૫. ભાવાવબોધ-પઞ્ચમપરિચ્છેદ

૩૩૮. પટિભાનવતા લોક, વોહાર’મનુસારિના;

તતો’ચિત્ય સમુલ્લાસ, વેદિના કવિના પરં.

૩૩૯. ઠાયિસમ્બન્ધિનો ભાવ, વિભાવા સા’નુભાવકા;

સમ્બજ્ઝન્તિ નિબન્ધા તે, રસ’સ્સાદાય સાધુનં.

ભાવઅધિપ્પાય

૩૪૦. ચિત્ત વુત્તિ વિસેસા તુ, ભાવયન્તિ રસે યતો;

રત્યાદયો તતો ભાવ, સદ્દેન પરિકિત્તિતા.

ઠાયીભાવઅધિપ્પાય

૩૪૧. વિરોધિના’ઞ્ઞભાવેન, યો ભાવો ન તિરોહિતો;

સીલેન તિટ્ઠતિ’ચ્ચેસો, ‘ઠાયીભાવો’તિ સદ્દિતો.

ઠાયીભાવપ્પભેદઉદ્દેસ

૩૪૨. રતિ, હસ્સો, ચ સોકો, ચ,

કોધુ, સ્સાહા, ભયં,પિ ચ;

જિગુચ્છા, વિમ્હયો, ચેવ, સમો ચ નવ ઠાયિનો.

બ્યભિચારીભાવઅધિપ્પાય

૩૪૩. તિરોભાવા, વિભાવા’દિ, વિસેસના’ભિમુખ્યતો;

યે તે ચરન્તિ સીલેન, તે હોન્તિ બ્યભિચારિનો.

બ્યભિચારિભાવપભેદ

૩૪૪. નિબ્બેદો, તક્ક, સઙ્કા, સમ,

ધિતિ, જળતા, દીનતુ, ગ્ગા, લસત્તં,

સુત્તં, તાસો, ગિલાનુ, સ્સુક, હરિસ,

સતિ, સ્સા, વિસાદા, બહિત્થા [બહિદ્ધા (ક.)];

ચિન્તા, ગબ્બા, પમારો, મરિસ, મદ,

મતુ, મ્માદ, મોહા, વિબોધો,

નિદ્દા, વેગા, સબિલં, મરણ,

ચપલતા [સચપલા (ક.)], બ્યાધિ, તેત્તિંસ મેતે.

સત્તિકભાવઅધિપ્પાય

૩૪૫. સમાહિત’ત્ત’પ્પભવં, સત્તં [સત્વં (ક.)] તેનો’પપાદિતા;

સત્તિકા [સાત્વિકા (ક.)] પ્ય’નુભાવત્તે, વિસું ભાવા ભવન્તિ તે.

સત્તિકભાવપ્પભેદ

૩૪૬. થમ્ભો, પળય, રોમઞ્ચા, તથા સેદ, સ્સુ, વેપથુ;

વેવણ્ણિયં, વિસરતા, ભાવા’ટ્ઠે’તે તુ સત્તિકા.

૩૪૭. યદા રત્યાદયો ભાવા, ઠિતિસીલા ન હોન્તિ ચે;

તદા સબ્બેપિ તે ભાવા, ભવન્તિ બ્યભિચારિનો.

૩૪૮. વિભાવો કારણં તેસુ, પ્પત્તિયુ’દ્દીપને તથા;

યો સિયા બોધકો તેસં,

અનુભાવો’ય મીરિતો.

૩૪૯. નેકહેતું મનોવુત્તિ, વિસેસઞ્ચ વિભાવિતું;

ભાવં વિભાવા’નુભાવા, વણ્ણિયા બન્ધને ફુટં.

૩૫૦. સવિભાવા’નુભાવેહિ, ભાવા તે તે યથારહં;

વણ્ણનીયા યથો’ચિત્યં, લોકરૂપા’નુગામિના.

૩૫૧. ચિત્ત વુત્તિ વિસેસત્તા, માનસા સત્તિકા’ઙ્ગતો;

બહિ નિસ્સટ સેદાદિ, અનુભાવેહિ વણ્ણિયા.

રસઅધિપ્પાય

૩૫૨. સામાજિકાન માનન્દો, યો બન્ધત્થા’નુસારિનં;

રસીયતીતિ તઞ્ઞૂહિ, રસો નામા’ય’મીરિતો.

રસપ્પભેદ

૩૫૩. સવિભાવા, નુભાવેહિ, સત્તિક,બ્યભિચારિભિ;

અસ્સાદિયત્ત માનીય, માનો ઠાયે’વ સો રસો.

૩૫૪. સિઙ્ગાર,હસ્સ,કરુણા, રુદ્દ,વીર,ભયાનકા;

બીભચ્છ,બ્ભુત,સન્તા, ચ, રસા ઠાયીન નુક્કમા.

૩૫૫. દુક્ખરૂપે’ય’ માનન્દો, કથં નુ કરુણાદિકે?

સિયા સોતૂનમાનન્દો,

સોકો વેસ્સન્તરસ્સ હિ.

ઠાયીભાવ નિદ્દેસ રતિટ્ઠાયીભાવ

૩૫૬. રમ્મ,દેસ, કલા, કાલ, વેસાદિ, પટિસેવના;

યુવાન’ઞ્ઞોઞ્ઞરત્તાનં, પમોદો રતિ રુચ્ચતે.

૩૫૭. યુત્યા ભાવાનુભાવા તે, નિબન્ધા પોસયન્તિ નં;

સોપ્ય’યોગ, વિપ્પયોગ, સમ્ભોગાનં વસા તિધા.

હસ્સટ્ઠાયીભાવ

૩૫૮. વિકારા’કતિઆદીહિ, અત્તનો થ પરસ્સ વા;

હસ્સો નિદ્દા, સમા’લસ્ય, મુચ્છાદિ,બ્યભિચારિભિ;

પરિપોસે સિયા હસ્સો, ભિય્યો’ત્થિપભુતીનં સો.

હસ્સપ્પભેદ

૩૫૯. સિત મિહ વિકાસિ નયનં,

કિઞ્ચા’લક્ખિય દિજં તુ તં હસિતં;

મધુરસ્સરં વિહસિતં, અંસસિરોકમ્પમુપહસિતં.

૩૬૦. અપહસિતં સજલ’ક્ખિ, વિક્ખિત્તઙ્ગં ભવત્ય’તિહસિતં;

દ્વે દ્વે કથિતા ચે’સં,

જેટ્ઠે [મજ્ઝે’ધમેતિ એત્થ મજ્ઝે અધમેતિ પદચ્છેદો] મજ્ઝે’ધમે ચ કમસો.

કરુણટ્ઠાયીભાવ

૩૬૧. સોકરૂપો તુ કરુણો, નિટ્ઠપ્પત્તિ’ટ્ઠ નાસતો;

તત્થા’નુભાવા રુદિત, પળય,ત્થમ્ભકાદયો;

વિસાદા,લસ્ય,મરણ, ચિન્તા’દી બ્યભિચારિનો.

રુદ્દટ્ઠાયીભાવ

૩૬૨. કોધો મચ્છરિયા’દીહિ, પોસે તાસ, મદાદિભિ;

નયના’રુણતાદીહિ, રુદ્દો નામ રસો ભવે.

વીરટ્ઠાયીભાવ

૩૬૩. પતાપ, વિક્કમા’દીહુ, સ્સાહો ‘વીરો’તિ સઞ્ઞિતો;

રણ,દાન,દયાયોગા, વીરો’યં તિવિધો ભવે;

તેવા’નુભાવા ધિતિ,મ, ત્યા’દયો બ્યભિચારિનો.

ભયટ્ઠાયીભાવ

૩૬૪. વિકારા,સનિ,સત્તા’દિ, ભયુ’ક્કંસો ભયાનકો;

સેદા’દયો નુભાવે’ત્થ, તાસા’દી બ્યભિચારિનો.

જિગુચ્છાટ્ઠાયીભાવ

૩૬૫. જિગુચ્છા રુધિરા’દીહિ, પૂત્યા’દીહિ વિરાગતો;

બીભચ્છો ખોભનુ’બ્બેગી, કમેન કરુણાયુતો;

નાસા વિકૂણનાદીહિ, સઙ્કાદીહિ’સ્સ પોસનં.

વિમ્હયટ્ઠાયીભાવ

૩૬૬. અતિ લોક પદત્થેહિ, વિમ્હયો’યં રસો’બ્ભુતો;

તસ્સા’નુભાવા સેદ,સ્સુ, સાધુવાદા’દયો સિયું;

તાસા,વેગ,ધિતિ,પ્પઞ્ઞા, હોન્તે’ત્થ બ્યભિચારિનો.

સમટ્ઠાયીભાવ

૩૬૭. ઠાયીભાવો સમો મેત્તા, દયા,મોદા’દિ સમ્ભવો;

ભાવાદીહિ ત’દુક્કંસો, સન્તો સન્ત નિસેવિતો.

ઇતિ સઙ્ઘરક્ખિત મહાસામિવિરચિતે સુબોધાલઙ્કારે

રસભાવા’વબોધો નામ

પઞ્ચમો પરિચ્છેદો.

સુબોધાલઙ્કારો સમત્તો.