૯. ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગો

૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૪૩૧. ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા – ઇધ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૧. છન્દિદ્ધિપાદો

૪૩૨. કથઞ્ચ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? છન્દં ચે ભિક્ખુ અધિપતિં કરિત્વા લભતિ સમાધિં, લભતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતં [ચિત્તસ્સ એકગ્ગતં (સી. સ્યા.)] – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દસમાધિ’’. સો અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પધાનસઙ્ખારા’’. ઇતિ અયઞ્ચ છન્દસમાધિ, ઇમે ચ પધાનસઙ્ખારા. તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારોત્વેવ સઙ્ખ્યં [સઙ્ખં (સી.)] ગચ્છતિ.

૪૩૩. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’.

તત્થ કતમો સમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ અવટ્ઠિતિ અવિસાહારો અવિક્ખેપો અવિસાહટમાનસતા સમથો સમાધિન્દ્રિયં સમાધિબલં સમ્માસમાધિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમાધિ’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો નિક્કમો પરક્કમો ઉય્યામો વાયામો ઉસ્સાહો ઉસ્સોળ્હી થામો ઠિતિ અસિથિલપરક્કમતા અનિક્ખિત્તછન્દતા અનિક્ખિત્તધુરતા ધુરસમ્પગ્ગાહો વીરિયં વીરિયિન્દ્રિયં વીરિયબલં સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ છન્દેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૩૪. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

‘‘ઇદ્ધિપાદો’’તિ. તથાભૂતસ્સ વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો.

‘‘ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ. તે ધમ્મે આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ.

૨. વીરિયિદ્ધિપાદો

૪૩૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? વીરિયં ચે ભિક્ખુ અધિપતિં કરિત્વા લભતિ સમાધિં લભતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયસમાધિ’’. સો અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પધાનસઙ્ખારા’’. ઇતિ અયઞ્ચ વીરિયસમાધિ, ઇમે ચ પધાનસઙ્ખારા; તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ.

૪૩૬. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ વીરિયેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૩૭. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો.

ઇદ્ધિપાદં ભાવેતીતિ. તે ધમ્મે આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ઇદ્ધિપાદં ભાવેતી’’તિ.

૩. ચિત્તિદ્ધિપાદો

૪૩૮. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? ચિત્તં ચે ભિક્ખુ અધિપતિં કરિત્વા લભતિ સમાધિં લભતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તસમાધિ’’. સો અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પધાનસઙ્ખારા’’. ઇતિ અયઞ્ચ ચિત્તસમાધિ, ઇમે ચ પધાનસઙ્ખારા; તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ.

૪૩૯. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’.

તત્થ કતમો સમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ…પે… સમ્માસમાધિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમાધિ’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ ચિત્તેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૪૦. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ વેદનાક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો.

૪. વીમંસિદ્ધિપાદો

૪૪૧. કથઞ્ચ ભિક્ખુ વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? વીમંસં ચે ભિક્ખુ અધિપતિં કરિત્વા લભતિ સમાધિં લભતિ ચિત્તસ્સેકગ્ગતં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસાસમાધિ’’. સો અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘પધાનસઙ્ખારા’’. ઇતિ અયઞ્ચ વીમંસાસમાધિ, ઇમે ચ પધાનસઙ્ખારા; તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારોત્વેવ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ.

૪૪૨. તત્થ કતમા વીમંસા? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસા’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો …પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમાય ચ વીમંસાય, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૪૩. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણખન્ધો.

સુત્તન્તભાજનીયં.

૨. અભિધમ્મભાજનીયં

૪૪૪. ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા – ઇધ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૧. છન્દિદ્ધિપાદો

૪૪૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૪૪૬. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’.

તત્થ કતમો સમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ…પે… સમ્માસમાધિ સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમાધિ’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ છન્દેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૪૭. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ ફસ્સો…પે… પગ્ગાહો અવિક્ખેપો.

૨. વીરિયિદ્ધિપાદો

૪૪૮. કથઞ્ચ ભિક્ખુ વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૪૪૯. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ વીરિયેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૫૦. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ ફસ્સો…પે… પગ્ગાહો અવિક્ખેપો.

૩. ચિત્તિદ્ધિપાદો

૪૫૧. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૪૫૨. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમિના ચ ચિત્તેન, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ.

૪૫૩. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ ફસ્સો…પે… પગ્ગાહો અવિક્ખેપો.

૪. વીમંસિદ્ધિપાદો

૪૫૪. કથઞ્ચ ભિક્ખુ વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૪૫૫. તત્થ કતમા વીમંસા? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસા’’.

તત્થ કતમો પધાનસઙ્ખારો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનસઙ્ખારો’’. ઇતિ ઇમાય ચ વીમંસાય, ઇમિના ચ સમાધિના, ઇમિના ચ પધાનસઙ્ખારેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતો’’તિ

૪૫૬. ઇદ્ધીતિ. યા તેસં ધમ્માનં ઇદ્ધિ સમિદ્ધિ ઇજ્ઝના સમિજ્ઝના લાભો પટિલાભો પત્તિ સમ્પત્તિ ફુસના સચ્છિકિરિયા ઉપસમ્પદા.

ઇદ્ધિપાદોતિ. તથાભૂતસ્સ ફસ્સો…પે… પગ્ગાહો અવિક્ખેપો.

૪૫૭. ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા – છન્દિદ્ધિપાદો, વીરિયિદ્ધિપાદો, ચિત્તિદ્ધિપાદો, વીમંસિદ્ધિપાદો.

૪૫૮. તત્થ કતમો છન્દિદ્ધિપાદો? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, યો તસ્મિં સમયે છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દિદ્ધિપાદો’’. અવસેસા ધમ્મા છન્દિદ્ધિપાદસમ્પયુત્તા.

૪૫૯. તત્થ કતમો વીરિયિદ્ધિપાદો? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, યો તસ્મિં સમયે ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયિદ્ધિપાદો’’. અવસેસા ધમ્મા વીરિયિદ્ધિપાદસમ્પયુત્તા.

૪૬૦. તત્થ કતમો ચિત્તિદ્ધિપાદો? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ …પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, યં તસ્મિં સમયે ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તિદ્ધિપાદો’’. અવસેસા ધમ્મા ચિત્તિદ્ધિપાદસમ્પયુત્તા.

૪૬૧. તત્થ કતમો વીમંસિદ્ધિપાદો? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, યા તસ્મિં સમયે પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વીમંસિદ્ધિપાદો’’. અવસેસા ધમ્મા વીમંસિદ્ધિપાદસમ્પયુત્તા.

અભિધમ્મભાજનીયં.

૩. પઞ્હાપુચ્છકં

૪૬૨. ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા – ઇધ ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિ…પે… ચિત્તસમાધિ…પે… વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ.

૪૬૩. ચતુન્નં ઇદ્ધિપાદાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૪૬૪. કુસલાયેવ. સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. વિપાકધમ્મધમ્મા. અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા. અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા. સિયા સવિતક્કસવિચારા, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તા, સિયા અવિતક્કઅવિચારા. સિયા પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, સિયા ઉપેક્ખાસહગતા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. અપચયગામિનો. સેક્ખા. અપ્પમાણા. અપ્પમાણારમ્મણા. પણીતા. સમ્મત્તનિયતા. ન મગ્ગારમ્મણા, મગ્ગહેતુકા, ન મગ્ગાધિપતિનો. સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, ન વત્તબ્બા ઉપ્પાદિનોતિ. સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. ન વત્તબ્બા અતીતારમ્મણાતિપિ, અનાગતારમ્મણાતિપિ, પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણાતિપિ. સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા. બહિદ્ધારમ્મણા. અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

૨. દુકં

૪૬૫. વીમંસિદ્ધિપાદો હેતુ, તયો ઇદ્ધિપાદા ન હેતૂ. સહેતુકા. હેતુસમ્પયુત્તા. વીમંસિદ્ધિપાદો હેતુ ચેવ સહેતુકો ચ, તયો ઇદ્ધિપાદા ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચાતિ, સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ. વીમંસિદ્ધિપાદો હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તો ચ, તયો ઇદ્ધિપાદા ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચાતિ, હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ. તયો ઇદ્ધિપાદા ન હેતૂ સહેતુકા, વીમંસિદ્ધિપાદો ન વત્તબ્બો ન હેતુ સહેતુકોતિપિ, ન હેતુ અહેતુકોતિપિ. સપ્પચ્ચયા. સઙ્ખતા. અનિદસ્સના. અપ્પટિઘા. અરૂપા. લોકુત્તરા. કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા. નો આસવા. અનાસવા. આસવવિપ્પયુત્તા. ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ સાસવા ચાતિપિ, સાસવા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચાતિપિ, આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. આસવવિપ્પયુત્તા. અનાસવા.

નો સંયોજના…પે… નો ગન્થા…પે… નો ઓઘા…પે… નો યોગા…પે… નો નીવરણા…પે… નો પરામાસા…પે… સારમ્મણા. તયો ઇદ્ધિપાદા નો ચિત્તા, ચિત્તિદ્ધિપાદો ચિત્તં. તયો ઇદ્ધિપાદા ચેતસિકા, ચિત્તિદ્ધિપાદો અચેતસિકો. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસમ્પયુત્તા, ચિત્તિદ્ધિપાદો ન વત્તબ્બો ચિત્તેન સમ્પયુત્તોતિપિ, ચિત્તેન વિપ્પયુત્તોતિપિ. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસંસટ્ઠા, ચિત્તિદ્ધિપાદો ન વત્તબ્બો ચિત્તેન સંસટ્ઠોતિપિ, ચિત્તેન વિસંસટ્ઠોતિપિ. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસમુટ્ઠાના, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તસમુટ્ઠાનો. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસહભુનો, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તસહભૂ. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તાનુપરિવત્તિનો, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તાનુપરિવત્તિ. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનો. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ. તયો ઇદ્ધિપાદા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો, ચિત્તિદ્ધિપાદો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિ.

તયો ઇદ્ધિપાદા બાહિરા, ચિત્તિદ્ધિપાદો અજ્ઝત્તિકો. નો ઉપાદા. અનુપાદિન્ના. નો ઉપાદાના…પે… નો કિલેસા…પે… ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. ન ભાવનાય પહાતબ્બા. ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સિયા સવિતક્કા, સિયા અવિતક્કા. સિયા સવિચારા, સિયા અવિચારા. સિયા સપ્પીતિકા, સિયા અપ્પીતિકા. સિયા પીતિસહગતા, સિયા ન પીતિસહગતા. સિયા સુખસહગતા, સિયા ન સુખસહગતા. સિયા ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન ઉપેક્ખાસહગતા. ન કામાવચરા. ન રૂપાવચરા. ન અરૂપાવચરા. અપરિયાપન્ના. નિય્યાનિકા. નિયતા. અનુત્તરા. અરણાતિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

ઇદ્ધિપાદવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.