૭. સત્તમવગ્ગો

(૬૫) ૩. ચેતસિકકથા

૪૭૫. નત્થિ ચેતસિકો ધમ્મોતિ? આમન્તા. નનુ અત્થિ કેચિ ધમ્મા ચિત્તેન સહગતા સહજાતા સંસટ્ઠા સમ્પયુત્તા એકુપ્પાદા એકનિરોધા એકવત્થુકા એકારમ્મણાતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અત્થિ કેચિ ધમ્મા ચિત્તેન સહગતા સહજાતા સંસટ્ઠા સમ્પયુત્તા એકુપ્પાદા એકનિરોધા એકવત્થુકા એકારમ્મણા, નો ચ વત રે વત્તબ્બે – ‘‘નત્થિ ચેતસિકો ધમ્મો’’તિ.

ફસ્સો ચિત્તેન સહજાતોતિ? આમન્તા. હઞ્ચિ ફસ્સો ચિત્તેન સહજાતો, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘ફસ્સો ચેતસિકો’’તિ. વેદના…પે… સઞ્ઞા… ચેતના… સદ્ધા… વીરિયં… સતિ… સમાધિ… પઞ્ઞા… રાગો… દોસો… મોહો…પે… અનોત્તપ્પં ચિત્તેન સહજાતન્તિ? આમન્તા. હઞ્ચિ અનોત્તપ્પં ચિત્તેન સહજાતં, તેન વત રે વત્તબ્બે – ‘‘અનોત્તપ્પં ચેતસિક’’ન્તિ.

૪૭૬. ચિત્તેન સહજાતાતિ કત્વા ચેતસિકાતિ? આમન્તા. ફસ્સેન સહજાતાતિ કત્વા ફસ્સસિકાતિ [ફસ્સિકાતિ (પી. અટ્ઠ.)]? આમન્તા. ચિત્તેન સહજાતાતિ કત્વા ચેતસિકાતિ? આમન્તા. વેદનાય… સઞ્ઞાય… ચેતનાય… સદ્ધાય… વીરિયેન… સતિયા… સમાધિના… પઞ્ઞાય… રાગેન… દોસેન… મોહેન…પે… અનોત્તપ્પેન સહજાતાતિ કત્વા અનોત્તપ્પાસિકાતિ [અનોત્તપ્પિકાતિ (?)]? આમન્તા.

૪૭૭. નત્થિ ચેતસિકો ધમ્મોતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા –

‘‘ચિત્તઞ્હિદં ચેતસિકા ચ ધમ્મા,

અનત્તતો સંવિદિતસ્સ હોન્તિ;

હીનપ્પણીતં તદુભયે વિદિત્વા,

સમ્મદ્દસો વેદિ પલોકધમ્મ’’ન્તિ.

અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ ચેતસિકો ધમ્મોતિ.

નત્થિ ચેતસિકો ધમ્મોતિ? આમન્તા. નનુ વુત્તં ભગવતા – ‘‘ઇધ, કેવટ્ટ, ભિક્ખુ પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચિત્તમ્પિ આદિસતિ ચેતસિકમ્પિ આદિસતિ વિતક્કિતમ્પિ આદિસતિ વિચારિતમ્પિ આદિસતિ – ‘એવમ્પિ તે મનો, ઇત્થમ્પિ તે મનો, ઇતિપિ તે ચિત્ત’’’ન્તિ [દી. નિ. ૧.૪૮૫]. અત્થેવ સુત્તન્તોતિ? આમન્તા. તેન હિ અત્થિ ચેતસિકો ધમ્મોતિ.

ચેતસિકકથા નિટ્ઠિતા.