૪. અત્થાલઙ્કારાવબોધ-ચતુત્થપરિચ્છેદ

૧૬૪. અત્થાલઙ્કારસહિતા, સગુણા બન્ધપદ્ધતિ;

અચ્ચન્તકન્તા કન્તા [યતો અચ્ચન્તકન્તા (ક.)] વ વુચ્ચન્તે તે તતો’ધુના.

૧૬૫. સભાવ, વઙ્કવુત્તીનં, ભેદા દ્વિધા અલંક્રિયા;

પઠમા તત્થ વત્થૂનં, નાનાવત્થા’વિભાવિની.

યથા

૧૬૬. લીલા વિકન્તિ સુભગો, દિસા થિર વિલોકનો;

બોધિસત્તઙ્કુરો ભાસં, વિરોચિ વાચ માસભિં.

૧૬૭. વુત્તિ વત્થુસભાવસ્સ, યા’ઞ્ઞથા સા’પરા ભવે;

તસ્સા’નન્તવિકપ્પત્તા, હોતિ બીજો’પદસ્સનં.

વઙ્કવુત્તિ અત્થાલઙ્કાર

ઉદ્દેસ

૧૬૮. તત્થા’તિસય, ઉપમા, રૂપકા, વુત્તિ, દીપકં,;

અક્ખેપો, ત્થન્તરન્યાસો, બ્યતિરેકો, વિભાવના.

૧૬૯. હેતુ, ક્કમો, પિયતરં, સમાસ, પરિકપ્પના;

સમાહિતં, પરિયાય, વુત્તિ, બ્યાજોપવણ્ણનં.

૧૭૦. વિસેસ, રુળ્હાહઙ્કારા, સિલેસો, તુલ્યયોગિતા;

નિદસ્સનં, મહન્તત્તં, વઞ્ચના, પ્પકતત્થુતિ,.

૧૭૧. એકાવલિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં, સહવુત્તિ, વિરોધિતા;

પરિવુત્તિ, બ્ભમો, ભાવો, મિસ્સ, માસી, રસી, ઇતિ.

૧૭૨. એતે ભેદા સમુદ્દિટ્ઠા, ભાવો જીવિત મુચ્ચતે;

વઙ્કવુત્તીસુ પોસેસિ, સિલેસો તુ સિરિં પરં.

નિદ્દેસ

૧૭૩. પકાસકા વિસેસસ્સ, સિયા’તિસયવુત્તિ યા;

લોકા’તિક્કન્તવિસયા, લોકિયા,તિ ચ સા દ્વિધા.

૧૭૪. લોકિયાતિસયસ્સે’તે,

ભેદા યે જાતિઆદયો;

પટિપાદીયતે ત્વ’જ્જ, લોકાતિક્કન્તગોચરા.

૧૭૫. પિવન્તિ દેહકન્તી યે, નેત્તઞ્જલિપુટેન તે;

ના’લં હન્તું જિને’સં ત્વં, તણ્હં તણ્હાહરોપિ કિં?

૧૭૬. ઉપમાનો’પમેય્યાનં, સધમ્મત્તં સિયો’પમા;

સદ્દ, ત્થગમ્મા, વાક્યત્થ, વિસયા,તિ ચ સા ભિધા.

૧૭૭. સમાસ, પચ્ચયે, વા’દી, સદ્દા તેસં વસા તિધા;

સદ્દગમ્મા સમાસેન, મુનિન્દો ચન્દિમા’નનો.

૧૭૮. આયાદી પચ્ચયા તેહિ, વદનં પઙ્કજાયતે;

મુનિન્દનયન દ્વન્દં, નીલુપ્પલદલીયતિ.

૧૭૯. ઇવાદી ઇવ, વા, તુલ્ય, સમાન, નિભ, સન્નિભા;

યથા, સઙ્કાસ, તુલિત, પ્પકાસ, પતિરૂપકા.

૧૮૦. સરી, સરિક્ખ, સંવાદી, વિરોધિ, સદિસા, વિય;

પટિપક્ખ, પચ્ચનીકા, સપક્ખો, પમિતો, પમા.

૧૮૧. પટિબિમ્બ, પટિચ્છન્ન, સરૂપ, સમ, સમિતા;

સવણ્ણા, ભા, પટિનિધિ, સધમ્મા, દિ સલક્ખણા.

૧૮૨. જયત્ય, ક્કોસતિ, હસતિ, પતિગજ્જતિ, દૂભતિ;

ઉસૂયત્ય, વજાનાતિ, નિન્દતિ, સ્સતિ, રુન્ધતિ.

૧૮૩. તસ્સ ચોરેતિ સોભગ્ગં, તસ્સ કન્તિં વિલુમ્પતિ;

તેન સદ્ધિં વિવદતિ, તુલ્યં તેના’ધિરોહતિ.

૧૮૪. કચ્છં વિગાહતે, તસ્સ, ત મન્વેત્ય, નુબન્ધતિ;

તંસીલં, તંનિસેધેતિ, તસ્સ ચા’નુકરોતિ, મે.

૧૮૫. ઉપમાનો’પમેય્યાનં, સધમ્મત્તં વિભાવિભિ;

ઇમેહિ ઉપમાભેદા, કેચિ નિય્યન્તિ સમ્પતિ.

૧૮૬. વિકાસિપદુમં’વા’તિ, સુન્દરં સુગતા’નનં;

ઇતિ ધમ્મોપમા નામ, તુલ્યધમ્મનિદસ્સના.

૧૮૭. ધમ્મહીના ‘‘મુખ’મ્ભોજ, સદિસં મુનિનો’’ઇતિ;

વિપરીતો’પમા ‘‘તુલ્ય, માનનેન’મ્બુજં તવ’’.

૧૮૮. તવા’નન’મિવ’મ્ભોજં, અમ્ભોજ’મિવ તે મુખં;

અઞ્ઞમઞ્ઞોપમા સા’યં, અઞ્ઞમઞ્ઞોપમાનતો.

૧૮૯. ‘‘યદિ કિઞ્ચિ ભવે’મ્ભોજં, લોચન’બ્ભમુવિબ્ભમં;

ધારેતું મુખસોભં તં, તવે’’તિ અબ્ભુતોપમા.

૧૯૦. ‘‘સુગન્ધિ સોભા સમ્બન્ધી, સિસિરં’સુ વિરોધિ ચ;

મુખં તવ’મ્બુજંવે’તિ’’, સા સિલેસોપમા મતા.

૧૯૧. સરૂપસદ્દવાચ્ચત્તા, સા સન્તાનોપમા યથા;

બાલા’વુ’ય્યાનમાલા’યં, સા’લકા’નનસોભિની.

૧૯૨. ખયી ચન્દો, બહુરજં, પદુમં, તેહિ તે મુખં;

સમાનમ્પિ સમુક્કંસિ, ત્ય’યં નિન્દોપમા મતા.

૧૯૩. અસમત્થો મુખેનિ’ન્દુ, જિન! તે પટિગજ્જિતું;

જળો કલઙ્કી’તિ અયં, પટિસેધોપમા સિયા.

૧૯૪. ‘‘કચ્છં ચન્દારવિન્દાનં, અતિક્કમ્મ મુખં તવ;

અત્તના’વ સમં જાત’’, મિત્ય’સાધારણોપમા.

૧૯૫. ‘‘સબ્બ’મ્ભોજ’પ્પભાસારો, રાસિભૂતો’વ કત્થચિ;

તવા’નનં વિભાતી’’તિ, હોતા’ભૂતોપમા અયં.

૧૯૬. પતીયતે’ત્થગમ્મા તુ, સદ્દસામત્થિયા ક્વચિ;

સમાસ, પ્પચ્ચયે, વાદિ, સદ્દયોગં વિના અપિ.

૧૯૭. ભિઙ્ગાને’માનિ ચક્ખૂનિ, ના’મ્બુજં મુખ’મેવિ’દં;

સુબ્યત્તસદિસત્તેન, સા સરૂપોપમા મતા.

૧૯૮. ‘‘મયે’વ મુખસોભા’સ્સે, ત્યલ’મિન્દુ! વિકત્થના;

યતો’મ્બુજેપિ સા’ત્થીતિ’’, પરિકપ્પોપમા અયં.

૧૯૯. ‘‘કિં વા’મ્બુજ’ન્તોભન્તાલિ, કિં લોલનયનં મુખં;

મમ દોલાયતે ચિત્ત’’, મિચ્ચ’યં સંસયોપમા.

૨૦૦. કિઞ્ચિ વત્થું પદસ્સેત્વા, સધમ્મસ્સા’ભિધાનતો;

સામ્યપ્પતીતિસબ્ભાવા, પતિવત્થુપમા યથા.

૨૦૧. જનેસુ જાયમાનેસુ, ને’કોપિ જિનસાદિસો;

દુતિયો નનુ નત્થે’વ, પારિજાતસ્સ પાદપો.

૨૦૨. વાક્યત્થેને’વ વાક્યત્થો, યદિ કોચૂ’પમીયતે;

ઇવયુત્તા, વિયુત્તત્તા, સા વાક્યત્થોપમા દ્વિધા.

ઇવયુત્તા

૨૦૩. જિનો સંક્લેસતત્તાનં, આવિભૂતો જનાન’યં;

ઘમ્મસન્તાપતત્તાનં, ઘમ્મકાલે’મ્બુદો વિય.

ઇવવિયુત્તા

૨૦૪. મુનિન્દાનન માભાતિ, વિલાસેકમનોહરં;

ઉદ્ધં સમુગ્ગતસ્સા’પિ, કિં તે ચન્દ વિજમ્ભના.

૨૦૫. સમુબ્બેજેતિ ધીમન્તં, ભિન્નલિઙ્ગાદિકં તુ યં;

ઉપમાદૂસનાયા’લ, મેતં કત્થચિ તં યથા.

૨૦૬. હંસી’વા’યં સસી ભિન્ન, લિઙ્ગા, કાસં સરાનિ’વ;

વિજાતિ વચના, હીના, સા’વ ભત્તો ભટો’ધિપે.

૨૦૭. ‘‘ખજ્જોતો ભાણુમાલી’વ, વિભાતિ’’ત્યધિકોપમા;

અફુટ્ઠત્થા ‘‘બલમ્બોધિ, સાગરો વિય સંખુભિ.’’

૨૦૮. ‘‘ચન્દે કલઙ્કો ભિઙ્ગો’વે’, ત્યુ’પમાપેક્ખિની અયં;

ખણ્ડિતા કેરવા’કારો, સકલઙ્કો નિસાકરો.

૨૦૯. ઇચ્ચેવમાદિરૂપેસુ, ભવન્તિ વિગતા’દરા;

કરોન્તિ ચા’દરં ધીરા, પયોગે ક્વચિ દે’વ તુ.

૨૧૦. ઇત્થીયં’વા’જનો યાતિ, વદત્યે’સા પુમા વિય;

પિયો પાણા ઇવા’યં મે, વિજ્જા ધન’મિવ’ચ્ચિતા.

૨૧૧. ભવં વિય મહીપાલ, દેવરાજા વિરોચતે;

અલ’મંસુમતો કચ્છં, તેજસા રોહિતું અયં.

૨૧૨. ઉપમાનો’પમેય્યાનં, અભેદસ્સ નિરૂપના;

ઉપમા’વ તિરોભૂત, ભેદા રૂપક મુચ્ચતે.

૨૧૩. અસેસ વત્થુ વિસયં, એકદેસ વિવુત્તિ [વિવત્તિ (ટીકા)], ચ;

તં દ્વિધા પુન પચ્ચેકં, સમાસાદિવસા તિધા.

અસેસવત્થુવિસયસમાસ

૨૧૪. અઙ્ગુલિદલ સંસોભિં, નખદીધિતિ કેસરં;

સિરસા ન પિલન્ધન્તિ, કે મુનિન્દ પદ’મ્બુજં.

અસેસવત્થુવિસયઅસમાસ

૨૧૫. રતનાનિ ગુણા ભૂરી, કરુણા સીતલં જલં;

ગમ્ભીરત્ત મગાધત્તં, પચ્ચક્ખો’યં જિનો’મ્બુધિ.

અસેસવત્થુવિસયમિસ્સક

૨૧૬. ચન્દિકા મન્દહાસા તે, મુનિન્દ! વદનિ’ન્દુનો;

પબોધયત્ય’યં સાધુ, મનો કુમુદ કાનનં.

૨૧૭. અસેસવત્થુવિસયે, પભેદો રૂપકે અયં;

એકદેસવિવુત્તિમ્હિ, ભેદો દાનિ પવુચ્ચતિ.

એકદેસવિવુત્તિસમાસ

૨૧૮. વિલાસ હાસ કુસુમં, રુચિરા’ધર પલ્લવં;

સુખં કે વા ન વિન્દન્તિ, પસ્સન્તા મુનિનો મુખં.

એકદેસવિવુત્તિઅસમાસ

૨૧૯. પાદદ્વન્દં મુનિન્દસ્સ, દદાતુ વિજયં તવ;

નખરંસી પરં કન્તા, યસ્સ પાપજયદ્ધજા.

એકદેસવિવુત્તિમિસ્સક

૨૨૦. સુનિમ્મલકપોલસ્સ, મુનિન્દ વદનિ’ન્દુનો;

સાધુ’પ્પબુદ્ધ હદયં, જાતં કેરવ કાનનં.

૨૨૧. રૂપકાનિ બહૂન્યે’વ [ટીકાયં ઉદ્ધટં યુત્તરૂપકં સિતપુપ્ફુજલં લોલ, નેત્તભિઙ્ગ તવા’નનં; કસ્સ નામ મનો ધીર, નાકડ્ઢતિ મનોહરં;], યુત્તા, યુત્તાદિભેદતો;

વિસું ન તાનિ વુત્તાનિ, એત્થે’વ’ન્તોગધાનિ’તિ.

૨૨૨. ‘‘ચન્દિમા’કાસપદુમ’’, મિચ્ચેતં ખણ્ડરૂપકં;

દુટ્ઠ, ‘‘મમ્બોરુહવનં, નેત્તાનિ’ચ્ચા’’દિ સુન્દરં.

૨૨૩. પરિયન્તો વિકપ્પાનં, રૂપકસ્સો’પમાય ચ;

નત્થિ યં તેન વિઞ્ઞેય્યં, અવુત્ત મનુમાનતો.

૨૨૪. પુનપ્પુન મુચ્ચારણં [પુનપ્પુનુચ્ચારણં યં (સી. ક.)], યમત્થસ્સ, પદસ્સ ચ;

ઉભયેસઞ્ચ વિઞ્ઞેય્યા, સા’ય’માવુત્તિ નામતો.

અત્થાવુત્તિ

૨૨૫. મનો હરતિ સબ્બેસં, આદદાતિ દિસા દસ;

ગણ્હાતિ નિમ્મલત્તઞ્ચ, યસોરાસિ જિનસ્સ’યં.

પદાવુત્તિ

૨૨૬. વિભાસેન્તિ દિસા સબ્બા, મુનિનો દેહકન્તિયો;

વિભા સેન્તિ ચ સબ્બાપિ, ચન્દાદીનં હતા વિય.

ઉભયાવુત્તિ

૨૨૭. જિત્વા વિહરતિ ક્લેસ, રિપું લોકે જિનો અયં;

વિહરત્ય’રિવગ્ગો’યં, રાસિભૂતો’વ દુજ્જને.

૨૨૮. એકત્થ વત્તમાનમ્પિ, સબ્બવાક્યો’પકારકં;

દીપકં નામ તં ચાદિ, મજ્ઝ, ન્તવિસયં તિધા.

આદિ દીપક

૨૨૯. અકાસિ બુદ્ધો વેનેય્ય, બન્ધૂન મમિતો’દયં;

સબ્બપાપેહિ ચ સમં, નેકતિત્થિયમદ્દનં.