૧. અભિધમ્મભાજનીયં

૨૧૯. બાવીસતિન્દ્રિયાનિ – ચક્ખુન્દ્રિયં, સોતિન્દ્રિયં, ઘાનિન્દ્રિયં, જિવ્હિન્દ્રિયં, કાયિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયં, ઇત્થિન્દ્રિયં, પુરિસિન્દ્રિયં, જીવિતિન્દ્રિયં, સુખિન્દ્રિયં, દુક્ખિન્દ્રિયં, સોમનસ્સિન્દ્રિયં, દોમનસ્સિન્દ્રિયં, ઉપેક્ખિન્દ્રિયં, સદ્ધિન્દ્રિયં, વીરિયિન્દ્રિયં [વિરિયિન્દ્રિયં (સી. સ્યા.)], સતિન્દ્રિયં, સમાધિન્દ્રિયં, પઞ્ઞિન્દ્રિયં, અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં, અઞ્ઞિન્દ્રિયં, અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં.

૨૨૦. તત્થ કતમં ચક્ખુન્દ્રિયં? યં ચક્ખુ ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચક્ખુન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સોતિન્દ્રિયં…પે… ઘાનિન્દ્રિયં…પે… જિવ્હિન્દ્રિયં…પે… કાયિન્દ્રિયં? યો કાયો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘કાયિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં મનિન્દ્રિયં? એકવિધેન મનિન્દ્રિયં – ફસ્સસમ્પયુત્તં. દુવિધેન મનિન્દ્રિયં – અત્થિ સહેતુકં, અત્થિ અહેતુકં. તિવિધેન મનિન્દ્રિયં – અત્થિ કુસલં, અત્થિ અકુસલં, અત્થિ અબ્યાકતં. ચતુબ્બિધેન મનિન્દ્રિયં – અત્થિ કામાવચરં, અત્થિ રૂપાવચરં, અત્થિ અરૂપાવચરં, અત્થિ અપરિયાપન્નં. પઞ્ચવિધેન મનિન્દ્રિયં – અત્થિ સુખિન્દ્રિયસમ્પયુત્તં, અત્થિ દુક્ખિન્દ્રિયસમ્પયુત્તં, અત્થિ સોમનસ્સિન્દ્રિયસમ્પયુત્તં, અત્થિ દોમનસ્સિન્દ્રિયસમ્પયુત્તં, અત્થિ ઉપેક્ખિન્દ્રિયસમ્પયુત્તં. છબ્બિધેન મનિન્દ્રિયં – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… મનોવિઞ્ઞાણં. એવં છબ્બિધેન મનિન્દ્રિયં.

સત્તવિધેન મનિન્દ્રિયં – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… કાયવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ. એવં સત્તવિધેન મનિન્દ્રિયં.

અટ્ઠવિધેન મનિન્દ્રિયં – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… કાયવિઞ્ઞાણં અત્થિ સુખસહગતં, અત્થિ દુક્ખસહગતં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ. એવં અટ્ઠવિધેન મનિન્દ્રિયં.

નવવિધેન મનિન્દ્રિયં – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… કાયવિઞ્ઞાણં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ અત્થિ કુસલા, અત્થિ અકુસલા, અત્થિ અબ્યાકતા. એવં નવવિધેન મનિન્દ્રિયં.

દસવિધેન મનિન્દ્રિયં – ચક્ખુવિઞ્ઞાણં…પે… કાયવિઞ્ઞાણં અત્થિ સુખસહગતં, અત્થિ દુક્ખસહગતં, મનોધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ અત્થિ કુસલા, અત્થિ અકુસલા, અત્થિ અબ્યાકતા. એવં દસવિધેન મનિન્દ્રિયં…પે… એવં બહુવિધેન મનિન્દ્રિયં. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘મનિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં ઇત્થિન્દ્રિયં? યં ઇત્થિયા ઇત્થિલિઙ્ગં ઇત્થિનિમિત્તં ઇત્થિકુત્તં ઇત્થાકપ્પો ઇત્થત્તં ઇત્થિભાવો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ઇત્થિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં પુરિસિન્દ્રિયં? યં પુરિસસ્સ પુરિસલિઙ્ગં પુરિસનિમિત્તં પુરિસકુત્તં પુરિસાકપ્પો પુરિસત્તં પુરિસભાવો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પુરિસિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં જીવિતિન્દ્રિયં? જીવિતિન્દ્રિયં દુવિધેન – અત્થિ રૂપજીવિતિન્દ્રિયં, અત્થિ અરૂપજીવિતિન્દ્રિયં.

તત્થ કતમં રૂપજીવિતિન્દ્રિયં? યો તેસં રૂપીનં ધમ્માનં આયુ ઠિતિ યપના યાપના ઇરિયના વત્તના પાલના જીવિતં જીવિતિન્દ્રિયં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘રૂપજીવિતિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં અરૂપજીવિતિન્દ્રિયં? યો તેસં અરૂપીનં ધમ્માનં આયુ ઠિતિ યપના યાપના ઇરિયના વત્તના પાલના જીવિતં જીવિતિન્દ્રિયં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અરૂપજીવતિન્દ્રિયં’’. ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘જીવિતિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સુખિન્દ્રિયં? યં કાયિકં સાતં કાયિકં સુખં કાયસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં કાયસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સુખિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં દુક્ખિન્દ્રિયં? યં કાયિકં અસાતં કાયિકં દુક્ખં કાયસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં કાયસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સોમનસ્સિન્દ્રિયં? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સોમનસ્સિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં દોમનસ્સિન્દ્રિયં? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દોમનસ્સિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં ઉપેક્ખિન્દ્રિયં? યં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સદ્ધિન્દ્રિયં? યા સદ્ધા સદ્દહના ઓકપ્પના અભિપ્પસાદો સદ્ધા સદ્ધિન્દ્રિયં સદ્ધાબલં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સદ્ધિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં વીરિયિન્દ્રિયં? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો નિક્કમો પરક્કમો ઉય્યામો વાયામો ઉસ્સાહો ઉસ્સોળ્હી થામો ઠિતિ અસિથિલપરક્કમતા અનિક્ખિત્તછન્દતા અનિક્ખિત્તધુરતા ધુરસમ્પગ્ગાહો વીરિયં વીરિયિન્દ્રિયં વીરિયબલં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘વીરિયિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સતિન્દ્રિયં? યા સતિ અનુસ્સતિ પટિસ્સતિ સતિ સરણતા ધારણતા અપિલાપનતા અસમ્મુસ્સનતા સતિ સતિન્દ્રિયં સતિબલં સમ્માસતિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સતિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં સમાધિન્દ્રિયં? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ અવટ્ઠિતિ અવિસાહારો અવિક્ખેપો અવિસાહટમાનસતા સમથો સમાધિન્દ્રિયં સમાધિબલં સમ્માસમાધિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘સમાધિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં પઞ્ઞિન્દ્રિયં? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘પઞ્ઞિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં? યા તેસં ધમ્માનં અનઞ્ઞાતાનં અદિટ્ઠાનં અપ્પત્તાનં અવિદિતાનં અસચ્છિકતાનં સચ્છિકિરિયાય પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અનઞ્ઞાતઞ્ઞસ્સામીતિન્દ્રિયં’’.

તત્થ કતમં અઞ્ઞિન્દ્રિયં? યા તેસં ધમ્માનં ઞાતાનં દિટ્ઠાનં પત્તાનં વિદિતાનં સચ્છિકતાનં સચ્છિકિરિયાય પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ અઞ્ઞિન્દ્રિયં.

તત્થ કતમં અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં? યા તેસં ધમ્માનં અઞ્ઞાતાવીનં દિટ્ઠાનં પત્તાનં વિદિતાનં સચ્છિકતાનં સચ્છિકિરિયાય પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘અઞ્ઞાતાવિન્દ્રિયં’’.

અભિધમ્મભાજનીયં.