૧૩. અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગો

૧. સુત્તન્તભાજનીયં

૬૪૨. ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો – ઇધ ભિક્ખુ મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં [ચતુત્થિં (સી.)]. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન [અબ્યાપજ્ઝેન (સી. સ્યા.)] ફરિત્વા વિહરતિ. કરુણાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં કરુણાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. મુદિતાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મુદિતાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં, તથા તતિયં, તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ.

૧. મેત્તા

૬૪૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ? સેય્યથાપિ નામ એકં પુગ્ગલં પિયં મનાપં દિસ્વા મેત્તાયેય્ય, એવમેવ સબ્બે સત્તે મેત્તાય ફરતિ.

તત્થ કતમા મેત્તા? યા સત્તેસુ મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં હદયં પણ્ડરં મનો મનાયતનં મનિન્દ્રિયં વિઞ્ઞાણં વિઞ્ઞાણક્ખન્ધો તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય મેત્તાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૪૪. ‘‘એકં દિસ’’ન્તિ પુરત્થિમં વા દિસં પચ્છિમં વા દિસં ઉત્તરં વા દિસં દક્ખિણં વા દિસં ઉદ્ધં વા અધો વા તિરિયં વા વિદિસં વા.

૬૪૫. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૪૬. ‘‘વિહરતી’’તિ ઇરિયતિ વત્તતિ પાલેતિ યપેતિ યાપેતિ ચરતિ વિહરતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૬૪૭. ‘‘તથા દુતિય’’ન્તિ યથેવ એકં દિસં તથા દુતિયં દિસં તથા તતિયં દિસં તથા ચતુત્થં દિસં તથા ઉદ્ધં તથા અધો તથા તિરિયં તથા વિદિસં.

૬૪૮. ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અસેસં નિસ્સેસં. પરિયાદાયવચનમેતં – ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ.

૬૪૯. ‘‘મેત્તાસહગતેન ચેતસા’’તિ તત્થ કતમા મેત્તા? યા સત્તેસુ મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય મેત્તાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૫૦. ‘‘વિપુલેના’’તિ યં વિપુલં તં મહગ્ગતં, યં મહગ્ગતં તં અપ્પમાણં, યં અપ્પમાણં સો અવેરો, યો અવેરો સો અબ્યાપજ્જો [અબ્યાપજ્ઝો (સી. સ્યા.)].

૬૫૧. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૫૨. ‘‘વિહરતી’’તિ…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૨. કરુણા

૬૫૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ કરુણાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ? સેય્યથાપિ નામ એકં પુગ્ગલં દુગ્ગતં દુરૂપેતં દિસ્વા કરુણાયેય્ય, એવમેવ સબ્બે સત્તે કરુણાય ફરતિ.

તત્થ કતમા કરુણા? યા સત્તેસુ કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય કરુણાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘કરુણાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૫૪. ‘‘એકં દિસ’’ન્તિ પુરત્થિમં વા દિસં પચ્છિમં વા દિસં ઉત્તરં વા દિસં દક્ખિણં વા દિસં ઉદ્ધં વા અધો વા તિરિયં વા વિદિસં વા.

૬૫૫. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૫૬. ‘‘વિહરતી’’તિ ઇરિયતિ વત્તતિ પાલેતિ યપેતિ યાપેતિ ચરતિ વિહરતિ. તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૬૫૭. ‘‘તથા દુતિય’’ન્તિ યથેવ એકં દિસં તથા દુતિયં દિસં તથા તતિયં દિસં તથા ચતુત્થં દિસં તથા ઉદ્ધં તથા અધો તથા તિરિયં તથા વિદિસં.

૬૫૮. ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અસેસં નિસ્સેસં. પરિયાદાયવચનમેતં – ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ.

૬૫૯. ‘‘કરુણાસહગતેન ચેતસા’’તિ તત્થ કતમા કરુણા? યા સત્તેસુ કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય કરુણાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘કરુણાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૬૦. ‘‘વિપુલેના’’તિ યં વિપુલં તં મહગ્ગતં, યં મહગ્ગતં તં અપ્પમાણં, યં અપ્પમાણં સો અવેરો, યો અવેરો સો અબ્યાપજ્જો.

૬૬૧. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૬૨. ‘‘વિહરતી’’તિ…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૩. મુદિતા

૬૬૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ મુદિતાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ? સેય્યથાપિ નામ એકં પુગ્ગલં પિયં મનાપં દિસ્વા મુદિતો અસ્સ, એવમેવ સબ્બે સત્તે મુદિતાય ફરતિ.

તત્થ કતમા મુદિતા? યા સત્તેસુ મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય મુદિતાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૬૪. ‘‘એકં દિસ’’ન્તિ પુરત્થિમં વા દિસં પચ્છિમં વા દિસં ઉત્તરં વા દિસં દક્ખિણં વા દિસં ઉદ્ધં વા અધો વા તિરિયં વા વિદિસં વા.

૬૬૫. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૬૬. ‘‘વિહરતી’’તિ…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૬૬૭. ‘‘તથા દુતિય’’ન્તિ યથેવ એકં દિસં તથા દુતિયં દિસં તથા તતિયં દિસં તથા ચતુત્થં દિસં તથા ઉદ્ધં તથા અધો તથા તિરિયં તથા વિદિસં.

૬૬૮. ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અસેસં નિસ્સેસં. પરિયાદાયવચનમેતં – ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ.

૬૬૯. ‘‘મુદિતાસહગતેન ચેતસા’’તિ તત્થ કતમા મુદિતા? યા સત્તેસુ મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય મુદિતાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૭૦. ‘‘વિપુલેના’’તિ યં વિપુલં તં મહગ્ગતં, યં મહગ્ગતં તં અપ્પમાણં, યં અપ્પમાણં સો અવેરો, યો અવેરો સો અબ્યાપજ્જો.

૬૭૧. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૭૨. ‘‘વિહરતી’’તિ …પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૪. ઉપેક્ખા

૬૭૩. કથઞ્ચ ભિક્ખુ ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ? સેય્યથાપિ નામ એકં પુગ્ગલં નેવ મનાપં ન અમનાપં દિસ્વા ઉપેક્ખકો અસ્સ, એવમેવ સબ્બે સત્તે ઉપેક્ખાય ફરતિ.

તત્થ કતમા ઉપેક્ખા? યા સત્તેસુ ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાયના ઉપેક્ખાયિતત્તં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય ઉપેક્ખાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૭૪. ‘‘એકં દિસ’’ન્તિ પુરત્થિમં વા દિસં પચ્છિમં વા દિસં ઉત્તરં વા દિસં દક્ખિણં વા દિસં ઉદ્ધં વા અધો વા તિરિયં વા વિદિસં વા.

૬૭૫. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૭૬. ‘‘વિહરતી’’તિ…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

૬૭૭. ‘‘તથા દુતિય’’ન્તિ યથેવ એકં દિસં તથા દુતિયં દિસં તથા તતિયં દિસં તથા ચતુત્થં દિસં તથા ઉદ્ધં તથા અધો તથા તિરિયં તથા વિદિસં.

૬૭૮. ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ સબ્બેન સબ્બં સબ્બથા સબ્બં અસેસં નિસ્સેસં. પરિયાદાયવચનમેતં – ‘‘સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોક’’ન્તિ.

૬૭૯. ‘‘ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા’’તિ, તત્થ કતમા ઉપેક્ખા? યા સત્તેસુ ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાયના ઉપેક્ખાયિતત્તં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખા’’.

તત્થ કતમં ચિત્તં? યં ચિત્તં મનો માનસં…પે… તજ્જામનોવિઞ્ઞાણધાતુ – ઇદં વુચ્ચતિ ‘‘ચિત્તં’’. ઇદં ચિત્તં ઇમાય ઉપેક્ખાય સહગતં હોતિ સહજાતં સંસટ્ઠં સમ્પયુત્તં. તેન વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા’’તિ.

૬૮૦. ‘‘વિપુલેના’’તિ યં વિપુલં તં મહગ્ગતં, યં મહગ્ગતં તં અપ્પમાણં, યં અપ્પમાણં સો અવેરો, યો અવેરો સો અબ્યાપજ્જો.

૬૮૧. ‘‘ફરિત્વા’’તિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા.

૬૮૨. ‘‘વિહરતી’’તિ…પે… તેન વુચ્ચતિ ‘‘વિહરતી’’તિ.

સુત્તન્તભાજનીયં.

૨. અભિધમ્મભાજનીયં

૬૮૩. ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો – મેત્તા, કરુણા, મુદિતા, ઉપેક્ખા.

૬૮૪. તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

૬૮૫. ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અવિતક્કં વિચારમત્તં વિવેકજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

૬૮૬. તત્થ કતમા કરુણા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા કરુણા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા કરુણા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

૬૮૭. ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અવિતક્કં વિચારમત્તં વિવેકજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

૬૮૮. તત્થ કતમા મુદિતા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મુદિતા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયતના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મુદિતા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

૬૮૯. ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ અવિતક્કં વિચારમત્તં વિવેકજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૦. તત્થ કતમા ઉપેક્ખા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ ઉપેક્ખાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાયના ઉપેક્ખાયિતત્તં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખા’’. અવસેસા ધમ્મા ઉપેક્ખાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૧. ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો – મેત્તા, કરુણા, મુદિતા, ઉપેક્ખા.

૬૯૨. તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… પઠમં ઝાનં…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૩. તત્થ કતમા કરુણા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા કરુણા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… પઠમં ઝાનં…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ કરુણાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘કરુણા’’. અવસેસા ધમ્મા કરુણાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૪. તત્થ કતમા મુદિતા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મુદિતા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… પઠમં ઝાનં…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મુદિતાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મુદિતા મુદિતાયના મુદિતાયિતત્તં મુદિતાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મુદિતા’’. અવસેસા ધમ્મા મુદિતાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૫. તત્થ કતમા ઉપેક્ખા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપૂપપત્તિયા મગ્ગં ભાવેતિ સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ ઉપેક્ખાસહગતં, તસ્મિં સમયે ફસ્સો હોતિ…પે… અવિક્ખેપો હોતિ. ઇમે ધમ્મા કુસલા. તસ્સેવ રૂપાવચરસ્સ કુસલસ્સ કમ્મસ્સ કતત્તા ઉપચિતત્તા વિપાકં સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ ઉપેક્ખાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાયના ઉપેક્ખાયિતત્તં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખા’’. અવસેસા ધમ્મા ઉપેક્ખાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૬. ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો – મેત્તા, કરુણા, મુદિતા, ઉપેક્ખા.

૬૯૭. તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપાવચરં ઝાનં ભાવેતિ કિરિયં નેવ કુસલં નાકુસલં ન ચ કમ્મવિપાકં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

તત્થ કતમા મેત્તા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપાવચરં ઝાનં ભાવેતિ કિરિયં નેવ કુસલં નાકુસલં ન ચ કમ્મવિપાકં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… પઠમં ઝાનં…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ મેત્તાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘મેત્તા’’. અવસેસા ધમ્મા મેત્તાય સમ્પયુત્તા.

૬૯૮. તત્થ કતમા કરુણા…પે… તત્થ કતમા મુદિતા…પે… તત્થ કતમા ઉપેક્ખા? ઇધ ભિક્ખુ યસ્મિં સમયે રૂપાવચરં ઝાનં ભાવેતિ કિરિયં નેવ કુસલં નાકુસલં ન ચ કમ્મવિપાકં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારં સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ ઉપેક્ખાસહગતં, યા તસ્મિં સમયે ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાયના ઉપેક્ખાયિતત્તં ઉપેક્ખાચેતોવિમુત્તિ – અયં વુચ્ચતિ ‘‘ઉપેક્ખા’’. અવસેસા ધમ્મા ઉપેક્ખાય સમ્પયુત્તા.

અભિધમ્મભાજનીયં.

૩. પઞ્હાપુચ્છકં

૬૯૯. ચતસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો – ઇધ ભિક્ખુ મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં, ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ; કરુણાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં, ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં કરુણાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ; મુદિતાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં, ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મુદિતાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ; ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં, ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ.

૭૦૦. ચતુન્નં અપ્પમઞ્ઞાનં કતિ કુસલા, કતિ અકુસલા, કતિ અબ્યાકતા…પે… કતિ સરણા, કતિ અરણા?

૧. તિકં

૭૦૧. સિયા કુસલા, સિયા અબ્યાકતા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા, ઉપેક્ખા અદુક્ખમસુખાય વેદનાય સમ્પયુત્તા. સિયા વિપાકા, સિયા વિપાકધમ્મધમ્મા, સિયા નેવવિપાકનવિપાકધમ્મધમ્મા. સિયા ઉપાદિન્નુપાદાનિયા, સિયા અનુપાદિન્નુપાદાનિયા. અસંકિલિટ્ઠસંકિલેસિકા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા સવિતક્કસવિચારા, સિયા અવિતક્કવિચારમત્તા, સિયા અવિતક્કઅવિચારા; ઉપેક્ખા અવિતક્કઅવિચારા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા પીતિસહગતા, સિયા સુખસહગતા, ન ઉપેક્ખાસહગતા, સિયા ન વત્તબ્બા પીતિસહગતાતિ; ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાસહગતા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બા. નેવ દસ્સનેન ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. સિયા આચયગામિનો, સિયા નેવાચયગામિનાપચયગામિનો, નેવસેક્ખનાસેક્ખા, મહગ્ગતા, ન વત્તબ્બા પરિત્તારમ્મણાતિપિ, મહગ્ગતારમ્મણાતિપિ, અપ્પમાણારમ્મણાતિપિ. મજ્ઝિમા, અનિયતા, ન વત્તબ્બા મગ્ગારમ્મણાતિપિ, મગ્ગહેતુકાતિપિ, મગ્ગાધિપતિનોતિપિ. સિયા ઉપ્પન્ના, સિયા અનુપ્પન્ના, સિયા ઉપ્પાદિનો. સિયા અતીતા, સિયા અનાગતા, સિયા પચ્ચુપ્પન્ના. ન વત્તબ્બા અતીતારમ્મણાતિપિ, અનાગતારમ્મણાતિપિ, પચ્ચુપ્પન્નારમ્મણાતિપિ. સિયા અજ્ઝત્તા, સિયા બહિદ્ધા, સિયા અજ્ઝત્તબહિદ્ધા, બહિદ્ધારમ્મણા, અનિદસ્સનઅપ્પટિઘા.

૨. દુકં

૭૦૨. મેત્તા હેતુ, તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ન હેતૂ, સહેતુકા, હેતુસમ્પયુત્તા. મેત્તા હેતુ ચેવ સહેતુકા ચ; તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ સહેતુકા ચાતિ, સહેતુકા ચેવ ન ચ હેતૂ. મેત્તા હેતુ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચ; તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ન વત્તબ્બા હેતૂ ચેવ હેતુસમ્પયુત્તા ચાતિ, હેતુસમ્પયુત્તા ચેવ ન ચ હેતૂ. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ન હેતૂ સહેતુકા; મેત્તા ન વત્તબ્બા ન હેતુ સહેતુકાતિપિ, ન હેતુ અહેતુકાતિપિ.

સપ્પચ્ચયા, સઙ્ખતા, અનિદસ્સના, અપ્પટિઘા, અરૂપા, લોકિયા, કેનચિ વિઞ્ઞેય્યા, કેનચિ ન વિઞ્ઞેય્યા, નો આસવા, સાસવા, આસવવિપ્પયુત્તા, ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ સાસવા ચાતિ, સાસવા ચેવ નો ચ આસવા, ન વત્તબ્બા આસવા ચેવ આસવસમ્પયુત્તા ચાતિપિ, આસવસમ્પયુત્તા ચેવ નો ચ આસવાતિપિ. આસવવિપ્પયુત્તા સાસવા.

નો સંયોજના…પે… નો ગન્થા…પે… નો ઓઘા…પે… નો યોગા…પે… નો નીવરણા…પે… નો પરામાસા …પે… સારમ્મણા, નો ચિત્તા, ચેતસિકા, ચિત્તસમ્પયુત્તા, ચિત્તસંસટ્ઠા, ચિત્તસમુટ્ઠાના, ચિત્તસહભુનો, ચિત્તાનુપરિવત્તિનો, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાના, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનસહભુનો, ચિત્તસંસટ્ઠસમુટ્ઠાનાનુપરિવત્તિનો, બાહિરા, નો ઉપાદા, સિયા ઉપાદિન્ના, સિયા અનુપાદિન્ના.

નો ઉપાદાના…પે… નો કિલેસા…પે… ન દસ્સનેન પહાતબ્બા, ન ભાવનાય પહાતબ્બા, ન દસ્સનેન પહાતબ્બહેતુકા, ન ભાવનાય પહાતબ્બહેતુકા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા સવિતક્કા, સિયા અવિતક્કા; ઉપેક્ખા અવિતક્કા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા સવિચારા, સિયા અવિચારા; ઉપેક્ખા અવિચારા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા સપ્પીતિકા, સિયા અપ્પીતિકા; ઉપેક્ખા અપ્પીતિકા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સિયા પીતિસહગતા, સિયા ન પીતિસહગતા; ઉપેક્ખા ન પીતિસહગતા. તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો સુખસહગતા, ઉપેક્ખા ન સુખસહગતા. ઉપેક્ખા ઉપેક્ખાસહગતા, તિસ્સો અપ્પમઞ્ઞાયો ન ઉપેક્ખાસહગતા, ન કામાવચરા, રૂપાવચરા, ન અરૂપાવચરા, પરિયાપન્ના, અનિય્યાનિકા, અનિયતા, સઉત્તરા, અરણાતિ.

પઞ્હાપુચ્છકં.

અપ્પમઞ્ઞાવિભઙ્ગો નિટ્ઠિતો.