૬. હેતુચતુક્કં

૨૫૬. તસ્મિં સમયે અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં વિઞ્ઞાણહેતુકં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામહેતુકં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં; ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૨૫૭. તત્થ કતમા અવિજ્જા? યં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં…પે… અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જા’’.

તત્થ કતમો અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો’’.

તત્થ કતમં સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં’’.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં વિઞ્ઞાણહેતુકં? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં વિઞ્ઞાણહેતુકં’’.

તત્થ કતમં નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામહેતુકં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામહેતુકં’’.

તત્થ કતમો છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો? યો ફસ્સો ફુસના સમ્ફુસના સમ્ફુસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો’’.

તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા’’.

તત્થ કતમા વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા? યો રાગો સારાગો…પે… ચિત્તસ્સ સારાગો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા’’.

તત્થ કતમં તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં? યા દિટ્ઠિ દિટ્ઠિગતં…પે… તિત્થાયતનં વિપરિયાસગ્ગાહો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ’’તિ.

૨૫૮. તસ્મિં સમયે અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં વિઞ્ઞાણહેતુકં, નામપચ્ચયા ફસ્સો નામહેતુકો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં; ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૨૫૯. તત્થ કતમા અવિજ્જા? યં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં…પે… અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જા’’.

તત્થ કતમં સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં.

નામપચ્ચયા ફસ્સો નામહેતુકોતિ. તત્થ કતમં નામં? ઠપેત્વા ફસ્સં, વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામં’’.

તત્થ કતમો નામપચ્ચયા ફસ્સો નામહેતુકો? યો ફસ્સો ફુસના સમ્ફુસના સમ્ફુસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘નામપચ્ચયા ફસ્સો નામહેતુકો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.

૨૬૦. તસ્મિં સમયે અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં વિઞ્ઞાણહેતુકં, નામરૂપપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામરૂપહેતુકં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં; ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૨૬૧. તત્થ કતમા અવિજ્જા? યં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં…પે… અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જા’’.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં વિઞ્ઞાણહેતુકં? અત્થિ નામં, અત્થિ રૂપં. તત્થ કતમં નામં? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામં’’. તત્થ કતમં રૂપં? ચક્ખાયતનસ્સ ઉપચયો, સોતાયતનસ્સ ઉપચયો, ઘાનાયતનસ્સ ઉપચયો, જિવ્હાયતનસ્સ ઉપચયો, કાયાયતનસ્સ ઉપચયો, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ રૂપં ચિત્તજં ચિત્તહેતુકં ચિત્તસમુટ્ઠાનં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘રૂપં’’. ઇતિ ઇદઞ્ચ નામં, ઇદઞ્ચ રૂપં. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં વિઞ્ઞાણહેતુકં’’.

નામરૂપપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામરૂપહેતુકન્તિ. અત્થિ નામં, અત્થિ રૂપં. તત્થ કતમં નામં? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામં’’. તત્થ કતમં રૂપં? યં રૂપં નિસ્સાય મનોવિઞ્ઞાણધાતુ વત્તતિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘રૂપં’’. ઇતિ ઇદઞ્ચ નામં, ઇદઞ્ચ રૂપં. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામરૂપં’’.

તત્થ કતમં નામરૂપપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામરૂપહેતુકં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામરૂપપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં નામરૂપહેતુકં’’.

તત્થ કતમો છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો? યો ફસ્સો ફુસના સમ્ફુસના સમ્ફુસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.

૨૬૨. તસ્મિં સમયે અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારો અવિજ્જાહેતુકો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં સઙ્ખારહેતુકં વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામરૂપં વિઞ્ઞાણહેતુકં, નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં નામરૂપહેતુકં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો છટ્ઠાયતનહેતુકો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના ફસ્સહેતુકા, વેદનાપચ્ચયા તણ્હા વેદનાહેતુકા, તણ્હાપચ્ચયા ઉપાદાનં તણ્હાહેતુકં; ઉપાદાનપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૨૬૩. તત્થ કતમા અવિજ્જા? યં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં…પે… અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જા’’.

નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં નામરૂપહેતુકન્તિ. અત્થિ નામં, અત્થિ રૂપં. તત્થ કતમં નામં? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામં’’. તત્થ કતમં રૂપં? ચત્તારો ચ મહાભૂતા, યઞ્ચ રૂપં નિસ્સાય મનોવિઞ્ઞાણધાતુ વત્તતિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘રૂપં’’. ઇતિ ઇદઞ્ચ નામં, ઇદઞ્ચ રૂપં. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામરૂપં’’.

તત્થ કતમં નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં નામરૂપહેતુકં? ચક્ખાયતનં, સોતાયતનં, ઘાનાયતનં, જિવ્હાયતનં, કાયાયતનં, મનાયતનં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામરૂપપચ્ચયા સળાયતનં નામરૂપહેતુકં’’.

હેતુચતુક્કં.