૩. ચિત્તાનુપસ્સનાનિદ્દેસો

૩૬૫. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તં ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ સરાગં વા ચિત્તં ‘‘સરાગં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતરાગં વા ચિત્તં ‘‘વીતરાગં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સદોસં વા ચિત્તં ‘‘સદોસં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતદોસં વા ચિત્તં ‘‘વીતદોસં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમોહં વા ચિત્તં ‘‘સમોહં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતમોહં વા ચિત્તં ‘‘વીતમોહં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સંખિત્તં વા ચિત્તં ‘‘સંખિત્તં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં ‘‘વિક્ખિત્તં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, મહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘‘મહગ્ગતં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘‘અમહગ્ગતં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સઉત્તરં વા ચિત્તં ‘‘સઉત્તરં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અનુત્તરં વા ચિત્તં ‘‘અનુત્તરં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમાહિતં વા ચિત્તં ‘‘સમાહિતં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અસમાહિતં વા ચિત્તં ‘‘અસમાહિતં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિમુત્તં વા ચિત્તં ‘‘વિમુત્તં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અવિમુત્તં વા ચિત્તં ‘‘અવિમુત્તં મે ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ સ્વાવત્થિતં વવત્થપેતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવિત્વા ભાવેત્વા બહુલીકરિત્વા સ્વાવત્થિતં વવત્થપેત્વા બહિદ્ધા ચિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ.

કથઞ્ચ ભિક્ખુ બહિદ્ધા ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ સરાગં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સરાગમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતરાગં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘વીતરાગમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સદોસં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સદોસમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતદોસં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘વીતદોસમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમોહં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સમોહમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતમોહં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘વીતમોહમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સંખિત્તં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સંખિત્તમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિક્ખિત્તં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘વિક્ખિત્તમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, મહગ્ગતં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘મહગ્ગતમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અમહગ્ગતં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘અમહગ્ગતમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સઉત્તરં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સઉત્તરમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અનુત્તરં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘અનુત્તરમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમાહિતં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘સમાહિતમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અસમાહિતં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘અસમાહિતમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિમુત્તં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘વિમુત્તમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અવિમુત્તં વાસ્સ ચિત્તં ‘‘અવિમુત્તમસ્સ ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ સ્વાવત્થિતં વવત્થપેતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવિત્વા ભાવેત્વા બહુલીકરિત્વા સ્વાવત્થિતં વવત્થપેત્વા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા ચિત્તે ચિત્તં ઉપસંહરતિ.

કથઞ્ચ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તબહિદ્ધા ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ સરાગં વા ચિત્તં ‘‘સરાગં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતરાગં વા ચિત્તં ‘‘વીતરાગં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સદોસં વા ચિત્તં ‘‘સદોસં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતદોસં વા ચિત્તં ‘‘વીતદોસં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમોહં વા ચિત્તં ‘‘સમોહં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વીતમોહં વા ચિત્તં ‘‘વીતમોહં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સંખિત્તં વા ચિત્તં ‘‘સંખિત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં ‘‘વિક્ખિત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, મહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘‘મહગ્ગતં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અમહગ્ગતં વા ચિત્તં ‘‘અમહગ્ગતં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સઉત્તરં વા ચિત્તં ‘‘સઉત્તરં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અનુત્તરં વા ચિત્તં ‘‘અનુત્તરં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, સમાહિતં વા ચિત્તં ‘‘સમાહિતં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અસમાહિતં વા ચિત્તં ‘‘અસમાહિતં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, વિમુત્તં વા ચિત્તં ‘‘વિમુત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ, અવિમુત્તં વા ચિત્તં ‘‘અવિમુત્તં ચિત્ત’’ન્તિ પજાનાતિ. એવં ભિક્ખુ અજ્ઝત્તબહિદ્ધા ચિત્તે ચિત્તાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

૩૬૬. અનુપસ્સીતિ…પે… વિહરતીતિ…પે… આતાપીતિ…પે… સમ્પજાનોતિ…પે… સતિમાતિ…પે… વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સન્તિ. તત્થ કતમો લોકો? તંયેવ ચિત્તં લોકો. પઞ્ચપિ ઉપાદાનક્ખન્ધા લોકો – તત્થ કતમા અભિજ્ઝા? યો રાગો સારાગો…પે… ચિત્તસ્સ સારાગો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અભિજ્ઝા’’. તત્થ કતમં દોમનસ્સં? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દોમનસ્સં’’. ઇતિ અયઞ્ચ અભિજ્ઝા ઇદઞ્ચ દોમનસ્સં ઇમમ્હિ લોકે વિનીતા હોન્તિ પટિવિનીતા સન્તા સમિતા વૂપસન્તા અત્થઙ્ગતા અબ્ભત્થઙ્ગતા અપ્પિતા બ્યપ્પિતા સોસિતા વિસોસિતા બ્યન્તીકતા. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સ’’ન્તિ.

ચિત્તાનુપસ્સનાનિદ્દેસો.