૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૩૯૦. ચત્તારો સમ્મપ્પધાના – ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૧. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે અનુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અનુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૨. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા [છન્દીકતા (સ્યા.)] કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ [ઉટ્ઠાપેતિ સમુટ્ઠાપેતિ (સ્યા.) એવમુપરિપિ] નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૩૯૩. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૩૯૪. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૩૯૫. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૩૯૬. પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૩૯૭. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૮. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૩૯૯. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૪૦૦. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૪૦૧. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૪૦૨. પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૪૦૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે અનુપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો, અદોસો, અમોહો. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો. તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અનુપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૦૪. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો …પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૪૦૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે ઉપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો, અદોસો, અમોહો. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘ઉપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૦૬. ઠિતિયાતિ. યા ઠિતિ સો અસમ્મોસો, યો અસમ્મોસો સો ભિય્યોભાવો, યો ભિય્યોભાવો તં વેપુલ્લં, યં વેપુલ્લં સા ભાવના, યા ભાવના સા પારિપૂરી.

૪૦૭. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

સુત્તન્તભાજનીયં.