૧. કાયાનુપસ્સનાનિદ્દેસો

૩૫૬. કથઞ્ચ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તં કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તં કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ [નહારુ (સી.)] અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં [અટ્ઠિમિઞ્જા (સી.)] વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’’ન્તિ. સો તં નિમિત્તં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ સ્વાવત્થિતં વવત્થપેતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવિત્વા ભાવેત્વા બહુલીકરિત્વા સ્વાવત્થિતં વવત્થપેત્વા બહિદ્ધા કાયે ચિત્તં ઉપસંહરતિ.

કથઞ્ચ ભિક્ખુ બહિદ્ધા કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ બહિદ્ધા કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘‘અત્થિસ્સ કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’’ન્તિ. સો તં નિમિત્તં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ સ્વાવત્થિતં વવત્થપેતિ. સો તં નિમિત્તં આસેવિત્વા ભાવેત્વા બહુલીકરિત્વા સ્વાવત્થિતં વવત્થપેત્વા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા કાયે ચિત્તં ઉપસંહરતિ.

કથઞ્ચ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તબહિદ્ધા કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ? ઇધ ભિક્ખુ અજ્ઝત્તબહિદ્ધા કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’’ન્તિ. એવં ભિક્ખુ અજ્ઝત્તબહિદ્ધા કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં.

૩૫૭. અનુપસ્સીતિ. તત્થ કતમા અનુપસ્સના? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અનુપસ્સના’’. ઇમાય અનુપસ્સનાય ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘અનુપસ્સી’’તિ.

૩૫૮. વિહરતીતિ. ઇરિયતિ વત્તતિ પાલેતિ યપેતિ યાપેતિ ચરતિ વિહરતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૩૫૯. આતાપીતિ. તત્થ કતમો આતાપો [કતમં આતાપં (સબ્બત્થ)]? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘આતાપો’’. ઇમિના આતાપેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘આતાપી’’તિ.

૩૬૦. સમ્પજાનોતિ. તત્થ કતમં સમ્પજઞ્ઞં? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્પજઞ્ઞં’’. ઇમિના સમ્પજઞ્ઞેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘સમ્પજાનો’’તિ.

૩૬૧. સતિમાતિ. તત્થ કતમા સતિ? યા સતિ અનુસ્સતિ…પે… સમ્માસતિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સતિ’’. ઇમાય સતિયા ઉપેતો હોતિ સમુપેતો ઉપાગતો સમુપાગતો ઉપપન્નો સમ્પન્નો સમન્નાગતો. તેન વુચ્ચતિ ‘‘સતિમા’’તિ.

૩૬૨. વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સન્તિ. તત્થ કતમો લોકો? સ્વેવ કાયો લોકો. પઞ્ચપિ ઉપાદાનક્ખન્ધા લોકો. અયં વુચ્ચતિ ‘‘લોકો’’. તત્થ કતમા અભિજ્ઝા? યો રાગો સારાગો…પે… ચિત્તસ્સ સારાગો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અભિજ્ઝા’’. તત્થ કતમં દોમનસ્સં? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દોમનસ્સં’’. ઇતિ અયઞ્ચ અભિજ્ઝા ઇદઞ્ચ દોમનસ્સં ઇમમ્હિ લોકે વિનીતા હોન્તિ પટિવિનીતા સન્તા સમિતા વૂપસન્તા અત્થઙ્ગતા અબ્ભત્થઙ્ગતા અપ્પિતા બ્યપ્પિતા સોસિતા વિસોસિતા બ્યન્તીકતા. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સ’’ન્તિ.

કાયાનુપસ્સનાનિદ્દેસો.