૩. પઞ્હાપુચ્છકં

૬૩૮. ચત્તારિ ઝાનાનિ – ઇધ ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે… વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે… પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ, યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે… સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

૬૩૯. ચતુન્નં ઝાનાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૬૪૦. સિયા કુસલા, સિયા અબ્યાકતા. તીણિ ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં સુખં વેદનં ઠપેત્વા સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, ચતુત્થં ઝાનં – એત્થુપ્પન્નં અદુક્ખમસુખં વેદનં ઠપેત્વા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તં. સિયા વિપાકા, સિયા વિપાકધમ્મધમ્મા, સિયા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા. સિયા ઉપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નઅનુપાદાનિયા. સિયા અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા, સિયા અસંકિલિટ્ઠઅસંકિલેસિકા. પઠમં ઝાનં – એત્થુપ્પન્ને વિતક્કવિચારે ઠપેત્વા સવિતક્કં સવિચારં, તીણિ ઝાનાનિ અવિતક્કઅવિચારા. દ્વે ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં પીતિં ઠપેત્વા પીતિસહગતા, તીણિ ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં સુખં ઠપેત્વા સુખસહગતા, ચતુત્થં ઝાનં – એત્થુપ્પન્નં ઉપેક્ખં ઠપેત્વા ઉપેક્ખાસહગતં. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સિયા આચયગામિનો, સિયા અપચયગામિનો, સિયા નેવાચયગામિનાપચયગામિનો. સિયા સેક્ખા, સિયા અસેક્ખા, સિયા નેવસેક્ખનાસેક્ખા. સિયા મહગ્ગતા, સિયા અપ્પમાણા. તીણિ ઝાનાનિ ન વત્તબ્બા પરિત્તારમ્મણાતિપિ, મહગ્ગતારમ્મણાતિપિ, સિયા અપ્પમાણારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા અપ્પમાણારમ્મણાતિ; ચતુત્થં ઝાનં સિયા પરિત્તારમ્મણં, સિયા મહગ્ગતારમ્મણં, સિયા અપ્પમાણારમ્મણં; સિયા ન વત્તબ્બં પરિત્તારમ્મણન્તિપિ, મહગ્ગતારમ્મણન્તિપિ, અપ્પમાણારમ્મણન્તિપિ. સિયા મજ્ઝિમા, સિયા પણીતા. સિયા સમ્મત્તનિયતા, સિયા અનિયતા. તીણિ ઝાનાનિ ન મગ્ગારમ્મણા, સિયા મગ્ગહેતુકા, સિયા મગ્ગાધિપતિનો, સિયા ન વત્તબ્બા મગ્ગહેતુકાતિપિ, મગ્ગાધિપતિનોતિપિ; ચતુત્થં ઝાનં સિયા મગ્ગારમ્મણં, સિયા મગ્ગહેતુકં, સિયા મગ્ગાધિપતિ, સિયા ન વત્તબ્બં મગ્ગારમ્મણન્તિપિ, મગ્ગહેતુકન્તિપિ મગ્ગાધિપતીતિપિ. સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિનો. સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. તીણિ ઝાનાનિ ન વત્તબ્બા અતીતારમ્મણાતિપિ, અનાગતારમ્મણાતિપિ, પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણાતિપિ; ચતુત્થં ઝાનં સિયા અતીતારમ્મણં, સિયા અનાગતારમ્મણં, સિયા પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણં, સિયા ન વત્તબ્બં અતીતારમ્મણન્તિપિ, અનાગતારમ્મણન્તિપિ, પચ્ચુપ્પન્નારમણન્તિપિ. સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા. તીણિ ઝાનાનિ બહિદ્ધારમ્મણા, ચતુત્થં ઝાનં સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણં, સિયા બહિદ્ધારમ્મણં, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણં, સિયા ન વત્તબ્બં અજ્ઝત્તારમ્મણન્તિપિ, બહિદ્ધારમ્મણન્તિપિ, અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણન્તિપિ. અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

૨. દુકં

૬૪૧. ન હેતૂ, સહેતુકા, હેતુસમ્પયુત્તા, ન વત્તબ્બા ‘‘હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચા’’તિ, સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ, ન વત્તબ્બા ‘‘હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચા’’તિ, હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ, ન હેતૂ સહેતુકા.

સપ્પચ્ચયા, સઙ્ખતા, અનિદસ્સના, અપ્પટિઘા, અરૂપા, સિયા લોકિયા, સિયા લોકુત્તરા, કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા.

નો આસવા, સિયા સાસવા, સિયા અનાસવા, આસવવિપ્પયુત્તા, ન વત્તબ્બા ‘‘આસવા ચેવ સાસવા ચા’’તિ, સિયા સાસવા ચેવ નો ચ આસવા, સિયા ન વત્તબ્બા ‘‘સાસવા ચેવ નો ચ આસવા’’તિ. ન વત્તબ્બા ‘‘આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચાતિ’’પિ, આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. સિયા આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા, સિયા આસવવિપ્પયુત્તા અનાસવા.

નો સંયોજના…પે… નો ગન્થા…પે… નો ઓઘા…પે… નો યોગા…પે… નો નીવરણા…પે… નો પરામાસા…પે… સારમ્મણા, નો ચિત્તા, ચેતસિકા, ચિત્તસમ્પયુત્તા, ચિત્તસંસટ્ઠા, ચિત્તસમુટ્ઠાના, ચિત્તસહભુનો, ચિત્તાનુપરિવત્તિનો, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો, બાહિરા, નો ઉપાદા, સિયા ઉપાદિન્ના, સિયા અનુપાદિન્ના.

નો ઉપાદાના…પે… નો કિલેસા…પે… ન દસ્સનેન પહાતબ્બા, ન ભાવનાય પહાતબ્બા, ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા, ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. પઠમં ઝાનં – એત્થુપ્પન્નં વિતક્કં ઠપેત્વા સવિતક્કં, તીણિ ઝાનાનિ અવિતક્કા. પઠમં ઝાનં – એત્થુપ્પન્નં વિચારં ઠપેત્વા સવિચારં, તીણિ ઝાનાનિ અવિચારા. દ્વે ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં પીતિં ઠપેત્વા સપ્પીતિકા, દ્વે ઝાનાનિ અપ્પીતિકા. દ્વે ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં પીતિં ઠપેત્વા પીતિસહગતા, દ્વે ઝાનાનિ ન પીતિસહગતા. તીણિ ઝાનાનિ – એત્થુપ્પન્નં સુખં ઠપેત્વા સુખસહગતા, ચતુત્થં ઝાનં ન સુખસહગતં. ચતુત્થં ઝાનં – એત્થુપ્પન્નં ઉપેક્ખં ઠપેત્વા ઉપેક્ખાસહગતં, તીણિ ઝાનાનિ ઉપેક્ખાસહગતા, ન કામાવચરા, સિયા રૂપાવચરા, સિયા ન રૂપાવચરા, તીણિ ઝાનાનિ ન અરૂપાવચરા, ચતુત્થં ઝાનં સિયા અરૂપાવચરં, સિયા ન અરૂપાવચરં, સિયા પરિયાપન્ના, સિયા અપરિયાપન્ના, સિયા નિય્યાનિકા, સિયા અનિય્યાનિકા, સિયા નિયતા, સિયા અનિયતા, સિયા સઉત્તરા, સિયા અનુત્તરા, અરણાતિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

ઝાનવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.