૬. દેવતાનુસ્સતિકથા

૧૬૨. દેવતાનુસ્સતિં ભાવેતુકામેન પન અરિયમગ્ગવસેન સમુદાગતેહિ સદ્ધાદીહિ ગુણેહિ સમન્નાગતેન ભવિતબ્બં. તતો રહોગતેન પટિસલ્લીનેન ‘‘સન્તિ દેવા ચાતુમહારાજિકા, સન્તિ દેવા તાવતિંસા, યામા, તુસિતા, નિમ્માનરતિનો, પરનિમ્મિતવસવત્તિનો, સન્તિ દેવા બ્રહ્મકાયિકા, સન્તિ દેવા તતુત્તરિ, યથારૂપાય સદ્ધાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થ ઉપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા સદ્ધા સંવિજ્જતિ. યથારૂપેન સીલેન. યથારૂપેન સુતેન. યથારૂપેન ચાગેન. યથારૂપાય પઞ્ઞાય સમન્નાગતા તા દેવતા ઇતો ચુતા તત્થ ઉપપન્ના, મય્હમ્પિ તથારૂપા પઞ્ઞા સંવિજ્જતી’’તિ (અ. નિ. ૬.૧૦) એવં દેવતા સક્ખિટ્ઠાને ઠપેત્વા અત્તનો સદ્ધાદિગુણા અનુસ્સરિતબ્બા.

સુત્તે પન યસ્મિં મહાનામ સમયે અરિયસાવકો અત્તનો ચ તાસઞ્ચ દેવતાનં સદ્ધઞ્ચ સીલઞ્ચ સુતઞ્ચ ચાગઞ્ચ પઞ્ઞઞ્ચ અનુસ્સરતિ, નેવસ્સ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતીતિ વુત્તં. કિઞ્ચાપિ વુત્તં, અથ ખો તં સક્ખિટ્ઠાને ઠપેતબ્બદેવતાનં અત્તનો સદ્ધાદીહિ સમાનગુણદીપનત્થં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. અટ્ઠકથાયઞ્હિ દેવતા સક્ખિટ્ઠાને ઠપેત્વા અત્તનો ગુણે અનુસ્સરતીતિ દળ્હં કત્વા વુત્તં.

૧૬૩. તસ્મા પુબ્બભાગે દેવતાનં ગુણે અનુસ્સરિત્વા અપરભાગે અત્તનો સંવિજ્જમાને સદ્ધાદિગુણે અનુસ્સરતો ચસ્સ નેવ તસ્મિં સમયે રાગપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ. ન દોસ…પે… ન મોહપરિયુટ્ઠિતં ચિત્તં હોતિ, ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ દેવતા આરબ્ભાતિ (અ. નિ. ૬.૧૦) પુરિમનયેનેવ વિક્ખમ્ભિતનીવરણસ્સ એકક્ખણે ઝાનઙ્ગાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ. સદ્ધાદિગુણાનં પન ગમ્ભીરતાય નાનપ્પકારગુણાનુસ્સરણાધિમુત્તતાય વા અપ્પનં અપ્પત્વા ઉપચારપ્પત્તમેવ ઝાનં હોતિ. તદેતં દેવતાનં ગુણસદિસસદ્ધાદિગુણાનુસ્સરણવસેન દેવતાનુસ્સતિચ્ચેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

ઇમઞ્ચ પન દેવતાનુસ્સતિં અનુયુત્તો ભિક્ખુ દેવતાનં પિયો હોતિ મનાપો, ભિય્યોસો મત્તાય સદ્ધાદિવેપુલ્લં અધિગચ્છતિ, પીતિપામોજ્જબહુલો વિહરતિ. ઉત્તરિ અપ્પટિવિજ્ઝન્તો પન સુગતિપરાયનો હોતિ.

તસ્મા હવે અપ્પમાદં, કયિરાથ સુમેધસો;

એવં મહાનુભાવાય, દેવતાનુસ્સતિયા સદાતિ.

ઇદં દેવતાનુસ્સતિયં વિત્થારકથામુખં.

પકિણ્ણકકથા

૧૬૪. યં પન એતાસં વિત્થારદેસનાયં ‘‘ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ તથાગતં આરબ્ભા’’તિઆદીનિ વત્વા ‘‘ઉજુગતચિત્તો ખો પન, મહાનામ, અરિયસાવકો લભતિ અત્થવેદં, લભતિ ધમ્મવેદં, લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જં, પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતી’’તિ (અ. નિ. ૬.૧૦) વુત્તં, તત્થ ઇતિપિ સો ભગવાતિઆદીનં અત્થં નિસ્સાય ઉપ્પન્નં તુટ્ઠિં સન્ધાય લભતિ અત્થવેદન્તિ વુત્તં. પાળિં નિસ્સાય ઉપ્પન્નં તુટ્ઠિં સન્ધાય લભતિ ધમ્મવેદં. ઉભયવસેન લભતિ ધમ્મૂપસંહિતં પામોજ્જન્તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

યઞ્ચ દેવતાનુસ્સતિયં દેવતા આરબ્ભાતિ વુત્તં, તં પુબ્બભાગે દેવતા આરબ્ભ પવત્તચિત્તવસેન દેવતાગુણસદિસે વા દેવતાભાવનિપ્ફાદકે ગુણે આરબ્ભ પવત્તચિત્તવસેન વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં.

૧૬૫. ઇમા પન છ અનુસ્સતિયો અરિયસાવકાનઞ્ઞેવ ઇજ્ઝન્તિ. તેસં હિ બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘગુણા પાકટા હોન્તિ. તે ચ અખણ્ડતાદિગુણેહિ સીલેહિ, વિગતમલમચ્છેરેન ચાગેન, મહાનુભાવાનં દેવતાનં ગુણસદિસેહિ સદ્ધાદિગુણેહિ સમન્નાગતા. મહાનામસુત્તે (અ. નિ. ૬.૧૦) ચ સોતાપન્નસ્સ નિસ્સયવિહારં પુટ્ઠેન ભગવતા સોતાપન્નસ્સ નિસ્સયવિહારદસ્સનત્થમેવ એતા વિત્થારતો કથિતા.

ગેધસુત્તેપિ ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતિ, ઇતિપિ સો ભગવા…પે… ઉજુગતમેવસ્સ તસ્મિં સમયે ચિત્તં હોતિ નિક્ખન્તં મુત્તં વુટ્ઠિતં ગેધમ્હા. ગેધોતિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નેતં કામગુણાનમધિવચનં. ઇદમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, આરમ્મણં કરિત્વા એવમિધેકચ્ચે સત્તા વિસુજ્ઝન્તી’’તિ (અ. નિ. ૬.૨૫) એવં અરિયસાવકસ્સ અનુસ્સતિવસેન ચિત્તં વિસોધેત્વા ઉત્તરિ પરમત્થવિસુદ્ધિઅધિગમત્થાય કથિતા.

આયસ્મતા મહાકચ્ચાનેન દેસિતે સમ્બાધોકાસસુત્તેપિ ‘‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો, યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્બાધે ઓકાસાધિગમો અનુબુદ્ધો સત્તાનં વિસુદ્ધિયા…પે… નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય યદિદં છ અનુસ્સતિટ્ઠાનાનિ. કતમાનિ છ? ઇધાવુસો, અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતિ…પે… એવમિધેકચ્ચે સત્તા વિસુદ્ધિધમ્મા ભવન્તી’’તિ (અ. નિ. ૬.૨૬) એવં અરિયસાવકસ્સેવ પરમત્થવિસુદ્ધિધમ્મતાય ઓકાસાધિગમવસેન કથિતા.

ઉપોસથસુત્તેપિ ‘‘કથઞ્ચ, વિસાખે, અરિયૂપોસથો હોતિ? ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ, વિસાખે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ. કથઞ્ચ, વિસાખે, ઉપક્કિલિટ્ઠસ્સ ચિત્તસ્સ ઉપક્કમેન પરિયોદપના હોતિ? ઇધ, વિસાખે, અરિયસાવકો તથાગતં અનુસ્સરતી’’તિ (અ. નિ. ૩.૭૧) એવં અરિયસાવકસ્સેવ ઉપોસથં ઉપવસતો ચિત્તવિસોધનકમ્મટ્ઠાનવસેન ઉપોસથસ્સ મહપ્ફલભાવદસ્સનત્થં કથિતા.

એકાદસનિપાતેપિ ‘‘સદ્ધો ખો, મહાનામ, આરાધકો હોતિ, નો અસ્સદ્ધો. આરદ્ધવીરિયો, ઉપટ્ઠિતસતિ, સમાહિતો, પઞ્ઞવા, મહાનામ, આરાધકો હોતિ, નો દુપ્પઞ્ઞો. ઇમેસુ ખો ત્વં, મહાનામ, પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય છ ધમ્મે ઉત્તરિ ભાવેય્યાસિ. ઇધ ત્વં, મહાનામ, તથાગતં અનુસ્સરેય્યાસિ ઇતિપિ સો ભગવા’’તિ (અ. નિ. ૧૧.૧૧) એવં અરિયસાવકસ્સેવ ‘‘તેસં નો, ભન્તે, નાનાવિહારેન વિહરતં કેનસ્સ વિહારેન વિહરિતબ્બ’’ન્તિ પુચ્છતો વિહારદસ્સનત્થં કથિતા.

૧૬૬. એવં સન્તેપિ પરિસુદ્ધસીલાદિગુણસમન્નાગતેન પુથુજ્જનેનાપિ મનસિ કાતબ્બા. અનુસ્સવવસેનાપિ હિ બુદ્ધાદીનં ગુણે અનુસ્સરતો ચિત્તં પસીદતિયેવ. યસ્સાનુભાવેન નીવરણાનિ વિક્ખમ્ભેત્વા ઉળારપામોજ્જો વિપસ્સનં આરભિત્વા અરહત્તંયેવ સચ્છિકરેય્ય કટઅન્ધકારવાસી ફુસ્સદેવત્થેરો વિય.

સો કિરાયસ્મા મારેન નિમ્મિતં બુદ્ધરૂપં દિસ્વા ‘‘અયં તાવ સરાગદોસમોહો એવં સોભતિ, કથં નુ ખો ભગવા ન સોભતિ, સો હિ સબ્બસો વીતરાગદોસમોહો’’તિ બુદ્ધારમ્મણં પીતિં પટિલભિત્વા વિપસ્સનં વડ્ઢેત્વા અરહત્તં પાપુણીતિ.

ઇતિ સાધુજનપામોજ્જત્થાય કતે વિસુદ્ધિમગ્ગે

સમાધિભાવનાધિકારે

છઅનુસ્સતિનિદ્દેસો નામ

સત્તમો પરિચ્છેદો.