૧૪. અકુસલમૂલકવિપાકનિદ્દેસો

૩૫૦. કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા? યસ્મિં સમયે અકુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં રૂપારમ્મણં, તસ્મિં સમયે અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૩૫૧. તત્થ કતમો અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.

૩૫૨. કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા? યસ્મિં સમયે અકુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં સોતવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં સદ્દારમ્મણં…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં ગન્ધારમ્મણં…પે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ ઉપેક્ખાસહગતં રસારમ્મણં…પે… કાયવિઞ્ઞાણં ઉપ્પન્નં હોતિ દુક્ખસહગતં ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં…પે… મનોધાતુ ઉપ્પન્ના હોતિ ઉપેક્ખાસહગતા રૂપારમ્મણા વા…પે… ફોટ્ઠબ્બારમ્મણા વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૩૫૩. કતમે ધમ્મા અબ્યાકતા? યસ્મિં સમયે અકુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકા મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ઉપ્પન્ના હોતિ ઉપેક્ખાસહગતા રૂપારમ્મણા વા…પે… ધમ્મારમ્મણા વા યં યં વા પનારબ્ભ, તસ્મિં સમયે અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો, સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં, નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં, છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો, ફસ્સપચ્ચયા વેદના, વેદનાપચ્ચયા અધિમોક્ખો, અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો, ભવપચ્ચયા જાતિ, જાતિપચ્ચયા જરામરણં. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતિ.

૩૫૪. તત્થ કતમો અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો? યા ચેતના સઞ્ચેતના સઞ્ચેતયિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અકુસલમૂલપચ્ચયા સઙ્ખારો’’.

તત્થ કતમં સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સઙ્ખારપચ્ચયા વિઞ્ઞાણં’’.

તત્થ કતમં વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વિઞ્ઞાણપચ્ચયા નામં’’.

તત્થ કતમં નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘નામપચ્ચયા છટ્ઠાયતનં’’.

તત્થ કતમો છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો? યો ફસ્સો ફુસના સમ્ફુસના સમ્ફુસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘છટ્ઠાયતનપચ્ચયા ફસ્સો’’.

તત્થ કતમા ફસ્સપચ્ચયા વેદના? યં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફસ્સપચ્ચયા વેદના’’.

તત્થ કતમો વેદનાપચ્ચયા અધિમોક્ખો? યો ચિત્તસ્સ અધિમોક્ખો અધિમુચ્ચના તદધિમુત્તતા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વેદનાપચ્ચયા અધિમોક્ખો’’.

તત્થ કતમો અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો? ઠપેત્વા અધિમોક્ખં, વેદનાક્ખન્ધો સઞ્ઞાક્ખન્ધો સઙ્ખારક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અધિમોક્ખપચ્ચયા ભવો’’.

તત્થ કતમા ભવપચ્ચયા જાતિ? યા તેસં તેસં ધમ્માનં જાતિ સઞ્જાતિ નિબ્બત્તિ અભિનિબ્બત્તિ પાતુભાવો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ભવપચ્ચયા જાતિ’’.

તત્થ કતમં જાતિપચ્ચયા જરામરણં? અત્થિ જરા, અત્થિ મરણં. તત્થ કતમા જરા? યા તેસં તેસં ધમ્માનં જરા જીરણતા આયુનો સંહાનિ – અયં વુચ્ચતિ જરા. તત્થ કતમં મરણં? યો તેસં તેસં ધમ્માનં ખયો વયો ભેદો પરિભેદો અનિચ્ચતા અન્તરધાનં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘મરણં’’. ઇતિ અયઞ્ચ જરા, ઇદઞ્ચ મરણં. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘જાતિપચ્ચયા જરામરણં’’.

એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતીતિ. એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સઙ્ગતિ હોતિ, સમાગમો હોતિ, સમોધાનં હોતિ, પાતુભાવો હોતિ. તેન વુચ્ચતિ એવમેતસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ સમુદયો હોતી’’તિ.

અકુસલમૂલકવિપાકનિદ્દેસો.

અભિધમ્મભાજનીયં.

પટિચ્ચસમુપ્પાદવિભઙ્ગો [પચ્ચયાકારવિભઙ્ગો (સી. સ્યા.)] નિટ્ઠિતો.