૧. છન્દિદ્ધિપાદો

૪૩૨. કથઞ્ચ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? છન્દં ચે ભિક્ખુ અધિપતિં કરિત્વા લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતં [ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં (સી. સ્યા.)] – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દસમાધિ’’. સો અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પધાનસઙ્ખારા’’. ઇતિ અયઞ્ચ છન્દસમાધિ, ઇમે ચ પધાનસઙ્ખારા. તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારોત્વેવ સઙ્ખ્યં [સઙ્ખં (સી.)] ગચ્છતિ.

૪૩૩. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’.

તત્થ કતમો સમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ અવટ્ઠિતિ અવિસાહારો અવિક્ખેપો અવિસાહટમાનસતા સમથો સમાધિન્દ્રિયં સમાધિબલં સમ્માસમાધિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમાધિ’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો નિક્કમો પરક્કમો ઉય્યામો વાયામો ઉસ્સાહો ઉસ્સોળ્હી થામો ઠિતિ અસિથિલપરક્કમતા અનિક્ખિત્તછન્દતા અનિક્ખિત્તધુરતા ધુરસમ્પગ્ગાહો વીરિયં વીરિયિન્દ્રિયં વીરિયબલં સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ છન્દેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૩૪. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

‘‘ઇદ્ધિપાદો’’તિ. તથાભૂતસ્સ વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો.

‘‘ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ. તે ધમ્મે આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ.