૩. ધાતુવિભઙ્ગો

૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૧૭૨. છ ધાતુયો – પથવીધાતુ [પઠવીધાતુ (સી. સ્યા.) એવમુપરિપિ], આપોધાતુ, તેજોધાતુ, વાયોધાતુ, આકાસધાતુ, વિઞ્ઞાણધાતુ.

૧૭૩. તત્થ કતમા પથવીધાતુ? પથવીધાતુદ્વયં – અત્થિ અજ્ઝત્તિકા, અત્થિ બાહિરા. તત્થ કતમા અજ્ઝત્તિકા પથવીધાતુ? યં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં કક્ખળં ખરિગતં કક્ખળત્તં કક્ખળભાવો અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં, સેય્યથિદં – કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ [નહારુ (સી.)] અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં [અટ્ઠિમિઞ્જા (સી.)] વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં કક્ખળં ખરિગતં કક્ખળત્તં કક્ખળભાવો અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘અજ્ઝત્તિકા પથવીધાતુ’.

તત્થ કતમા બાહિરા પથવીધાતુ? યં બાહિરં કક્ખળં ખરિગતં કક્ખળત્તં કક્ખળભાવો બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં, સેય્યથિદં – અયો લોહં તિપુ સીસં સજ્ઝં [સજ્ઝુ (સ્યા.)] મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાળં રજતં જાતરૂપં લોહિતઙ્કો [લોહિતઙ્ગો (સ્યા. ક.), લોહિતકો (?)] મસારગલ્લં તિણં કટ્ઠં સક્ખરા કઠલં [કથલં (ક.)] ભૂમિ પાસાણો પબ્બતો, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ બાહિરં કક્ખળં ખરિગતં કક્ખળત્તં કક્ખળભાવો બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘બાહિરા પથવીધાતુ’. યા ચ અજ્ઝત્તિકા પથવીધાતુ યા ચ બાહિરા પથવીધાતુ, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘પથવીધાતુ’’.

૧૭૪. તત્થ કતમા આપોધાતુ? આપોધાતુદ્વયં – અત્થિ અજ્ઝત્તિકા, અત્થિ બાહિરા. તત્થ કતમા અજ્ઝત્તિકા આપોધાતુ? યં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં આપો આપોગતં સિનેહો સિનેહગતં [સ્નેહો સ્નેહગતં (સ્યા.)] બન્ધનત્તં રૂપસ્સ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં, સેય્યથિદં – પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્તં, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં આપો આપોગતં સિનેહો સિનેહગતં બન્ધનત્તં રૂપસ્સ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘અજ્ઝત્તિકા આપોધાતુ’.

તત્થ કતમા બાહિરા આપોધાતુ? યં બાહિરં આપો આપોગતં સિનેહો સિનેહગતં બન્ધનત્તં રૂપસ્સ બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં, સેય્યથિદં – મૂલરસો ખન્ધરસો તચરસો પત્તરસો પુપ્ફરસો ફલરસો ખીરં દધિ સપ્પિ નવનીતં તેલં મધુ ફાણિતં ભુમ્માનિ વા ઉદકાનિ અન્તલિક્ખાનિ વા, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ બાહિરં આપો આપોગતં સિનેહો સિનેહગતં બન્ધનત્તં રૂપસ્સ બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘બાહિરા આપોધાતુ’. યા ચ અજ્ઝત્તિકા આપોધાતુ યા ચ બાહિરા આપોધાતુ, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘આપોધાતુ’’.

૧૭૫. તત્થ કતમા તેજોધાતુ? તેજોધાતુદ્વયં – અત્થિ અજ્ઝત્તિકા, અત્થિ બાહિરા. તત્થ કતમા અજ્ઝત્તિકા તેજોધાતુ? યં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં તેજો તેજોગતં ઉસ્મા ઉસ્માગતં ઉસુમં ઉસુમગતં અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં, સેય્યથિદં – યેન ચ સન્તપ્પતિ યેન ચ જીરીયતિ યેન ચ પરિડય્હતિ યેન ચ અસિતપીતખાયિતસાયિતં સમ્મા પરિણામં ગચ્છતિ, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં તેજો તેજોગતં ઉસ્મા ઉસ્માગતં ઉસુમં ઉસુમગતં અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘અજ્ઝત્તિકા તેજોધાતુ’.

તત્થ કતમા બાહિરા તેજોધાતુ? યં બાહિરં તેજો તેજોગતં ઉસ્મા ઉસ્માગતં ઉસુમં ઉસુમગતં બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં, સેય્યથિદં – કટ્ઠગ્ગિ પલાલગ્ગિ [સકલિકગ્ગિ (સબ્બત્થ)] તિણગ્ગિ ગોમયગ્ગિ થુસગ્ગિ સઙ્કારગ્ગિ ઇન્દગ્ગિ અગ્ગિસન્તાપો સૂરિયસન્તાપો કટ્ઠસન્નિચયસન્તાપો તિણસન્નિચયસન્તાપો ધઞ્ઞસન્નિચયસન્તાપો ભણ્ડસન્નિચયસન્તાપો, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ બાહિરં તેજો તેજોગતં ઉસ્મા ઉસ્માગતં ઉસુમં ઉસુમગતં બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘બાહિરા તેજોધાતુ’. યા ચ અજ્ઝત્તિકા તેજોધાતુ યા ચ બાહિરા તેજોધાતુ, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘તેજોધાતુ’’.

૧૭૬. તત્થ કતમા વાયોધાતુ? વાયોધાતુદ્વયં – અત્થિ અજ્ઝત્તિકા, અત્થિ બાહિરા. તત્થ કતમા અજ્ઝત્તિકા વાયોધાતુ? યં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં વાયો વાયોગતં થમ્ભિતત્તં રૂપસ્સ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં, સેય્યથિદં – ઉદ્ધઙ્ગમા વાતા અધોગમા વાતા કુચ્છિસયા વાતા કોટ્ઠાસયા [કોટ્ઠસયા (સી. સ્યા.)] વાતા અઙ્ગમઙ્ગાનુસારિનો વાતા સત્થકવાતા ખુરકવાતા ઉપ્પલકવાતા અસ્સાસો પસ્સાસો ઇતિ વા, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં વાયો વાયોગતં થમ્ભિતત્તં રૂપસ્સ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘અજ્ઝત્તિકા વાયોધાતુ’.

તત્થ કતમા બાહિરા વાયોધાતુ? યં બાહિરં વાયો વાયોગતં થમ્ભિતત્તં રૂપસ્સ બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં, સેય્યથિદં – પુરત્થિમા વાતા પચ્છિમા વાતા ઉત્તરા વાતા દક્ખિણા વાતા સરજા વાતા અરજા વાતા સીતા વાતા ઉણ્હા વાતા પરિત્તા વાતા અધિમત્તા વાતા કાળવાતા વેરમ્ભવાતા પક્ખવાતા સુપણ્ણવાતા તાલવણ્ટવાતા વિધૂપનવાતા, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ બાહિરં વાયો વાયોગતં થમ્ભિતત્તં રૂપસ્સ બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘બાહિરા વાયોધાતુ’. યા ચ અજ્ઝત્તિકા વાયોધાતુ યા ચ બાહિરા વાયોધાતુ, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વાયોધાતુ’’.

૧૭૭. તત્થ કતમા આકાસધાતુ? આકાસધાતુદ્વયં – અત્થિ અજ્ઝત્તિકા, અત્થિ બાહિરા. તત્થ કતમા અજ્ઝત્તિકા આકાસધાતુ? યં અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં આકાસો આકાસગતં અઘં અઘગતં વિવરો વિવરગતં અસમ્ફુટ્ઠં મંસલોહિતેહિ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં, સેય્યથિદં – કણ્ણચ્છિદ્દં નાસચ્છિદ્દં મુખદ્વારં, યેન ચ અસિતપીતખાયિતસાયિતં અજ્ઝોહરતિ, યત્થ ચ અસિતપીતખાયિતસાયિતં સન્તિટ્ઠતિ, યેન ચ અસિતપીતખાયિતસાયિતં અધોભાગં નિક્ખમતિ, યં વા પનઞ્ઞમ્પિ અત્થિ અજ્ઝત્તં પચ્ચત્તં આકાસો આકાસગતં અઘં અઘગતં વિવરો વિવરગતં અસમ્ફુટ્ઠં મંસલોહિતેહિ અજ્ઝત્તં ઉપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘અજ્ઝત્તિકા આકાસધાતુ’.

તત્થ કતમા બાહિરા આકાસધાતુ? યં બાહિરં આકાસો આકાસગતં અઘં અઘગતં વિવરો વિવરગતં અસમ્ફુટ્ઠં ચતૂહિ મહાભૂતેહિ બહિદ્ધા અનુપાદિન્નં – અયં વુચ્ચતિ ‘બાહિરા આકાસધાતુ’. યા ચ અજ્ઝત્તિકા આકાસધાતુ યા ચ બાહિરા આકાસધાતુ, તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘આકાસધાતુ’’.

૧૭૮. તત્થ કતમા વિઞ્ઞાણધાતુ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વિઞ્ઞાણધાતુ’’.

ઇમા છ ધાતુયો.

૧૭૯. અપરાપિ છ ધાતુયો – સુખધાતુ, દુક્ખધાતુ, સોમનસ્સધાતુ, દોમનસ્સધાતુ, ઉપેક્ખાધાતુ, અવિજ્જાધાતુ.

૧૮૦. તત્થ કતમા સુખધાતુ? યં કાયિકં સાતં કાયિકં સુખં કાયસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં કાયસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સુખધાતુ’’.

તત્થ કતમા દુક્ખધાતુ? યં કાયિકં અસાતં કાયિકં દુક્ખં કાયસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં કાયસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દુક્ખધાતુ’’.

તત્થ કતમા સોમનસ્સધાતુ? યં ચેતસિકં સાતં ચેતસિકં સુખં ચેતોસમ્ફસ્સજં સાતં સુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા સાતા સુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સોમનસ્સધાતુ’’.

તત્થ કતમા દોમનસ્સધાતુ? યં ચેતસિકં અસાતં ચેતસિકં દુક્ખં ચેતોસમ્ફસ્સજં અસાતં દુક્ખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અસાતા દુક્ખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘દોમનસ્સધાતુ’’.

તત્થ કતમા ઉપેક્ખાધાતુ? યં ચેતસિકં નેવ સાતં નાસાતં ચેતોસમ્ફસ્સજં અદુક્ખમસુખં વેદયિતં ચેતોસમ્ફસ્સજા અદુક્ખમસુખા વેદના – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખાધાતુ’’.

તત્થ કતમા અવિજ્જાધાતુ? યં અઞ્ઞાણં અદસ્સનં અનભિસમયો અનનુબોધો અસમ્બોધો અપ્પટિવેધો અસઙ્ગાહણા અપરિયોગાહણા અસમપેક્ખના અપચ્ચવેક્ખણા અપચ્ચક્ખકમ્મં દુમ્મેજ્ઝં બાલ્યં અસમ્પજઞ્ઞં મોહો પમોહો સમ્મોહો અવિજ્જા અવિજ્જોઘો અવિજ્જાયોગો અવિજ્જાનુસયો અવિજ્જાપરિયુટ્ઠાનં અવિજ્જાલઙ્ગી મોહો અકુસલમૂલં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિજ્જાધાતુ’’.

ઇમા છ ધાતુયો.

૧૮૧. અપરાપિ છ ધાતુયો – કામધાતુ, બ્યાપાદધાતુ, વિહિંસાધાતુ, નેક્ખમ્મધાતુ, અબ્યાપાદધાતુ, અવિહિંસાધાતુ.

૧૮૨. તત્થ કતમા કામધાતુ? કામપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો અપ્પના બ્યપ્પના ચેતસો અભિનિરોપના મિચ્છાસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ કામધાતુ. હેટ્ઠતો અવીચિનિરયં પરિયન્તં કરિત્વા ઉપરિતો પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવે અન્તો કરિત્વા યં એતસ્મિં અન્તરે એત્થાવચરા એત્થ પરિયાપન્ના ખન્ધધાતુઆયતના રૂપા [રૂપં (સ્યા.)] વેદના સઞ્ઞા સઙ્ખારા વિઞ્ઞાણં – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કામધાતુ’’.

તત્થ કતમા બ્યાપાદધાતુ? બ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… મિચ્છાસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘બ્યાપાદધાતુ’’. દસસુ વા આઘાતવત્થૂસુ ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિઘાતો પટિઘં પટિવિરોધો કોપો પકોપો સમ્પકોપો દોસો પદોસો સમ્પદોસો ચિત્તસ્સ બ્યાપત્તિ મનોપદોસો કોધો કુજ્ઝના કુજ્ઝિતત્તં દોસો દુસ્સના દુસ્સિતત્તં બ્યાપત્તિ બ્યાપજ્જના વિરોધો પટિવિરોધો ચણ્ડિક્કં અસુરોપો અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘બ્યાપાદધાતુ’’.

તત્થ કતમા વિહિંસાધાતુ? વિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… મિચ્છાસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વિહિંસાધાતુ’’. ઇધેકચ્ચો પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા રજ્જુયા વા અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન સત્તે વિહેઠેતિ, યા એવરૂપા હેઠના વિહેઠના હિંસના વિહિંસના રોસના વિરોસના પરૂપઘાતો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘વિહિંસાધાતુ’’.

તત્થ કતમા નેક્ખમ્મધાતુ? નેક્ખમ્મપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… સમ્માસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘નેક્ખમ્મધાતુ’’. સબ્બેપિ કુસલા ધમ્મા ‘‘નેક્ખમ્મધાતુ’’.

તત્થ કતમા અબ્યાપાદધાતુ? અબ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… સમ્માસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અબ્યાપાદધાતુ’’. યા સત્તેસુ મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અબ્યાપાદધાતુ’’.

તત્થ કતમા અવિહિંસાધાતુ? અવિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો અપ્પના બ્યપ્પના ચેતસો અભિનિરોપના સમ્માસઙ્કપ્પો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિહિંસાધાતુ’’. યા સત્તેસુ કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અવિહિંસાધાતુ’’.

ઇમા છ ધાતુયો.

ઇતિ ઇમાનિ તીણિ છક્કાનિ તદેકજ્ઝં અભિસઞ્ઞૂહિત્વા અભિસઙ્ખિપિત્વા અટ્ઠારસ ધાતુયો હોન્તિ.

સુત્તન્તભાજનીયં.

૨. અભિધમ્મભાજનીયં

૧૮૩. અટ્ઠારસ ધાતુયો – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ.

૧૮૪. તત્થ કતમા ચક્ખુધાતુ? યં ચક્ખુ ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ચક્ખુધાતુ’’.

તત્થ કતમા રૂપધાતુ? યં રૂપં ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય વણ્ણનિભા…પે… રૂપધાતુપેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘રૂપધાતુ’’.

તત્થ કતમા ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ? ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જાચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

તત્થ કતમા સોતધાતુ? યં સોતં ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સોતધાતુ’’.

તત્થ કતમા સદ્દધાતુ? યો સદ્દો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય અનિદસ્સનો સપ્પટિઘો…પે… સદ્દધાતુપેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સદ્દધાતુ’’.

તત્થ કતમા સોતવિઞ્ઞાણધાતુ? સોતઞ્ચ પટિચ્ચ સદ્દે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જાસોતવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સોતવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

તત્થ કતમા ઘાનધાતુ? યં ઘાનં ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઘાનધાતુ’’.

તત્થ કતમા ગન્ધધાતુ? યો ગન્ધો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય અનિદસ્સનો સપ્પટિઘો…પે… ગન્ધધાતુપેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ગન્ધધાતુ’’.

તત્થ કતમા ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ? ઘાનઞ્ચ પટિચ્ચ ગન્ધે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જાઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

તત્થ કતમા જિવ્હાધાતુ? યા જિવ્હા ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘જિવ્હાધાતુ’’.

તત્થ કતમા રસધાતુ? યો રસો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય અનિદસ્સનો સપ્પટિઘો…પે… રસધાતુપેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘રસધાતુ’’.

તત્થ કતમા જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ? જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જાજિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

તત્થ કતમા કાયધાતુ? યો કાયો ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય પસાદો…પે… સુઞ્ઞો ગામોપેસો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કાયધાતુ’’.

તત્થ કતમા ફોટ્ઠબ્બધાતુ? પથવીધાતુ…પે… ફોટ્ઠબ્બધાતુપેસા – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ફોટ્ઠબ્બધાતુ’’.

તત્થ કતમા કાયવિઞ્ઞાણધાતુ? કાયઞ્ચ પટિચ્ચ ફોટ્ઠબ્બે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જાકાયવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કાયવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

તત્થ કતમા મનોધાતુ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુયા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જામનોધાતુ; સોતવિઞ્ઞાણધાતુયા…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુયા…પે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુયા…પે… કાયવિઞ્ઞાણધાતુયા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જામનોધાતુ સબ્બધમ્મેસુ વા પન પઠમસમન્નાહારો ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જામનોધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મનોધાતુ’’.

તત્થ કતમા ધમ્મધાતુ? વેદનાક્ખન્ધો, સઞ્ઞાક્ખન્ધો, સઙ્ખારક્ખન્ધો, યઞ્ચ રૂપં અનિદસ્સનઅપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં, અસઙ્ખતા ચ ધાતુ.

તત્થ કતમો વેદનાક્ખન્ધો? એકવિધેન વેદનાક્ખન્ધો – ફસ્સસમ્પયુત્તો. દુવિધેન વેદનાક્ખન્ધો – અત્થિ સહેતુકો, અત્થિ અહેતુકો. તિવિધેન વેદનાક્ખન્ધો – અત્થિ કુસલો, અત્થિ અકુસલો, અત્થિ અબ્યાકતો…પે… એવં દસવિધેન વેદનાક્ખન્ધો…પે… એવં બહુવિધેન વેદનાક્ખન્ધો. અયં વુચ્ચતિ ‘‘વેદનાક્ખન્ધો’’.

તત્થ કતમો સઞ્ઞાક્ખન્ધો? એકવિધેન સઞ્ઞાક્ખન્ધો – ફસ્સસમ્પયુત્તો. દુવિધેન સઞ્ઞાક્ખન્ધો – અત્થિ સહેતુકો, અત્થિ અહેતુકો. તિવિધેન સઞ્ઞાક્ખન્ધો – અત્થિ કુસલો, અત્થિ અકુસલો, અત્થિ અબ્યાકતો…પે… એવં દસવિધેન સઞ્ઞાક્ખન્ધો…પે… એવં બહુવિધેન સઞ્ઞાક્ખન્ધો. અયં વુચ્ચતિ ‘‘સઞ્ઞાક્ખન્ધો’’.

તત્થ કતમો સઙ્ખારક્ખન્ધો? એકવિધેન સઙ્ખારક્ખન્ધો – ચિત્તસમ્પયુત્તો. દુવિધેન સઙ્ખારક્ખન્ધો – અત્થિ હેતુ, અત્થિ અહેતુ. તિવિધેન સઙ્ખારક્ખન્ધો – અત્થિ કુસલો, અત્થિ અકુસલો, અત્થિ અબ્યાકતો…પે… એવં દસવિધેન સઙ્ખારક્ખન્ધો…પે… એવં બહુવિધેન સઙ્ખારક્ખન્ધો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘સઙ્ખારક્ખન્ધો’’.

તત્થ કતમં રૂપં અનિદસ્સનઅપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં? ઇત્થિન્દ્રિયં…પે… કબળીકારો આહારો – ઇદં વુચ્ચતિ રૂપં ‘‘અનિદસ્સનઅપ્પટિઘં ધમ્માયતનપરિયાપન્નં’’.

તત્થ કતમા અસઙ્ખતા ધાતુ? રાગક્ખયો, દોસક્ખયો, મોહક્ખયો – અયં વુચ્ચતિ ‘‘અસઙ્ખતા ધાતુ’’. અયં વુચ્ચતિ ‘‘ધમ્મધાતુ’’.

તત્થ કતમા મનોવિઞ્ઞાણધાતુ? ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુયા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ મનોધાતુ, મનોધાતુયા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ; સોતવિઞ્ઞાણધાતુયા…પે… ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુયા …પે… જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુયા…પે… કાયવિઞ્ઞાણધાતુયા ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ મનોધાતુ, મનોધાતુયાપિ ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુદ્ધસમનન્તરા ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ મનઞ્ચ પટિચ્ચ ધમ્મે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મનોવિઞ્ઞાણધાતુ’’.

અભિધમ્મભાજનીયં.

૩. પઞ્હાપુચ્છકં

અટ્ઠારસ ધાતુયો – ચક્ખુધાતુ, રૂપધાતુ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ, સોતધાતુ, સદ્દધાતુ, સોતવિઞ્ઞાણધાતુ, ઘાનધાતુ, ગન્ધધાતુ, ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ, જિવ્હાધાતુ, રસધાતુ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ, કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયવિઞ્ઞાણધાતુ, મનોધાતુ, ધમ્મધાતુ, મનોવિઞ્ઞાણધાતુ.

૧૮૬. અટ્ઠારસન્નં ધાતૂનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૧૮૭. સોળસ ધાતુયો અબ્યાકતા. દ્વે ધાતુયો સિયા કુસલા, સિયા અકુસલા, સિયા અબ્યાકતા. દસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ. પઞ્ચ ધાતુયો અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. કાયવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. ધમ્મધાતુ સિયા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘દુક્ખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા’’તિપિ.

દસ ધાતુયો નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા. પઞ્ચ ધાતુયો વિપાકા. મનોધાતુ સિયા વિપાકા, સિયા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા. દ્વે ધાતુયો સિયા વિપાકા, સિયા વિપાકધમ્મધમ્મા, સિયા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા.

દસ ધાતુયો ઉપાદિન્નુપાદાનિયા. સદ્દધાતુ અનુપાદિન્નુપાદાનિયા. પઞ્ચ ધાતુયો સિયા ઉપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નુપાદાનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા ઉપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા.

સોળસ ધાતુયો અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા, સિયા અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા, સિયા અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા. પન્નરસ ધાતુયો અવિતક્કઅવિચારા. મનોધાતુ સવિતક્કસવિચારા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા સવિતક્કસવિચારા, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તા, સિયા અવિતક્કઅવિચારા. ધમ્મધાતુ સિયા સવિતક્કસવિચારા, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તા, સિયા અવિતક્કઅવિચારા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સવિતક્કસવિચારા’’તિપિ, ‘‘અવિતક્કવિચારમત્તા’’તિપિ, ‘‘અવિતક્કઅવિચારા’’તિપિ. દસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘પીતિસહગતા’’તિપિ, ‘‘સુખસહગતા’’તિપિ, ‘‘ઉપેક્ખાસહગતા’’તિપિ. પઞ્ચ ધાતુયો ઉપેક્ખાસહગતા. કાયવિઞ્ઞાણધાતુ ન પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, ન ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સુખસહગતા’’તિ. દ્વે ધાતુયો સિયા પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, સિયા ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પીતિસહગતા’’તિપિ, ‘‘સુખસહગતા’’તિપિ, ‘‘ઉપેક્ખાસહગતા’’તિપિ.

સોળસ ધાતુયો નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. દ્વે ધાતુયો સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બા, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બા, સિયા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. સોળસ ધાતુયો નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે ધાતુયો સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા, સિયા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા, સિયા નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સોળસ ધાતુયો નેવાચયગામિનાપચયગામિનો. દ્વે ધાતુયો સિયા આચયગામિનો, સિયા અપચયગામિનો, સિયા નેવાચયગામિનાપચયગામિનો. સોળસ ધાતુયો નેવસેક્ખનાસેક્ખા. દ્વે ધાતુયો સિયા સેક્ખા, સિયા અસેક્ખા, સિયા નેવસેક્ખનાસેક્ખા.

સોળસ ધાતુયો પરિત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા પરિત્તા, સિયા મહગ્ગતા, સિયા અપ્પમાણા. દસ ધાતુયો અનારમ્મણા. છ ધાતુયો પરિત્તારમ્મણા. દ્વે ધાતુયો સિયા પરિત્તારમ્મણા, સિયા મહગ્ગતારમ્મણા, સિયા અપ્પમાણારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરિત્તારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘મહગ્ગતારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘અપ્પમાણારમ્મણા’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો મજ્ઝિમા. દ્વે ધાતુયો સિયા હીના, સિયા મજ્ઝિમા, સિયા પણીતા. સોળસ ધાતુયો અનિયતા. દ્વે ધાતુયો સિયા મિચ્છત્તનિયતા, સિયા સમ્મત્તનિયતા, સિયા અનિયતા.

દસ ધાતુયો અનારમ્મણા. છ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘મગ્ગારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘મગ્ગહેતુકા’’તિપિ, ‘‘મગ્ગાધિપતિનો’’તિપિ. દ્વે ધાતુયો સિયા મગ્ગારમ્મણા, સિયા મગ્ગહેતુકા, સિયા મગ્ગાધિપતિનો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘મગ્ગારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘મગ્ગહેતુકા’’તિપિ, ‘‘મગ્ગાધિપતિનો’’તિપિ. દસ ધાતુયો સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિનો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘અનુપ્પન્ના’’તિ. સદ્દધાતુ સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપ્પાદિની’’તિ. છ ધાતુયો સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિનો. ધમ્મધાતુ સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિની, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપ્પન્ના’’તિપિ, ‘‘અનુપ્પન્ના’’તિપિ, ‘‘ઉપ્પાદિની’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. ધમ્મધાતુ સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘અતીતા’’તિપિ, ‘‘અનાગતા’’તિપિ, ‘‘પચ્ચુપ્પન્ના’’તિપિ. દસ ધાતુયો અનારમ્મણા. છ ધાતુયો પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા. દ્વે ધાતુયો સિયા અતીતારમ્મણા, સિયા અનાગતારમ્મણા, સિયા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘અતીતારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘અનાગતારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણા’’તિપિ; સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા.

દસ ધાતુયો અનારમ્મણા. છ ધાતુયો સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણા, સિયા બહિદ્ધારમ્મણા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા. દ્વે ધાતુયો સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણા, સિયા બહિદ્ધારમ્મણા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘અજ્ઝત્તારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘બહિદ્ધારમ્મણા’’તિપિ, ‘‘અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા’’તિપિ. રૂપધાતુ સનિદસ્સનસપ્પટિઘા. નવ ધાતુયો અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા. અટ્ઠ ધાતુયો અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

૨. દુકં

૧૮૮. સત્તરસ ધાતુયો ન હેતૂ. ધમ્મધાતુ સિયા હેતુ, સિયા ન હેતુ. સોળસ ધાતુયો અહેતુકા. દ્વે ધાતુયો સિયા સહેતુકા, સિયા અહેતુકા. સોળસ ધાતુયો અહેતુકા. દ્વે ધાતુયો સિયા સહેતુકા, સિયા અહેતુકા. સોળસ ધાતુયો હેતુવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા હેતુસમ્પયુત્તા, સિયા હેતુવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુ ચેવ સહેતુકા ચા’’તિપિ, ‘‘સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુ ચેવ સહેતુકા ચા’’તિ, સિયા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા હેતુ ચેવ સહેતુકા ચ, સિયા સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુ ચેવ સહેતુકા ચા’’તિપિ, ‘‘સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ, સિયા હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતુ, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન હેતુઅહેતુકા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા ન હેતુસહેતુકા, સિયા ન હેતુઅહેતુકા. ધમ્મધાતુ સિયા ન હેતુસહેતુકા, સિયા ન હેતુઅહેતુકા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ન હેતુસહેતુકા’’તિપિ, ‘‘ન હેતુઅહેતુકા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો સપ્પચ્ચયા. ધમ્મધાતુ સિયા સપ્પચ્ચયા, સિયા અપ્પચ્ચયા. સત્તરસ ધાતુયો સઙ્ખતા. ધમ્મધાતુ સિયા સઙ્ખતા, સિયા અસઙ્ખતા. રૂપધાતુ સનિદસ્સના. સત્તરસ ધાતુયો અનિદસ્સના. દસ ધાતુયો સપ્પટિઘા. અટ્ઠ ધાતુયો અપ્પટિઘા. દસ ધાતુયો રૂપા. સત્ત ધાતુયો અરૂપા. ધમ્મધાતુ સિયા રૂપા, સિયા અરૂપા. સોળસ ધાતુયો લોકિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા લોકિયા, સિયા લોકુત્તરા; કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા.

સત્તરસ ધાતુયો નો આસવા. ધમ્મધાતુ સિયા આસવા, સિયા નો આસવા. સોળસ ધાતુયો સાસવા. દ્વે ધાતુયો સિયા સાસવા, સિયા અનાસવા. સોળસ ધાતુયો આસવવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા આસવસમ્પયુત્તા, સિયા આસવવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવા ચેવ સાસવા ચા’’તિ, ‘‘સાસવા ચેવ નો ચ આસવા’’. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવો ચેવ સાસવા ચા’’તિ, સિયા સાસવા ચેવ નો ચ આસવો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સાસવા ચેવ નો ચ આસવો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા આસવો ચેવ સાસવા ચ, સિયા સાસવા ચેવ નો ચ આસવો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવો ચેવ સાસવા ચા’’તિપિ, ‘‘સાસવા ચેવ નો ચ આસવો’’તિપિ.

સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવા’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચ, સિયા આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવો ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો આસવવિપ્પયુત્તસાસવા. દ્વે ધાતુયો સિયા આસવવિપ્પયુત્તસાસવા, સિયા આસવવિપ્પયુત્તઅનાસવા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘આસવવિપ્પયુત્તસાસવા’’તિપિ, ‘‘આસવવિપ્પયુત્તઅનાસવા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો નો સંયોજના. ધમ્મધાતુ સિયા સંયોજનં, સિયા નો સંયોજનં. સોળસ ધાતુયો સંયોજનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંયોજનિયા, સિયા અસંયોજનિયા. સોળસ ધાતુયો સંયોજનવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંયોજનસમ્પયુત્તા, સિયા સંયોજનવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજના ચેવ સંયોજનિયા ચા’’તિ, સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજના. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનિયા ચા’’તિ, સિયા સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજન’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનિયા ચ, સિયા સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનિયા ચેવ નો ચ સંયોજન’’ન્તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજના ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજના’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજન’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચ, સિયા સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનઞ્ચેવ સંયોજનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ સંયોજન’’ન્તિપિ. સોળસ ધાતુયો સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિયા, સિયા સંયોજનવિપ્પયુત્તઅસંયોજનિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તસંયોજનિયા’’તિપિ, ‘‘સંયોજનવિપ્પયુત્તઅસંયોજનિયા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો નો ગન્થા. ધમ્મધાતુ સિયા ગન્થો, સિયા નો ગન્થો. સોળસ ધાતુયો ગન્થનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા ગન્થનિયા, સિયા અગન્થનિયા. સોળસ ધાતુયો ગન્થવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા ગન્થસમ્પયુત્તા, સિયા ગન્થવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થા ચેવ ગન્થનિયા ચા’’તિ, ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થનિયા ચા’’તિ, સિયા ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા ગન્થો ચેવ ગન્થનિયા ચ, સિયા ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થનિયા ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થા ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થા’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચ, સિયા ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થો ચેવ ગન્થસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ગન્થસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ગન્થો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ગન્થવિપ્પયુત્તગન્થનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા ગન્થવિપ્પયુત્તગન્થનિયા, સિયા ગન્થવિપ્પયુત્તઅગન્થનિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ગન્થવિપ્પયુત્તગન્થનિયા’’તિપિ, ‘‘ગન્થવિપ્પયુત્તઅગન્થનિયા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો નો ઓઘા…પે… નો યોગા…પે… નો નીવરણા. ધમ્મધાતુ સિયા નીવરણં, સિયા નો નીવરણં. સોળસ ધાતુયો નીવરણિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા નીવરણિયા, સિયા અનીવરણિયા. સોળસ ધાતુયો નીવરણવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા નીવરણસમ્પયુત્તા, સિયા નીવરણવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણા ચેવ નીવરણિયા ચા’’તિ, નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણઞ્ચેવ નીવરણિયા ચા’’તિ, સિયા નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણ’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા નીવરણઞ્ચેવ નીવરણિયા ચ, સિયા નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણઞ્ચેવ નીવરણિયા ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણિયા ચેવ નો ચ નીવરણ’’ન્તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણા ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણા’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણ’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચ, સિયા નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણઞ્ચેવ નીવરણસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘નીવરણસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ નીવરણ’’ન્તિપિ. સોળસ ધાતુયો નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિયા, સિયા નીવરણવિપ્પયુત્તઅનીવરણિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તનીવરણિયા’’તિપિ, ‘‘નીવરણવિપ્પયુત્તઅનીવરણિયા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો નો પરામાસા. ધમ્મધાતુ સિયા પરામાસો, સિયા નો પરામાસો. સોળસ ધાતુયો પરામટ્ઠા. દ્વે ધાતુયો સિયા પરામટ્ઠા, સિયા અપરામટ્ઠા. સોળસ ધાતુયો પરામાસવિપ્પયુત્તા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ સિયા પરામાસસમ્પયુત્તા, સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તા. ધમ્મધાતુ સિયા પરામાસસમ્પયુત્તા, સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસસમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્તા’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસા ચેવ પરામટ્ઠા ચાતિ પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસા’’. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠા ચા’’તિ, સિયા પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠા ચ, સિયા પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસો ચેવ પરામટ્ઠા ચા’’તિપિ, ‘‘પરામટ્ઠા ચેવ નો ચ પરામાસો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો પરામાસવિપ્પયુત્તપરામટ્ઠા. દ્વે ધાતુયો સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તપરામટ્ઠા, સિયા પરામાસવિપ્પયુત્તઅપરામટ્ઠા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્તપરામટ્ઠા’’તિપિ, ‘‘પરામાસવિપ્પયુત્તઅપરામટ્ઠા’’તિપિ.

દસ ધાતુયો અનારમ્મણા. સત્ત ધાતુયો સારમ્મણા. ધમ્મધાતુ સિયા સારમ્મણા, સિયા અનારમ્મણા. સત્ત ધાતુયો ચિત્તા. એકાદસ ધાતુયો નો ચિત્તા. સત્તરસ ધાતુયો અચેતસિકા. ધમ્મધાતુ સિયા ચેતસિકા, સિયા અચેતસિકા. દસ ધાતુયો ચિત્તવિપ્પયુત્તા. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસમ્પયુત્તા, સિયા ચિત્તવિપ્પયુત્તા. સત્ત ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ચિત્તેન સમ્પયુત્તા’’તિપિ, ‘‘ચિત્તેન વિપ્પયુત્તા’’તિપિ. દસ ધાતુયો ચિત્તવિસંસટ્ઠા. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસંસટ્ઠા, સિયા ચિત્તવિસંસટ્ઠા. સત્ત ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ચિત્તેન સંસટ્ઠા’’તિપિ, ‘‘ચિત્તેન વિસંસટ્ઠા’’તિપિ.

દ્વાદસ ધાતુયો નો ચિત્તસમુટ્ઠાના. છ ધાતુયો સિયા ચિત્તસમુટ્ઠાના, સિયા નો ચિત્તસમુટ્ઠાના. સત્તરસ ધાતુયો નો ચિત્તસહભુનો. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસહભૂ, સિયા નો ચિત્તસહભૂ. સત્તરસ ધાતુયો નો ચિત્તાનુપરિવત્તિનો. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તાનુપરિવત્તી, સિયા નો ચિત્તાનુપરિવત્તી. સત્તરસ ધાતુયો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના. સત્તરસ ધાતુયો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભૂ. સત્તરસ ધાતુયો નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો. ધમ્મધાતુ સિયા ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તી, સિયા નો ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તી. દ્વાદસ ધાતુયો અજ્ઝત્તિકા. છ ધાતુયો બાહિરા.

નવ ધાતુયો ઉપાદા. અટ્ઠ ધાતુયો નો ઉપાદા. ધમ્મધાતુ સિયા ઉપાદા, સિયા નો ઉપાદા. દસ ધાતુયો ઉપાદિન્ના. સદ્દધાતુ અનુપાદિન્ના. સત્તધાતુયો સિયા ઉપાદિન્ના, સિયા અનુપાદિન્ના. સત્તરસ ધાતુયો નો ઉપાદાના. ધમ્મધાતુ સિયા ઉપાદાનં, સિયા નો ઉપાદાનં. સોળસ ધાતુયો ઉપાદાનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા ઉપાદાનિયા, સિયા અનુપાદાનિયા. સોળસ ધાતુયો ઉપાદાનવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા ઉપાદાનસમ્પયુત્તા, સિયા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાના ચેવ ઉપાદાનિયા ચા’’તિ, ‘‘ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાના’’. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનિયા ચા’’તિ, સિયા ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનિયા ચ, સિયા ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનિયા ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનિયા ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિપિ.

સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાના ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાના’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિ. ધમ્મધાતુ સિયા ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચ, સિયા ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાનં, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનઞ્ચેવ ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ ઉપાદાન’’ન્તિપિ. સોળસ ધાતુયો ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઉપાદાનિયા. દ્વે ધાતુયો સિયા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઉપાદાનિયા, સિયા ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઅનુપાદાનિયા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઉપાદાનિયા’’તિપિ, ‘‘ઉપાદાનવિપ્પયુત્તઅનુપાદાનિયા’’તિપિ.

સત્તરસ ધાતુયો નો કિલેસા. ધમ્મધાતુ સિયા કિલેસા, સિયા નો કિલેસા. સોળસ ધાતુયો સંકિલેસિકા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંકિલેસિકા, સિયા અસંકિલેસિકા. સોળસ ધાતુયો અસંકિલિટ્ઠા. દ્વે ધાતુયો સિયા સંકિલિટ્ઠા, સિયા અસંકિલિટ્ઠા. સોળસ ધાતુયો કિલેસવિપ્પયુત્તા. દ્વે ધાતુયો સિયા કિલેસસમ્પયુત્તા, સિયા કિલેસવિપ્પયુત્તા. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ સંકિલેસિકા ચા’’તિ, સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસા. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ સંકિલેસિકા ચા’’તિ, સિયા સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા કિલેસો ચેવ સંકિલેસિકા ચ, સિયા સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ સંકિલેસિકા ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલેસિકા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિપિ.

સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ સંકિલિટ્ઠા ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસા’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠા ચા’’તિ, સિયા સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠા ચ, સિયા સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ સંકિલિટ્ઠા ચા’’તિપિ, ‘‘સંકિલિટ્ઠા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસા ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસા’’તિપિ. મનોવિઞ્ઞાણધાતુ ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, સિયા કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિ. ધમ્મધાતુ સિયા કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તા ચ, સિયા કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસો, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસો ચેવ કિલેસસમ્પયુત્તા ચા’’તિપિ, ‘‘કિલેસસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ કિલેસો’’તિપિ. સોળસ ધાતુયો કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિકા. દ્વે ધાતુયો સિયા કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિકા, સિયા કિલેસવિપ્પયુત્તઅસંકિલેસિકા, સિયા ન વત્તબ્બા – ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તસંકિલેસિકા’’તિપિ, ‘‘કિલેસવિપ્પયુત્તઅસંકિલેસિકા’’તિપિ.

સોળસ ધાતુયો ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. દ્વે ધાતુયો સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બા, સિયા ન દસ્સનેન પહાતબ્બા. સોળસ ધાતુયો ન ભાવનાય પહાતબ્બા. દ્વે ધાતુયો સિયા ભાવનાય પહાતબ્બા, સિયા ન ભાવનાય પહાતબ્બા. સોળસ ધાતુયો ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે ધાતુયો સિયા દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા, સિયા ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા. સોળસ ધાતુયો ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. દ્વે ધાતુયો સિયા ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા, સિયા ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા.

પન્નરસ ધાતુયો અવિતક્કા. મનોધાતુ સવિતક્કા. દ્વે ધાતુયો સિયા સવિતક્કા, સિયા અવિતક્કા. પન્નરસ ધાતુયો અવિચારા. મનોધાતુ સવિચારા. દ્વે ધાતુયો સિયા સવિચારા, સિયા અવિચારા. સોળસ ધાતુયો અપ્પીતિકા. દ્વે ધાતુયો સિયા સપ્પીતિકા, સિયા અપ્પીતિકા. સોળસ ધાતુયો ન પીતિસહગતા. દ્વે ધાતુયો સિયા પીતિસહગતા, સિયા ન પીતિસહગતા. પન્નરસ ધાતુયો ન સુખસહગતા. તિસ્સો ધાતુયો સિયા સુખસહગતા, સિયા ન સુખસહગતા. એકાદસ ધાતુયો ન ઉપેક્ખાસહગતા. પઞ્ચ ધાતુયો ઉપેક્ખાસહગતા. દ્વે ધાતુયો સિયા ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન ઉપેક્ખાસહગતા.

સોળસ ધાતુયો કામાવચરા. દ્વે ધાતુયો સિયા કામાવચરા, સિયા ન કામાવચરા. સોળસ ધાતુયો ન રૂપાવચરા. દ્વે ધાતુયો સિયા રૂપાવચરા, સિયા ન રૂપાવચરા. સોળસ ધાતુયો ન અરૂપાવચરા. દ્વે ધાતુયો સિયા અરૂપાવચરા, સિયા ન અરૂપાવચરા. સોળસ ધાતુયો પરિયાપન્ના. દ્વે ધાતુયો સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના. સોળસ ધાતુયો અનિય્યાનિકા. દ્વે ધાતુયો સિયા નિય્યાનિકા, સિયા અનિય્યાનિકા. સોળસ ધાતુયો અનિયતા. દ્વે ધાતુયો સિયા નિયતા, સિયા અનિયતા. સોળસ ધાતુયો સઉત્તરા. દ્વે ધાતુયો સિયા સઉત્તરા, સિયા અનુત્તરા. સોળસ ધાતુયો અરણા. દ્વે ધાતુયો સિયા સરણા, સિયા અરણાતિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

ધાતુવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.