૪. સચ્ચવિભઙ્ગો

૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૧૮૯. ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ – દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં [દુક્ખસમુદયો (સ્યા.)] અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં [દુક્ખનિરોધો (સ્યા.)] અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં.

૧. દુક્ખસચ્ચં

૧૯૦. તત્થ કતમં દુક્ખં અરિયસચ્ચં? જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, મરણમ્પિ દુક્ખં, સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસાપિ દુક્ખા, અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો, યં પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં, સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા.

૧૯૧. તત્થ કતમા જાતિ? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જાતિ સઞ્જાતિ ઓક્કન્તિ અભિનિબ્બત્તિ ખન્ધાનં પાતુભાવો આયતનાનં પટિલાભો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘જાતિ’’.

૧૯૨. તત્થ કતમા જરા? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હિ તમ્હિ સત્તનિકાયે જરા જીરણતા ખણ્ડિચ્ચં પાલિચ્ચં વલિત્તચતા આયુનો સંહાનિ ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘જરા’’.

૧૯૩. તત્થ કતમં મરણં? યા તેસં તેસં સત્તાનં તમ્હા તમ્હા સત્તનિકાયા ચુતિ ચવનતા ભેદો અન્તરધાનં મચ્ચુ મરણં કાલકિરિયા ખન્ધાનં ભેદો કળેવરસ્સ નિક્ખેપો જીવિતિન્દ્રિયસ્સુપચ્છેદો – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘મરણં’’.

૧૯૪. તત્થ કતમો સોકો? ઞાતિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ સોકો સોચના સોચિતત્તં અન્તોસોકો અન્તોપરિસોકો ચેતસો પરિજ્ઝાયના દોમનસ્સં સોકસલ્લં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સોકો’’.

૧૯૫. તત્થ કતમો પરિદેવો? ઞાતિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ આદેવો પરિદેવો આદેવના પરિદેવના આદેવિતત્તં પરિદેવિતત્તં વાચા પલાપો વિપ્પલાપો લાલપ્પો લાલપ્પના લાલપ્પિતત્તં [લાલપો લાલપના લાલપિતત્તં (સ્યા.)] – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પરિદેવો’’.

૧૯૬. તત્થ કતમં દુક્ખં? યં કાયિકં અસાતં કાયિકં દુક્ખં કાયસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં કાયસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

૧૯૭. તત્થ કતમં દોમનસ્સં? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દોમનસ્સં’’.

૧૯૮. તત્થ કતમો ઉપાયાસો? ઞાતિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ ભોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ રોગબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ સીલબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ દિટ્ઠિબ્યસનેન વા ફુટ્ઠસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન બ્યસનેન સમન્નાગતસ્સ અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન દુક્ખધમ્મેન ફુટ્ઠસ્સ આયાસો ઉપાયાસો આયાસિતત્તં ઉપાયાસિતત્તં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપાયાસો’’.

૧૯૯. તત્થ કતમો અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો? ઇધ યસ્સ તે હોન્તિ અનિટ્ઠા અકન્તા અમનાપા રૂપા સદ્દા ગન્ધા રસા ફોટ્ઠબ્બા, યે વા પનસ્સ તે હોન્તિ અનત્થકામા અહિતકામા અફાસુકકામા અયોગક્ખેમકામા; યા તેહિ સઙ્ગતિ સમાગમો સમોધાનં મિસ્સીભાવો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો’’.

૨૦૦. તત્થ કતમો પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો? ઇધ યસ્સ તે હોન્તિ ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા રૂપા સદ્દા ગન્ધા રસા ફોટ્ઠબ્બા, યે વા પનસ્સ તે હોન્તિ અત્થકામા હિતકામા ફાસુકકામા યોગક્ખેમકામા માતા વા પિતા વા ભાતા વા ભગિની વા મિત્તા વા અમચ્ચા વા ઞાતી વા સાલોહિતા વા; યા તેહિ અસઙ્ગતિ અસમાગમો અસમોધાનં અમિસ્સીભાવો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો’’.

૨૦૧. તત્થ કતમં યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં? જાતિધમ્માનં સત્તાનં એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ – ‘‘અહો વત, મયં ન જાતિધમ્મા અસ્સામ; ન ચ, વત, નો જાતિ આગચ્છેય્યા’’તિ! ન ખો પનેતં ઇચ્છાય પત્તબ્બં. ઇદમ્પિ ‘‘યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં’’.

જરાધમ્માનં સત્તાનં…પે… બ્યાધિધમ્માનં સત્તાનં…પે… મરણધમ્માનં સત્તાનં…પે… સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસધમ્માનં સત્તાનં એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ – ‘‘અહો વત, મયં ન સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસધમ્મા અસ્સામ; ન ચ, વત, નો સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા આગચ્છેય્યુ’’ન્તિ! ન ખો પનેતં ઇચ્છાય પત્તબ્બં. ઇદમ્પિ ‘‘યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં’’.

૨૦૨. તત્થ કતમે સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા? સેય્યથિદં – રૂપુપાદાનક્ખન્ધો, વેદનુપાદાનક્ખન્ધો, સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો, સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. ઇમે વુચ્ચન્તિ ‘‘સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા દુક્ખા’’.

ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં અરિયસચ્ચં’’.

૨. સમુદયસચ્ચં

૨૦૩. તત્થ કતમં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં? યાયં તણ્હા પોનોભવિકા [પોનોબ્ભવિકા (સ્યા. ક.)] નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સેય્યથિદં – કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા.

સા ખો પનેસા તણ્હા કત્થ ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, કત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ? યં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

કિઞ્ચ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં? ચક્ખું લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સોતં લોકે…પે… ઘાનં લોકે… જિવ્હા લોકે… કાયો લોકે… મનો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દા લોકે…પે… ગન્ધા લોકે… રસા લોકે… ફોટ્ઠબ્બા લોકે… ધમ્મા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

ચક્ખુવિઞ્ઞાણં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સોતવિઞ્ઞાણં લોકે…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણં લોકે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણં લોકે… કાયવિઞ્ઞાણં લોકે… મનોવિઞ્ઞાણં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

ચક્ખુસમ્ફસ્સો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સોતસમ્ફસ્સો લોકે…પે… ઘાનસમ્ફસ્સો લોકે… જિવ્હાસમ્ફસ્સો લોકે… કાયસમ્ફસ્સો લોકે… મનોસમ્ફસ્સો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સોતસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે…પે… ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… કાયસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપસઞ્ઞા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દસઞ્ઞા લોકે…પે… ગન્ધસઞ્ઞા લોકે… રસસઞ્ઞા લોકે… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞા લોકે… ધમ્મસઞ્ઞા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપસઞ્ચેતના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દસઞ્ચેતના લોકે…પે… ગન્ધસઞ્ચેતના લોકે… રસસઞ્ચેતના લોકે… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતના લોકે… ધમ્મસઞ્ચેતના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપતણ્હા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દતણ્હા લોકે…પે… ગન્ધતણ્હા લોકે… રસતણ્હા લોકે… ફોટ્ઠબ્બતણ્હા લોકે… ધમ્મતણ્હા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપવિતક્કો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દવિતક્કો લોકે…પે… ગન્ધવિતક્કો લોકે… રસવિતક્કો લોકે… ફોટ્ઠબ્બવિતક્કો લોકે… ધમ્મવિતક્કો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

રૂપવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. સદ્દવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. ગન્ધવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. રસવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. ફોટ્ઠબ્બવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ. ધમ્મવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા ઉપ્પજ્જમાના ઉપ્પજ્જતિ, એત્થ નિવિસમાના નિવિસતિ.

ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં’’.

૩. નિરોધસચ્ચં

૨૦૪. તત્થ કતમં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં? યો તસ્સાયેવ તણ્હાય અસેસવિરાગનિરોધો ચાગો પટિનિસ્સગ્ગો મુત્તિ અનાલયો.

સા ખો પનેસા તણ્હા કત્થ પહીયમાના પહીયતિ, કત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ? યં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં, એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

કિઞ્ચ લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં? ચક્ખું લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. સોતં લોકે…પે… ઘાનં લોકે… જિવ્હા લોકે… કાયો લોકે… મનો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. સદ્દા લોકે…પે… ગન્ધા લોકે… રસા લોકે… ફોટ્ઠબ્બા લોકે… ધમ્મા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

ચક્ખુવિઞ્ઞાણં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. સોતવિઞ્ઞાણં લોકે…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણં લોકે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણં લોકે… કાયવિઞ્ઞાણં લોકે… મનોવિઞ્ઞાણં લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

ચક્ખુસમ્ફસ્સો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. સોતસમ્ફસ્સો લોકે…પે… ઘાનસમ્ફસ્સો લોકે… જિવ્હાસમ્ફસ્સો લોકે… કાયસમ્ફસ્સો લોકે… મનોસમ્ફસ્સો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ. સોતસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે…પે… ઘાનસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… જિવ્હાસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… કાયસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે… મનોસમ્ફસ્સજા વેદના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપસઞ્ઞા લોકે… સદ્દસઞ્ઞા લોકે… ગન્ધસઞ્ઞા લોકે… રસસઞ્ઞા લોકે… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ઞા લોકે… ધમ્મસઞ્ઞા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપસઞ્ચેતના લોકે… સદ્દસઞ્ચેતના લોકે… ગન્ધસઞ્ચેતના લોકે… રસસઞ્ચેતના લોકે… ફોટ્ઠબ્બસઞ્ચેતના લોકે… ધમ્મસઞ્ચેતના લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપતણ્હા લોકે… સદ્દતણ્હા લોકે… ગન્ધતણ્હા લોકે… રસતણ્હા લોકે… ફોટ્ઠબ્બતણ્હા લોકે… ધમ્મતણ્હા લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપવિતક્કો લોકે… સદ્દવિતક્કો લોકે… ગન્ધવિતક્કો લોકે… રસવિતક્કો લોકે… ફોટ્ઠબ્બવિતક્કો લોકે… ધમ્મવિતક્કો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

રૂપવિચારો લોકે… સદ્દવિચારો લોકે… ગન્ધવિચારો લોકે… રસવિચારો લોકે… ફોટ્ઠબ્બવિચારો લોકે… ધમ્મવિચારો લોકે પિયરૂપં સાતરૂપં. એત્થેસા તણ્હા પહીયમાના પહીયતિ, એત્થ નિરુજ્ઝમાના નિરુજ્ઝતિ.

ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં’’.

૪. મગ્ગસચ્ચં

૨૦૫. તત્થ કતમં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ.

તત્થ કતમા સમ્માદિટ્ઠિ? દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માદિટ્ઠિ’’.

તત્થ કતમો સમ્માસઙ્કપ્પો? નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પો, અબ્યાપાદસઙ્કપ્પો, અવિહિંસાસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસઙ્કપ્પો’’.

તત્થ કતમા સમ્માવાચા? મુસાવાદા વેરમણી, પિસુણાય વાચાય વેરમણી, ફરુસાય વાચાય વેરમણી, સમ્ફપ્પલાપા વેરમણી – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માવાચા’’.

તત્થ કતમો સમ્માકમ્મન્તો? પાણાતિપાતા વેરમણી, અદિન્નાદાના વેરમણી, કામેસુમિચ્છાચારા વેરમણી – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માકમ્મન્તો’’.

તત્થ કતમો સમ્માઆજીવો? ઇધ અરિયસાવકો મિચ્છાઆજીવં પહાય સમ્માઆજીવેન જીવિકં કપ્પેતિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માઆજીવો’’.

તત્થ કતમો સમ્માવાયામો? ઇધ ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ. ઉપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ. અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ. ઉપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઠિતિયા અસમ્મોસાય ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય ભાવનાય પારિપૂરિયા છન્દં જનેતિ, વાયમતિ, વીરિયં આરભતિ, ચિત્તં પગ્ગણ્હાતિ, પદહતિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માવાયામો’’.

તત્થ કતમા સમ્માસતિ? ઇધ ભિક્ખુ કાયે કાયાનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. વેદનાસુ…પે… ચિત્તે…પે… ધમ્મેસુ ધમ્માનુપસ્સી વિહરતિ આતાપી સમ્પજાનો સતિમા, વિનેય્ય લોકે અભિજ્ઝાદોમનસ્સં. અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસતિ’’.

તત્થ કતમો સમ્માસમાધિ? ઇધ ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ, વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ, સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા, અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં, ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. પીતિયા ચ વિરાગા, ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ, સતો ચ સમ્પજાનો, સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’’તિ, તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સુખસ્સ ચ પહાના, દુક્ખસ્સ ચ પહાના, પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા, અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસમાધિ’’.

ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં’’.

સુત્તન્તભાજનીયં.

૨. અભિધમ્મભાજનીયં

૨૦૬. ચત્તારિ સચ્ચાનિ – દુક્ખં, દુક્ખસમુદયો, દુક્ખનિરોધો, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા.

તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમં દુક્ખં? અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા, સાસવા ચ કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા, યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા સમ્માદિટ્ઠિ? યા પઞ્ઞા પજાનના…પે… અમોહો ધમ્મવિચયો સમ્માદિટ્ઠિ ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માદિટ્ઠિ’’.

તત્થ કતમો સમ્માસઙ્કપ્પો? યો તક્કો વિતક્કો…પે… સમ્માસઙ્કપ્પો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસઙ્કપ્પો’’.

તત્થ કતમા સમ્માવાચા? યા ચતૂહિ વચીદુચ્ચરિતેહિ આરતિ વિરતિ પટિવિરતિ વેરમણી [વેરમણિ (ક.) એવમુપરિપિ] અકિરિયા અકરણં અનજ્ઝાપત્તિ વેલાઅનતિક્કમો સેતુઘાતો સમ્માવાચા મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માવાચા’’.

તત્થ કતમો સમ્માકમ્મન્તો? યા તીહિ કાયદુચ્ચરિતેહિ આરતિ વિરતિ પટિવિરતિ વેરમણી અકિરિયા અકરણં અનજ્ઝાપત્તિ વેલાઅનતિક્કમો સેતુઘાતો સમ્માકમ્મન્તો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માકમ્મન્તો’’.

તત્થ કતમો સમ્માઆજીવો? યા મિચ્છા આજીવા આરતિ વિરતિ પટિવિરતિ વેરમણી અકિરિયા અકરણં અનજ્ઝાપત્તિ વેલાઅનતિક્કમો સેતુઘાતો સમ્માઆજીવો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માઆજીવો’’.

તત્થ કતમો સમ્માવાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો [વિરિયારમ્ભો (સી. સ્યા.)] …પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માવાયામો’’.

તત્થ કતમા સમ્માસતિ? યા સતિ અનુસ્સતિ…પે… સમ્માસતિ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસતિ’’.

તત્થ કતમો સમ્માસમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ સણ્ઠિતિ…પે… સમ્માસમાધિ સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસમાધિ’’. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૦૭. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ અવસેસા ચ કિલેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમં દુક્ખં? અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા, સાસવા ચ કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા, યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય ચ, અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા, વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો હોતિ – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. અયં વુચ્ચતિ – ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૦૮. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમં દુક્ખં? તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા, સાસવા ચ કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા, યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય ચ, અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં, અવસેસાનઞ્ચ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો હોતિ – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૦૯. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમં દુક્ખં? અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા, સાસવા ચ કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા, યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય ચ, અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં, અવસેસાનઞ્ચ અકુસલાનં ધમ્માનં, તિણ્ણઞ્ચ કુસલમૂલાનં સાસવાનં પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

૨૧૦. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ, અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમં દુક્ખં? સાસવા કુસલાકુસલાનં ધમ્માનં વિપાકા, યે ચ ધમ્મા કિરિયા નેવ કુસલા નાકુસલા ન ચ કમ્મવિપાકા, સબ્બઞ્ચ રૂપં – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખં’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય ચ, અવસેસાનઞ્ચ કિલેસાનં, અવસેસાનઞ્ચ અકુસલાનં ધમ્માનં, તિણ્ણઞ્ચ કુસલમૂલાનં સાસવાનં, અવસેસાનઞ્ચ સાસવાનં કુસલાનં ધમ્માનં પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા, વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો હોતિ – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૧૧. ચત્તારિ સચ્ચાનિ – દુક્ખં, દુક્ખસમુદયો, દુક્ખનિરોધો, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા.

તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા, વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે પઞ્ચઙ્ગિકો મગ્ગો હોતિ – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ.

તત્થ કતમો સમ્માવાયામો? યો ચેતસિકો વીરિયારમ્ભો…પે… સમ્માવાયામો વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માવાયામો’’.

તત્થ કતમો સમ્માસમાધિ? યા ચિત્તસ્સ ઠિતિ…પે… સમ્માસમાધિ સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો મગ્ગઙ્ગં મગ્ગપરિયાપન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સમ્માસમાધિ’’. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૧૨. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ, અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા, વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે પઞ્ચઙ્ગિકો મગ્ગો હોતિ – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’. અવસેસા ધમ્મા દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય સમ્પયુત્તા.

૨૧૩. ચત્તારિ સચ્ચાનિ – દુક્ખં, દુક્ખસમુદયો, દુક્ખનિરોધો, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા.

તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમો દુક્ખનિરોધો? તણ્હાય પહાનં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’.

૨૧૪. તત્થ કતમો દુક્ખસમુદયો? તણ્હા ચ, અવસેસા ચ કિલેસા, અવસેસા ચ અકુસલા ધમ્મા, તીણિ ચ કુસલમૂલાનિ સાસવાનિ, અવસેસા ચ સાસવા કુસલા ધમ્મા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખસમુદયો’’.

તત્થ કતમા દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં ઝાનં ભાવેતિ નિય્યાનિકં અપચયગામિં દિટ્ઠિગતાનં પહાનાય પઠમાય ભૂમિયા પત્તિયા વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ દુક્ખપટિપદં દન્ધાભિઞ્ઞં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’’.

અભિધમ્મભાજનીયં.

૩. પઞ્હાપુચ્છકં

૨૧૫. ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ – દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં.

૨૧૬. ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૨૧૭. સમુદયસચ્ચં અકુસલં. મગ્ગસચ્ચં કુસલં. નિરોધસચ્ચં અબ્યાકતં. દુક્ખસચ્ચં સિયા કુસલં, સિયા અકુસલં, સિયા અબ્યાકતં. દ્વે સચ્ચા સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં, સિયા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા વિપાકધમ્મધમ્મા. નિરોધસચ્ચં નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મં. દુક્ખસચ્ચં સિયા વિપાકં, સિયા વિપાકધમ્મધમ્મં, સિયા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મં. સમુદયસચ્ચં અનુપાદિન્નુપાદાનિયં. દ્વે સચ્ચા અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદિન્નુપાદાનિયં, સિયા અનુપાદિન્નુપાદાનિયં.

સમુદયસચ્ચં સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકં. દ્વે સચ્ચા અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકં, સિયા અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકં. સમુદયસચ્ચં સવિતક્કસવિચારં. નિરોધસચ્ચં અવિતક્કઅવિચારં. મગ્ગસચ્ચં સિયા સવિતક્કસવિચારં, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તં, સિયા અવિતક્કઅવિચારં. દુક્ખસચ્ચં સિયા સવિતક્કસવિચારં, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તં, સિયા અવિતક્કઅવિચારં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘સવિતક્કસવિચાર’’ન્તિપિ, ‘‘અવિતક્કવિચારમત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘અવિતક્કઅવિચાર’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા સિયા પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, સિયા ઉપેક્ખાસહગતા. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘પીતિસહગત’’ન્તિપિ, ‘‘સુખસહગત’’ન્તિપિ, ‘‘ઉપેક્ખાસહગત’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા પીતિસહગતં, સિયા સુખસહગતં, સિયા ઉપેક્ખાસહગતં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘પીતિસહગત’’ન્તિપિ, ‘‘સુખસહગત’’ન્તિપિ, ‘‘ઉપેક્ખાસહગત’’ન્તિપિ.

દ્વે સચ્ચા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. સમુદયસચ્ચં સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બં, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બં. દુક્ખસચ્ચં સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બં, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બં, સિયા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બં. દ્વે સચ્ચા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સમુદયસચ્ચં સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકં, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકં. દુક્ખસચ્ચં સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકં, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકં, સિયા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકં. સમુદયસચ્ચં આચયગામિ. મગ્ગસચ્ચં અપચયગામિ. નિરોધસચ્ચં નેવાચયગામિનાપચયગામિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા આચયગામિ, સિયા નેવાચયગામિનાપચયગામિ. મગ્ગસચ્ચં સેક્ખં. તીણિ સચ્ચાનિ નેવસેક્ખનાસેક્ખા. સમુદયસચ્ચં પરિત્તં. દ્વે સચ્ચા અપ્પમાણા. દુક્ખસચ્ચં સિયા પરિત્તં, સિયા મહગ્ગતં. નિરોધસચ્ચં અનારમ્મણં. મગ્ગસચ્ચં અપ્પમાણારમ્મણં. સમુદયસચ્ચં સિયા પરિત્તારમ્મણં, સિયા મહગ્ગતારમ્મણં ન અપ્પમાણારમ્મણં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘પરિત્તારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘મહગ્ગતારમ્મણ’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા પરિત્તારમ્મણં, સિયા મહગ્ગતારમ્મણં, સિયા અપ્પમાણારમ્મણં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘પરિત્તારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘મહગ્ગતારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘અપ્પમાણારમ્મણ’’ન્તિપિ.

સમુદયસચ્ચં હીનં. દ્વે સચ્ચા પણીતા. દુક્ખસચ્ચં સિયા હીનં, સિયા મજ્ઝિમં. નિરોધસચ્ચં અનિયતં. મગ્ગસચ્ચં સમ્મત્તનિયતં. દ્વે સચ્ચા સિયા મિચ્છત્તનિયતા, સિયા અનિયતા. નિરોધસચ્ચં અનારમ્મણં. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘મગ્ગારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘મગ્ગહેતુક’’ન્તિપિ, ‘‘મગ્ગાધિપતી’’તિપિ. મગ્ગસચ્ચં ન મગ્ગારમ્મણં મગ્ગહેતુકં, સિયા મગ્ગાધિપતિ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘મગ્ગાધિપતી’’તિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા મગ્ગારમ્મણં ન મગ્ગહેતુકં, સિયા મગ્ગાધિપતિ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘મગ્ગારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘મગ્ગાધિપતી’’તિપિ. દ્વે સચ્ચા સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપ્પાદિનો’’તિ. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘ઉપ્પન્ન’’ન્તિપિ, ‘‘અનુપ્પન્ન’’ન્તિપિ, ‘‘ઉપ્પાદી’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપ્પન્નં, સિયા અનુપ્પન્નં, સિયા ઉપ્પાદિ. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘અતીત’’ન્તિપિ, ‘‘અનાગત’’ન્તિપિ, ‘‘પચ્ચુપ્પન્ન’’ન્તિપિ. નિરોધસચ્ચં અનારમ્મણં. મગ્ગસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘અતીતારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘અનાગતારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણ’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા સિયા અતીતારમ્મણા, સિયા અનાગતારમ્મણા, સિયા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘અતીતારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘અનાગતારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા’’તિપિ. નિરોધસચ્ચં બહિદ્ધા. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા. નિરોધસચ્ચં અનારમ્મણં. મગ્ગસચ્ચં બહિદ્ધારમ્મણં. સમુદયસચ્ચં સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણં, સિયા બહિદ્ધારમ્મણં, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણં. દુક્ખસચ્ચં સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણં, સિયા બહિદ્ધારમ્મણં, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘અજ્ઝત્તારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘બહિદ્ધારમ્મણ’’ન્તિપિ, ‘‘અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણ’’ન્તિપિ. તીણિ સચ્ચાનિ અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સનિદસ્સનસપ્પટિઘં, સિયા અનિદસ્સનસપ્પટિઘં, સિયા અનિદસ્સનઅપ્પટિઘં.

૨. દુકં

૨૧૮. સમુદયસચ્ચં હેતુ. નિરોધસચ્ચં ન હેતુ. દ્વે સચ્ચા સિયા હેતૂ, સિયા ન હેતૂ. દ્વે સચ્ચા સહેતુકા. નિરોધસચ્ચં અહેતુકં. દુક્ખસચ્ચં સિયા સહેતુકં, સિયા અહેતુકં. દ્વે સચ્ચા હેતુસમ્પયુત્તા. નિરોધસચ્ચં હેતુવિપ્પયુત્તં. દુક્ખસચ્ચં સિયા હેતુસમ્પયુત્તં, સિયા હેતુવિપ્પયુત્તં. સમુદયસચ્ચં હેતુ ચેવ સહેતુકઞ્ચ. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘હેતુ ચેવ સહેતુકઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘સહેતુકઞ્ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. મગ્ગસચ્ચં સિયા હેતુ ચેવ સહેતુકઞ્ચ, સિયા સહેતુકઞ્ચેવ ન ચ હેતુ. દુક્ખસચ્ચં સિયા હેતુ ચેવ સહેતુકઞ્ચ, સિયા સહેતુકઞ્ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘હેતુ ચેવ સહેતુકઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘સહેતુકઞ્ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. સમુદયસચ્ચં હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચ. નિરોધસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. મગ્ગસચ્ચં સિયા હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચેવ ન ચ હેતુ. દુક્ખસચ્ચં સિયા હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘હેતુસમ્પયુત્તઞ્ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. નિરોધસચ્ચં ન હેતુઅહેતુકં. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘ન હેતુસહેતુક’’ન્તિપિ, ‘‘ન હેતુઅહેતુક’’ન્તિપિ. મગ્ગસચ્ચં સિયા ન હેતુસહેતુકં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ન હેતુસહેતુક’’ન્તિપિ, ‘‘ન હેતુઅહેતુક’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ન હેતુસહેતુકં, સિયા ન હેતુઅહેતુકં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ન હેતુસહેતુક’’ન્તિપિ, ‘‘ન હેતુઅહેતુક’’ન્તિપિ.

તીણિ સચ્ચાનિ સપ્પચ્ચયા. નિરોધસચ્ચં અપ્પચ્ચયં. તીણિ સચ્ચાનિ સઙ્ખતા. નિરોધસચ્ચં અસઙ્ખતં. તીણિ સચ્ચાનિ અનિદસ્સના. દુક્ખસચ્ચં સિયા સનિદસ્સનં, સિયા અનિદસ્સનં. તીણિ સચ્ચાનિ અપ્પટિઘા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સપ્પટિઘં, સિયા અપ્પટિઘં. તીણિ સચ્ચાનિ અરૂપાનિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા રૂપં, સિયા અરૂપં. દ્વે સચ્ચા લોકિયા. દ્વે સચ્ચા લોકુત્તરા; કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા.

સમુદયસચ્ચં આસવો. દ્વે સચ્ચા નો આસવા. દુક્ખસચ્ચં સિયા આસવો, સિયા નો આસવો. દ્વે સચ્ચા સાસવા. દ્વે સચ્ચા અનાસવા. સમુદયસચ્ચં આસવસમ્પયુત્તં. દ્વે સચ્ચા આસવવિપ્પયુત્તા. દુક્ખસચ્ચં સિયા આસવસમ્પયુત્તં, સિયા આસવવિપ્પયુત્તં. સમુદયસચ્ચં આસવો ચેવ સાસવઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવા ચેવ સાસવા ચા’’તિપિ, ‘‘સાસવા ચેવ નો ચ આસવા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા આસવો ચેવ સાસવઞ્ચ, સિયા સાસવઞ્ચેવ નો ચ આસવો. સમુદયસચ્ચં આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા આસવસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ આસવો, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘આસવસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ આસવો’’તિપિ. દ્વે સચ્ચા આસવવિપ્પયુત્તઅનાસવા. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘આસવવિપ્પયુત્તસાસવ’’ન્તિપિ, ‘‘આસવવિપ્પયુત્તઅનાસવ’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા આસવવિપ્પયુત્તસાસવં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘આસવવિપ્પયુત્તસાસવ’’ન્તિપિ, ‘‘આસવવિપ્પયુત્તઅનાસવ’’ન્તિપિ.

સમુદયસચ્ચં સંયોજનં. દ્વે સચ્ચા નો સંયોજના. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંયોજનં, સિયા નો સંયોજનં. દ્વે સચ્ચા સંયોજનિયા. દ્વે સચ્ચા અસંયોજનિયા. સમુદયસચ્ચં સંયોજનસમ્પયુત્તં. દ્વે સચ્ચા સંયોજનવિપ્પયુત્તા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંયોજનસમ્પયુત્તં, સિયા સંયોજનવિપ્પયુત્તં. સમુદયસચ્ચં સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનિયઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજના ચેવ સંયોજનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજના’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનિયઞ્ચ, સિયા સંયોજનિયઞ્ચેવ નો ચ સંયોજનં. સમુદયસચ્ચં સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજના ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજના’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ સંયોજનં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ સંયોજન’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા સંયોજનવિપ્પયુત્તઅસંયોજનિયા. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિય’’ન્તિપિ, ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તઅસંયોજનિય’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિયં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિય’’ન્તિપિ, ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તઅસંયોજનિય’’ન્તિપિ.

સમુદયસચ્ચં ગન્થો. દ્વે સચ્ચા નો ગન્થા. દુક્ખસચ્ચં સિયા ગન્થો, સિયા નો ગન્થો. દ્વે સચ્ચા ગન્થનિયા. દ્વે સચ્ચા અગન્થનિયા. દ્વે સચ્ચા ગન્થવિપ્પયુત્તા. દ્વે સચ્ચા સિયા ગન્થસમ્પયુત્તા, સિયા ગન્થવિપ્પયુત્તા. સમુદયસચ્ચં ગન્થો ચેવ ગન્થનિયઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થા ચેવ ગન્થનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ગન્થો ચેવ ગન્થનિયઞ્ચ, સિયા ગન્થનિયઞ્ચેવ નો ચ ગન્થો. સમુદયસચ્ચં ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિપિ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થા ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ગન્થો, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિપિ. દ્વે સચ્ચા ગન્થવિપ્પયુત્તઅગન્થનિયા. દ્વે સચ્ચા સિયા ગન્થવિપ્પયુત્તગન્થનિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થવિપ્પયુત્તગન્થનિયા’’તિપિ, ‘‘ગન્થવિપ્પયુત્તઅગન્થનિયા’’તિપિ.

સમુદયસચ્ચં ઓઘો…પે… યોગો…પે… નીવરણં. દ્વે સચ્ચા નો નીવરણા. દુક્ખસચ્ચં સિયા નીવરણં, સિયા નો નીવરણં. દ્વે સચ્ચા નીવરણિયા દ્વે સચ્ચા અનીવરણિયા. સમુદયસચ્ચં નીવરણસમ્પયુત્તં. દ્વે સચ્ચા નીવરણવિપ્પયુત્તા. દુક્ખસચ્ચં સિયા નીવરણસમ્પયુત્તં, સિયા નીવરણવિપ્પયુત્તં. સમુદયસચ્ચં નીવરણઞ્ચેવ નીવરણિયઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણા ચેવ નીવરણિયા ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા નીવરણઞ્ચેવ નીવરણિયઞ્ચ, સિયા નીવરણિયઞ્ચેવ નો ચ નીવરણં. સમુદયસચ્ચં નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણા ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ નીવરણં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ નીવરણ’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા નીવરણવિપ્પયુત્તઅનીવરણિયા. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિય’’ન્તિપિ, ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તઅનીવરણિય’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિયં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિય’’ન્તિપિ, ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તઅનીવરણિય’’ન્તિપિ.

તીણિ સચ્ચાનિ નો પરામાસા. દુક્ખસચ્ચં સિયા પરામાસો, સિયા નો પરામાસો. દ્વે સચ્ચા પરામટ્ઠા. દ્વે સચ્ચા અપરામટ્ઠા. દ્વે સચ્ચા પરામાસવિપ્પયુત્તા. સમુદયસચ્ચં સિયા પરામાસસમ્પયુત્તં, સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તં. દુક્ખસચ્ચં સિયા પરામાસસમ્પયુત્તં, સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘પરામાસસમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્ત’’ન્તિપિ. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠઞ્ચા’’તિ, પરામટ્ઠઞ્ચેવ નો ચ પરામાસો. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસા ચેવ પરામટ્ઠા ચા’’તિપિ, ‘‘પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠઞ્ચ, સિયા પરામટ્ઠઞ્ચેવ નો ચ પરામાસો. દ્વે સચ્ચા પરામાસવિપ્પયુત્તઅપરામટ્ઠા. દ્વે સચ્ચા સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તપરામટ્ઠા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્તપરામટ્ઠા’’તિપિ, ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્તઅપરામટ્ઠા’’તિપિ.

દ્વે સચ્ચા સારમ્મણા. નિરોધસચ્ચં અનારમ્મણં. દુક્ખસચ્ચં સિયા સારમ્મણં, સિયા અનારમ્મણં. તીણિ સચ્ચાનિ નો ચિત્તા. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તં, સિયા નો ચિત્તં. દ્વે સચ્ચા ચેતસિકા. નિરોધસચ્ચં અચેતસિકં. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચેતસિકં, સિયા અચેતસિકં. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસમ્પયુત્તા. નિરોધસચ્ચં ચિત્તવિપ્પયુત્તં. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસમ્પયુત્તં, સિયા ચિત્તવિપ્પયુત્તં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ચિત્તેન સમ્પયુત્ત’’ન્તિપિ, ‘‘ચિત્તેન વિપ્પયુત્ત’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસંસટ્ઠા. નિરોધસચ્ચં ચિત્તવિસંસટ્ઠં. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસંસટ્ઠં, સિયા ચિત્તવિસંસટ્ઠં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ચિત્તેન સંસટ્ઠ’’ન્તિપિ, ‘‘ચિત્તેન વિસંસટ્ઠ’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસમુટ્ઠાના. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તસમુટ્ઠાનં. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસમુટ્ઠાનં, સિયા નો ચિત્તસમુટ્ઠાનં. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસહભુનો. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તસહભૂ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસહભૂ, સિયા નો ચિત્તસહભૂ. દ્વે સચ્ચા ચિત્તાનુપરિવત્તિનો. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તાનુપરિવત્તિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તાનુપરિવત્તિ, સિયા નો ચિત્તાનુપરિવત્તિ. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનં. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનં, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનં. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ. દ્વે સચ્ચા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો. નિરોધસચ્ચં નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિ, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિ. તીણિ સચ્ચાનિ બાહિરા. દુક્ખસચ્ચં સિયા અજ્ઝત્તં, સિયા બાહિરં.

તીણિ સચ્ચાનિ નો ઉપાદા. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદા, સિયા નો ઉપાદા. તીણિ સચ્ચાનિ અનુપાદિન્ના. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદિન્નં, સિયા અનુપાદિન્નં. સમુદયસચ્ચં ઉપાદાનં. દ્વે સચ્ચા નો ઉપાદાના. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદાનં, સિયા નો ઉપાદાનં. દ્વે સચ્ચા ઉપાદાનિયા. દ્વે સચ્ચા અનુપાદાનિયા. દ્વે સચ્ચા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તા. દ્વે સચ્ચા સિયા ઉપાદાનસમ્પયુત્તા, સિયા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તા. સમુદયસચ્ચં ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનિયઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાના ચેવ ઉપાદાનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાના’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનિયઞ્ચ, સિયા ઉપાદાનિયઞ્ચેવ નો ચ ઉપાદાનં. સમુદયસચ્ચં સિયા ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાના ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાના’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ઉપાદાનં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચા’’ તિપિ, ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિપિ. દ્વે સચ્ચા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઅનુપાદાનિયા. દ્વે સચ્ચા સિયા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઉપાદાનિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઉપાદાનિયા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઅનુપાદાનિયા’’તિપિ.

સમુદયસચ્ચં કિલેસો. દ્વે સચ્ચા નો કિલેસા. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસો, સિયા નો કિલેસો. દ્વે સચ્ચા સંકિલેસિકા. દ્વે સચ્ચા અસંકિલેસિકા. સમુદયસચ્ચં સંકિલિટ્ઠં. દ્વે સચ્ચા અસંકિલિટ્ઠા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સંકિલિટ્ઠં, સિયા અસંકિલિટ્ઠં. સમુદયસચ્ચં કિલેસસમ્પયુત્તં. દ્વે સચ્ચા કિલેસવિપ્પયુત્તા. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસસમ્પયુત્તં, સિયા કિલેસવિપ્પયુત્તં. સમુદયસચ્ચં કિલેસો ચેવ સંકિલેસિકઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ સંકિલેસિકા ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસો ચેવ સંકિલેસિકઞ્ચ, સિયા સંકિલેસિકઞ્ચેવ નો ચ કિલેસો. સમુદયસચ્ચં કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ સંકિલિટ્ઠા ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠઞ્ચ, સિયા સંકિલિટ્ઠઞ્ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠઞ્ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલિટ્ઠઞ્ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિપિ. સમુદયસચ્ચં કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તઞ્ચ. દ્વે સચ્ચા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસા’’તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તઞ્ચ, સિયા કિલેસસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તઞ્ચા’’ તિપિ, ‘‘કિલેસસમ્પયુત્તઞ્ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિપિ. દ્વે સચ્ચા કિલેસવિપ્પયુત્તઅસંકિલેસિકા. સમુદયસચ્ચં ન વત્તબ્બં – ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિક’’ન્તિપિ, ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તઅસંકિલેસિક’’ન્તિપિ. દુક્ખસચ્ચં સિયા કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિકં, સિયા ન વત્તબ્બં – ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિક’’ન્તિપિ, ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તઅસંકિલેસિક’’ન્તિપિ.

દ્વે સચ્ચા ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. દ્વે સચ્ચા સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બા, સિયા ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. દ્વે સચ્ચા ન ભાવનાય પહાતબ્બા. દ્વે સચ્ચા સિયા ભાવનાય પહાતબ્બા, સિયા ન ભાવનાય પહાતબ્બા. દ્વે સચ્ચા ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે સચ્ચા સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા, સિયા ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે સચ્ચા ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે સચ્ચા સિયા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા, સિયા ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સમુદયસચ્ચં સવિતક્કં. નિરોધસચ્ચં અવિતક્કં. દ્વે સચ્ચા સિયા સવિતક્કા, સિયા અવિતક્કા. સમુદયસચ્ચં સવિચારં. નિરોધસચ્ચં અવિચારં. દ્વે સચ્ચા સિયા સવિચારા, સિયા અવિચારા. નિરોધસચ્ચં અપ્પીતિકં. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા સપ્પીતિકા, સિયા અપ્પીતિકા. નિરોધસચ્ચં ન પીતિસહગતં. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા પીતિસહગતા, સિયા ન પીતિસહગતા. નિરોધસચ્ચં ન સુખસહગતં. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા સુખસહગતા, સિયા ન સુખસહગતા. નિરોધસચ્ચં ન ઉપેક્ખાસહગતં. તીણિ સચ્ચાનિ સિયા ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન ઉપેક્ખાસહગતા.

સમુદયસચ્ચં કામાવચરં. દ્વે સચ્ચા ન કામાવચરા. દુક્ખસચ્ચં સિયા કામાવચરં, સિયા ન કામાવચરં. તીણિ સચ્ચાનિ ન રૂપાવચરા. દુક્ખસચ્ચં સિયા રૂપાવચરં, સિયા ન રૂપાવચરં. તીણિ સચ્ચાનિ ન અરૂપાવચરા. દુક્ખસચ્ચં સિયા અરૂપાવચરં, સિયા ન અરૂપાવચરં. દ્વે સચ્ચા પરિયાપન્ના. દ્વે સચ્ચા અપરિયાપન્ના. મગ્ગસચ્ચં નિય્યાનિકં. તીણિ સચ્ચાનિ અનિય્યાનિકા. મગ્ગસચ્ચં નિયતં. નિરોધસચ્ચં અનિયતં. દ્વે સચ્ચા સિયા નિયતા, સિયા અનિયતા. દ્વે સચ્ચા સઉત્તરા. દ્વે સચ્ચા અનુત્તરા. સમુદયસચ્ચં સરણં. દ્વે સચ્ચા અરણા. દુક્ખસચ્ચં સિયા સરણં, સિયા અરણન્તિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

સચ્ચવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.