સ લહુતા, મુદુતા, કમ્મઞ્ઞતા, ઉપચયો, સન્તતિ, જરતા, રૂપસ્સ અનિચ્ચતા, કબળીકારો આહારો’’તિ (ધ. સ. ૬૫૭-૬૬૫) એવં પાળિયા આગતા પઞ્ચવીસતિ રૂપકોટ્ઠાસાતિ ન જાનાતિ. સેય્યથાપિ સો ગોપાલકો ગણનતો ગુન્નં રૂપં ન જાનાતિ, તથૂપમો અયં ભિક્ખુ. સો ગણનતો રૂપં અજાનન્તો રૂપં પરિગ્ગહેત્વા અરૂપં વવત્થપેત્વા રૂપારૂપં પરિગ્ગહેત્વા પચ્ચયં સલ્લક્ખેત્વા લક્ખણં આરોપેત્વા કમ્મટ્ઠાનં મત્થકં પાપેતું ન સક્કોતિ. સો યથા તસ્સ ગોપાલકસ્સ ગોગણો ન વડ્ઢતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને સીલસમાધિવિપસ્સનામગ્ગફલનિબ્બાનેહિ ન વડ્ઢતિ. યથા ચ સો ગોપાલકો પઞ્ચહિ ગોરસેહિ પરિબાહિરો હોતિ, એવમેવાયં અસેખેન સીલક્ખન્ધેન અસેખેન સમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિ વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેનાતિ પઞ્ચહિ ધમ્મક્ખન્ધેહિ પરિબાહિરો હોતિ.

સમુટ્ઠાનતો ન જાનાતિ નામ – ‘‘એત્તકં રૂપં એકસમુટ્ઠાનં, એત્તકં દ્વિસમુટ્ઠાનં, એત્તકં તિસમુટ્ઠાનં, એત્તકં ચતુસમુટ્ઠાનં, એત્તકં નકુતોચિ સમુટ્ઠાતી’’તિ ન જાનાતિ. સેય્યથાપિ સો ગોપાલકો વણ્ણતો ગુન્નં રૂપં ન જાનાતિ, તથૂપમો અયં ભિક્ખુ. સો સમુટ્ઠાનતો રૂપં અજાનન્તો રૂપં પરિગ્ગહેત્વા…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન લક્ખણકુસલો હોતીતિ ‘‘કમ્મલક્ખણો બાલો, કમ્મલક્ખણો પણ્ડિતો’’તિ એવં વુત્તં કુસલાકુસલકમ્મં પણ્ડિતબાલલક્ખણન્તિ ન જાનાતિ. સો એવં અજાનન્તો બાલે વજ્જેત્વા પણ્ડિતે ન સેવતિ. બાલે વજ્જેત્વા પણ્ડિતે અસેવન્તો કપ્પિયાકપ્પિયં કુસલાકુસલં સાવજ્જાનવજ્જં ગરુકલહુકં સતેકિચ્છાતેકિચ્છં કારણાકારણં ન જાનાતિ. તં અજાનન્તો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ. સો યથા તસ્સ ગોપાલકસ્સ ગોગણો ન વડ્ઢતિ, એવં ઇમસ્મિં સાસને યથાવુત્તેહિ સીલાદીહિ ન વડ્ઢતિ. સો ગોપાલકો વિય ચ પઞ્ચહિ ગોરસેહિ, પઞ્ચહિ ધમ્મક્ખન્ધેહિ પરિબાહિરો હોતિ.

ન આસાટિકં હારેતા હોતીતિ ‘‘ઉપ્પન્નં કામવિતક્ક’’ન્તિ એવં વુત્તે કામવિતક્કાદયો ન વિનોદેતિ. સો ઇમં અકુસલવિતક્કં આસાટિકં અહારેત્વા વિતક્કવસિકો હુત્વા વિચરન્તો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ. સો યથા તસ્સ ગોપાલકસ્સ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન વણં પટિચ્છાદેતા હોતીતિ ‘‘ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા નિમિત્તગ્ગાહી હોતી’’તિઆદિના નયેન સબ્બારમ્મણેસુ નિમિત્તં ગણ્હન્તો યથા સો ગોપાલકો વણં ન પટિચ્છાદેતિ, એવં સંવરં ન સમ્પાદેતિ. સો વિવટદ્વારો વિચરન્તો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન ધૂમં કત્તા હોતીતિ સો ગોપાલકો ધૂમં વિય ધમ્મદેસનાધૂમં ન કરોતિ, ધમ્મકથં વા સરભઞ્ઞં વા ઉપનિસિન્નકકથં વા અનુમોદનં વા ન કરોતિ, તતો નં મનુસ્સા ‘‘બહુસ્સુતો ગુણવા’’તિ ન જાનન્તિ. તે ગુણાગુણં અજાનન્તો ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સઙ્ગહં ન કરોન્તિ. સો પચ્ચયેહિ કિલમમાનો બુદ્ધવચનં સજ્ઝાયં કાતું વત્તપટિવત્તં પૂરેતું કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન તિત્થં જાનાતીતિ તિત્થભૂતે બહુસ્સુતભિક્ખૂ ન ઉપસઙ્કમતિ. અનુપસઙ્કમન્તો ‘‘ઇદં, ભન્તે, બ્યઞ્જનં કથં રોપેતબ્બં? ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ કો અત્થો? ઇમસ્મિં ઠાને પાળિ કિં વદતિ? ઇમસ્મિં ઠાને અત્થો કિં દીપેતી’’તિ એવં ન પરિપુચ્છતિ ન પરિપઞ્હતિ, ન જાનાપેતીતિ અત્થો. તસ્સ તે એવં અપરિપુચ્છિતા અવિવટઞ્ચેવ ન વિવરન્તિ, ભાજેત્વા ન દસ્સેન્તિ, અનુત્તાનીકતઞ્ચ ન ઉત્તાનિં કરોન્તિ, અપાકટં ન પાકટં કરોન્તિ. અનેકવિહિતેસુ ચ કઙ્ખાઠાનિયેસુ ધમ્મેસૂતિ અનેકવિધાસુ કઙ્ખાસુ એકકઙ્ખમ્પિ ન પટિવિનોદેન્તિ. કઙ્ખાયેવ હિ કઙ્ખાઠાનિયા ધમ્મા નામ. તત્થ એકં કઙ્ખમ્પિ ન નીહરન્તીતિ અત્થો. સો એવં બહુસ્સુતતિત્થં અનુપસઙ્કમિત્વા સકઙ્ખો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ. યથા વા સો ગોપાલકો તિત્થં ન જાનાતિ, એવં અયમ્પિ ભિક્ખુ ધમ્મતિત્થં ન જાનાતિ. અજાનન્તો અવિસયે પઞ્હં પુચ્છતિ, આભિધમ્મિકં ઉપસઙ્કમિત્વા કપ્પિયાકપ્પિયં પુચ્છતિ, વિનયધરં ઉપસઙ્કમિત્વા રૂપારૂપપરિચ્છેદં પુચ્છતિ. તે અવિસયે પુટ્ઠા કથેતું ન સક્કોન્તિ. સો અત્તના સકઙ્ખો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન પીતં જાનાતીતિ યથા સો ગોપાલકો પીતાપીતં ન જાનાતિ, એવં ધમ્મૂપસઞ્હિતં પામોજ્જં ન જાનાતિ ન લભતિ. સવનમયં પુઞ્ઞકિરિયવત્થું નિસ્સાય આનિસંસં ન વિન્દતિ, ધમ્મસ્સવનગ્ગં ગન્ત્વા સક્કચ્ચં ન સુણાતિ, નિસિન્નો નિદ્દાયતિ, કથં કથેતિ, અઞ્ઞવિહિતકો હોતિ. સો સક્કચ્ચં ધમ્મં અસ્સુણન્તો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન વીથિં જાનાતીતિ સો ગોપાલકો મગ્ગામગ્ગં વિય ‘‘અયં લોકિયો, અયં લોકુત્તરો’’તિ અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અજાનન્તો લોકિયમગ્ગે અભિનિવિસિત્વા લોકુત્તરં નિબ્બત્તેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

ન ગોચરકુસલો હોતીતિ સો ગોપાલકો પઞ્ચાહિકસત્તાહિકચારે વિય ચત્તારો સતિપટ્ઠાને ‘‘ઇમે લોકિયા, ઇમે લોકુત્તરા’’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. અજાનન્તો સુખુમટ્ઠાનેસુ અત્તનો ઞાણં ચરાપેત્વા લોકિયસતિપટ્ઠાને અભિનિવિસિત્વા લોકુત્તરં નિબ્બત્તેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

અનવસેસદોહી હોતીતિ પટિગ્ગહણે મત્તં અજાનન્તો અનવસેસં દુહતિ. નિદ્દેસવારે પનસ્સ અભિહટ્ઠું પવારેન્તીતિ અભિહરિત્વા પવારેન્તિ. એત્થ દ્વે અભિહારા વાચાભિહારો ચ, પચ્ચયાભિહારો ચ. વાચાભિહારો નામ મનુસ્સા ભિક્ખુસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, યેનત્થો’’તિ પવારેન્તિ. પચ્ચયાભિહારો નામ વત્થાદીનિ વા સપ્પિનવનીતફાણિતાદીનિ વા ગહેત્વા ભિક્ખુસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા ‘‘ગણ્હથ, ભન્તે, યાવતકેન અત્થો’’તિ વદન્તિ. તત્ર ભિક્ખુ મત્તં ન જાનાતીતિ ભિક્ખુ તેસુ પચ્ચયેસુ પમાણં ન જાનાતિ. ‘‘દાયકસ્સ વસો વેદિતબ્બો, દેય્યધમ્મસ્સ વસો વેદિતબ્બો, અત્તનો થામો વેદિતબ્બો’’તિ ઇમિના નયેન પમાણયુત્તકં અગ્ગહેત્વા યં આહરન્તિ, તં સબ્બં ગણ્હાતીતિ અત્થો. મનુસ્સા વિપ્પટિસારિનો ન પુન અભિહરિત્વા પવારેન્તિ. સો પચ્ચયેહિ કિલમન્તો કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા વડ્ઢેતું ન સક્કોતિ…પે… પરિબાહિરો હોતિ.

તે ન અતિરેકપૂજાય પૂજેતા હોતીતિ સો ગોપાલકો મહાઉસભે વિય થેરે ભિક્ખૂ ઇમાય આવિ ચેવ રહો ચ મેત્તાકાયકમ્માદિકાય અતિરેકપૂજાય ન પૂજેતિ. તતો થેરા ‘‘ઇમે અમ્હેસુ ગરુચિત્તીકારં ન કરોન્તી’’તિ નવકે ભિક્ખૂ દ્વીહિ સઙ્ગહેહિ ન સઙ્ગણ્હન્તિ, નેવ ધમ્મસઙ્ગહેન સઙ્ગણ્હન્તિ, ન આમિસસઙ્ગહેન, ચીવરેન વા પત્તેન વા પત્તપરિયાપન્નેન વા વસનટ્ઠાનેન વા કિલમન્તેપિ નપ્પટિજગ્ગન્તિ, પાળિં વા અટ્ઠકથં વા ધમ્મકથાબન્ધં વા ગુળ્હગન્થં વા ન સિક્ખાપેન્તિ. નવકા થેરાનં સન્તિકા સબ્બસો ઇમે દ્વે સઙ્ગહે અલભમાના ઇમસ્મિં સાસને પતિટ્ઠાતું ન સક્કોન્તિ. યથા તસ્સ ગોપાલકસ્સ ગોગણો ન વડ્ઢતિ, એવં સીલાદીહિ ન વડ્ઢન્તિ. યથા ચ સો ગોપાલકો પઞ્ચહિ ગોરસેહિ, એવં પઞ્ચહિ ધમ્મક્ખન્ધેહિ પરિબાહિરા હોન્તિ. સુક્કપક્ખો કણ્હપક્ખે વુત્તવિપલ્લાસવસેન યોજેત્વા વેદિતબ્બો.

અનુસ્સતિવગ્ગો દુતિયો.

મનોરથપૂરણિયા અઙ્ગુત્તરનિકાય-અટ્ઠકથાય

એકાદસકનિપાતસ્સ સંવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

નિગમનકથા

એત્તાવતા ચ –

આયાચિતો સુમતિના થેરેન ભદન્તજોતિપાલેન;

કઞ્ચિપુરાદીસુ મયા પુબ્બે સદ્ધિં વસન્તેન.

વરતમ્બપણ્ણિદીપે મહાવિહારમ્હિ વસનકાલેપિ;

પાકં ગતે વિય દુમે વલઞ્જમાનમ્હિ સદ્ધમ્મે.

પારં પિટકત્તયસાગરસ્સ ગન્ત્વા ઠિતેન સુમતિના;

પરિસુદ્ધાજીવેનાભિયાચિતો જીવકેનાપિ.

ધમ્મકથાય નિપુણપરમનિકાયસ્સટ્ઠકથં આરદ્ધો;

યમહં ચિરકાલટ્ઠિતિમિચ્છન્તો સાસનવરસ્સ.

સા હિ મહાઅટ્ઠકથાય સારમાદાય નિટ્ઠિતા એસા;

ચતુનવુતિપરિમાણાય પાળિયા ભાણવારેહિ.

સબ્બાગમસંવણ્ણનમનોરથો પૂરિતો ચ મે યસ્મા;

એતાય મનોરથપૂરણીતિ નામં તતો અસ્સા.

એકૂનસટ્ઠિમત્તો વિસુદ્ધિમગ્ગોપિ ભાણવારેહિ;

અત્થપ્પકાસનત્થાય આગમાનં કતો યસ્મા.

તસ્મા તેન સહાયં ગાથાગણનાનયેન અટ્ઠકથા;

તીહાધિકદિયડ્ઢસતં વિઞ્ઞેય્યા ભાણવારાનં.

તીહાધિકદિયડ્ઢસતપ્પમાણમિતિ ભાણવારતો એસા;

સમયં પકાસયન્તી મહાવિહારાધિવાસીનં.

મૂલટ્ઠકથાસારં આદાય મયા ઇમં કરોન્તેન;

યં પુઞ્ઞમુપચિતં તેન હોતુ લોકો સદા સુખિતોતિ.

પરમવિસુદ્ધસદ્ધાબુદ્ધિવીરિયપ્પટિમણ્ડિતેન સીલાચારજ્જવમદ્દવાદિગુણસમુદયસમુદિતેન સકસમયસમયન્તરગહનજ્ઝોગાહનસમત્થેન પઞ્ઞાવેય્યત્તિયસમન્નાગતેન તિપિટકપરિયત્તિપ્પભેદે સાટ્ઠકથે સત્થુ સાસને અપ્પટિહતઞાણપ્પભાવેન મહાવેય્યાકરણેન કરણસમ્પત્તિજનિતસુખવિનિગ્ગતમધુરોદારવચનલાવણ્ણયુત્તેન યુત્તમુત્તવાદિના વાદીવરેન મહાકવિના પભિન્નપટિસમ્ભિદાપરિવારે છળભિઞ્ઞાદિપ્પભેદગુણપ્પટિમણ્ડિતે ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મે સુપ્પતિટ્ઠિતબુદ્ધીનં થેરાનં થેરવંસપ્પદીપાનં મહાવિહારવાસીનં વંસાલઙ્કારભૂતેન સુવિપુલવિસુદ્ધબુદ્ધિના બુદ્ધઘોસોતિ ગરૂહિ ગહિતનામધેય્યેન થેરેન કતા અયં મનોરથપૂરણી નામ અઙ્ગુત્તરનિકાયટ્ઠકથા –

તાવ તિટ્ઠતુ લોકસ્મિં, લોકનિત્થરણેસિનં;

દસ્સેન્તી કુલપુત્તાનં, નયં ચિત્તવિસુદ્ધિયા.

યાવ બુદ્ધોતિ નામમ્પિ, સુદ્ધચિત્તસ્સ તાદિનો;

લોકમ્હિ લોકજેટ્ઠસ્સ, પવત્તતિ મહેસિનોતિ.

મનોરથપૂરણી નામ

અઙ્ગુત્તરનિકાય-અટ્ઠકથા સબ્બાકારેન નિટ્ઠિતા.