૮. સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગો

૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૩૯૦. ચત્તારો સમ્મપ્પધાના – ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૧. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે અનુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અનુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૨. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા [છન્દીકતા (સ્યા.)] કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ [ઉટ્ઠાપેતિ સમુટ્ઠાપેતિ (સ્યા.) એવમુપરિપિ] નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૩૯૩. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૩૯૪. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૩૯૫. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૩૯૬. પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૩૯૭. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા? તીણિ અકુસલમૂલાનિ – લોભો, દોસો, મોહો. તદેકટ્ઠા ચ કિલેસા. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૩૯૮. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૩૯૯. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૪૦૦. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૪૦૧. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૪૦૨. પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૪૦૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે અનુપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો, અદોસો, અમોહો. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો. તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘અનુપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૦૪. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો …પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

૪૦૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? તત્થ કતમે ઉપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા? તીણિ કુસલમૂલાનિ – અલોભો, અદોસો, અમોહો. તંસમ્પયુત્તો વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો, તંસમુટ્ઠાનં કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં – ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘ઉપ્પન્ના કુસલા ધમ્મા’’. ઇતિ ઇમેસં ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૦૬. ઠિતિયાતિ. યા ઠિતિ સો અસમ્મોસો, યો અસમ્મોસો સો ભિય્યોભાવો, યો ભિય્યોભાવો તં વેપુલ્લં, યં વેપુલ્લં સા ભાવના, યા ભાવના સા પારિપૂરી.

૪૦૭. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પધાનં’’. ઇમિના પધાનેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘પદહતી’’તિ.

સુત્તન્તભાજનીયં.

૨. અભિધમ્મભાજનીયં

૪૦૮. ચત્તારો સમ્મપ્પધાના – ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૦૯. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૧૦. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૪૧૧. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૪૧૨. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૪૧૩. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૪૧૪. પદહતીતિ. તત્થ કતમં સમ્મપ્પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્મપ્પધાનં’’. અવસેસા ધમ્મા સમ્મપ્પધાનસમ્પયુત્તા.

૪૧૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૧૬. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં સમ્મપ્પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્મપ્પધાનં’’. અવસેસા ધમ્મા સમ્મપ્પધાનસમ્પયુત્તા.

૪૧૭. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૧૮. છન્દં જનેતીતિ…પે… વાયમતીતિ…પે… વીરિયં આરભતીતિ…પે… ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ…પે… પદહતીતિ. તત્થ કતમં સમ્મપ્પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો …પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્મપ્પધાનં’’. અવસેસા ધમ્મા સમ્મપ્પધાનસમ્પયુત્તા.

૪૧૯. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૨૦. ઠિતિયાતિ. યા ઠિતિ સો અસમ્મોસો, યો અસમ્મોસો સો ભિય્યોભાવો, યો ભિય્યોભાવો તં વેપુલ્લં, યં વેપુલ્લં સા ભાવના, યા ભાવના સા પારિપૂરી.

૪૨૧. છન્દં જનેતીતિ. તત્થ કતમો છન્દો? યો છન્દો છન્દિકતા કત્તુકમ્યતા કુસલો ધમ્મચ્છન્દો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છન્દો’’. ઇમં છન્દં જનેતિ સઞ્જનેતિ ઉટ્ઠપેતિ સમુટ્ઠપેતિ નિબ્બત્તેતિ અભિનિબ્બત્તેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘છન્દં જનેતી’’તિ.

૪૨૨. વાયમતીતિ. તત્થ કતમો વાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયામો’’. ઇમિના વાયામેન ઉપેતો હોતિ…પે… સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વાયમતી’’તિ.

૪૨૩. વીરિયં આરભતીતિ. તત્થ કતમં વીરિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં’’. ઇમં વીરિયં આરભતિ સમારભતિ આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયં આરભતી’’તિ.

૪૨૪. ચિત્તં પગ્ગણ્હાતીતિ. તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇમં ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ સમ્પગ્ગણ્હાતિ ઉપત્થમ્ભેતિ પચ્ચુપત્થમ્ભેતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં પગ્ગણ્હાતી’’તિ.

૪૨૫. પદહતીતિ. તત્થ કતમં સમ્મપ્પધાનં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્મપ્પધાનં’’. અવસેસા ધમ્મા સમ્મપ્પધાનસમ્પયુત્તા.

૪૨૬. તત્થ કતમં સમ્મપ્પધાનં? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, યો તસ્મિં સમયે ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્મપ્પધાનં’’. અવસેસા ધમ્મા સમ્મપ્પધાનસમ્પયુત્તા.

અભિધમ્મભાજનીયં.

૩. પઞ્હાપુચ્છકં

૪૨૭. ચત્તારો સમ્મપ્પધાના – ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ, ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય…પે… અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય…પે… ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ વાયમતિ વીરિયં આરભતિ ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ પદહતિ.

૪૨૮. ચતુન્નં સમ્મપ્પધાનાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૪૨૯. કુસલાયેવ. સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. વિપાકધમ્મધમ્મા. અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા. અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા. સિયા સવિતક્કસવિચારા, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તા, સિયા અવિતક્કઅવિચારા. સિયા પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, સિયા ઉપેક્ખાસહગતા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. અપચયગામિનો. સેક્ખા. અપ્પમાણા. અપ્પમાણારમ્મણા. પણીતા. સમ્મત્તનિયતા. ન મગ્ગારમ્મણા. મગ્ગહેતુકા. સિયા મગ્ગાધિપતિનો, સિયા ન વત્તબ્બા મગ્ગાધિપતિનોતિ. સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, ન વત્તબ્બા ઉપ્પાદિનોતિ. સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. ન વત્તબ્બા અતીતારમ્મણાતિપિ, અનાગતારમ્મણાતિપિ, પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણાતિપિ. સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા. બહિદ્ધારમ્મણા. અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

૨. દુકં

૪૩૦. ન હેતૂ. સહેતુકા. હેતુસમ્પયુત્તા. ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચાતિ, સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ. ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચાતિ, હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ. ન હેતૂ સહેતુકા. સપ્પચ્ચયા. સઙ્ખતા. અનિદસ્સના. અપ્પટિઘા. અરૂપા. લોકુત્તરા. કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા. નો આસવા. અનાસવા. આસવવિપ્પયુત્તા. ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ સાસવા ચાતિપિ, સાસવા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચાતિપિ, આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. આસવવિપ્પયુત્તા. અનાસવા. નો સંયોજના…પે… નો ગન્થા…પે… નો ઓઘા…પે… નો યોગા…પે… નો નીવરણા…પે… નો પરામાસા…પે… સારમ્મણા. નો ચિત્તા. ચેતસિકા. ચિત્તસમ્પયુત્તા. ચિત્તસંસટ્ઠા. ચિત્તસમુટ્ઠાના. ચિત્તસહભુનો. ચિત્તાનુપરિવત્તિનો. ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના. ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો. ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો. બાહિરા. નો ઉપાદા. અનુપાદિન્ના. નો ઉપાદાના…પે… નો કિલેસા…પે… ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. ન ભાવનાય પહાતબ્બા. ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સિયા સવિતક્કા, સિયા અવિતક્કા. સિયા સવિચારા, સિયા અવિચારા. સિયા સપ્પીતિકા, સિયા અપ્પીતિકા. સિયા પીતિસહગતા, સિયા ન પીતિસહગતા. સિયા સુખસહગતા, સિયા ન સુખસહગતા. સિયા ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન ઉપેક્ખાસહગતા. ન કામાવચરા. ન રૂપાવચરા. ન અરૂપાવચરા. અપરિયાપન્ના. નિય્યાનિકા. નિયતા. અનુત્તરા. અરણાતિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

સમ્મપ્પધાનવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.