૩૨. સુવણ્ણતિલકાય વત્થુમ્હિ અયમાનુપુબ્બીકથા

લઙ્કાદીપે કિર અનુરાધપુરનગરે એકો માતુગામો [એકામાતુગામાતિવા એકામાતુગામોતિવા કત્થચિ] સદ્ધાસમ્પન્ના નિચ્ચં અભયુત્તરચેતિયે પુપ્ફપૂજં કરોતિ, અથેકદિવસં સા અત્તનો ધીતુયા સદ્ધિં તસ્મિં ચેતિયે પુપ્ફપૂજનત્થાય [પુપ્ફપૂજત્થાય ઇતિકત્થચિ] ગન્ત્વા પુપ્ફાસનસાલાય ઉદકં અપસ્સન્તી ધીતુ હત્થે પુપ્ફચઙ્ગોટકં ઠપેત્વા ઘટ માદાય પોક્ખરણિં અગમાસિ, તતો સા દારિકા માતરિ અનાગતાયયેવ [અનાગતેયેવ ઇતિસબ્બત્થ] અધોતાસને પુપ્ફમુટ્ઠિંગહેત્વા મણ્ડલં કત્વા પૂજેત્વા એવં પત્થનમકાસિ. તથા હિ.

૧. મહાવીરસ્સ ધીરસ્સ, સયમ્ભુસ્સ મહેસિનો;

તિલોકગ્ગસ્સ નાથસ્સ, ભગવન્તસ્સ સત્થુનો.

૨. ય મહં પૂજયિં પુપ્ફં, તસ્સ કમ્મસ્સ વાહસા;

રૂપીનં પવરા હેસ્સં, આરોહપરિણાહવા.

૩. મં દિસ્વા પુરિસા સબ્બે, મુચ્છન્તુ કામમુચ્છિતા;

નિચ્છરન્તુ સરીરા મે, રંસિમાલીવ રંસિયો.

૪. હદયઙ્ગમા કણ્ણસુખા, મઞ્જુભાણી સુભા મમ;

કિન્નરાનં યથા વાણી, એવમેવ પવત્તતૂતિ.

અથસ્સા માતા આગમ્મ અધોતાસને પૂજિતાનિ પુપ્ફાનિ દિસ્વા કસ્મા ચણ્ડાલી અધોતાસને ભગવતો પુપ્ફાનિ પૂજેસિ, અયુત્તં તયા કતન્તિ આહ, તં સુત્વા સા માતુયા કુજ્ઝિત્વા ત્વં ચણ્ડાલીતિ અક્કોસિ, સા એત્તકં પુઞ્ઞાપુઞ્ઞં કત્વા અપરભાગે તતો ચુતા જમ્બુદીપે ઉત્તરમધુરાયં એકસ્સ ચણ્ડાલગન્ધબ્બબ્રાહ્મણસ્સ ધીતા હુત્વા નિબ્બત્તિ, ઉત્તમરૂપધરા અહોસિ, તસ્સા સરીરતો મેઘમુખતો વિજ્જુલ્લતાવિય રંસિયો નિચ્છરન્તિ. સમન્તા ચતુહત્થટ્ઠાને સરીરપ્પભાય અન્ધકારે વિધમતિ. મુખતો ઉપ્પલગન્ધો વાયતિ, કાયતો ચન્દનગન્ધો, તસ્સા દ્વિન્નં થનાન મન્તરે સુવણ્ણવણ્ણં એકં તિલકં અહોસિ, તેન બાલસુરિયસ્સ વિય પભા નિચ્છરતિ. દિટ્ઠદિટ્ઠા યેભુય્યેન ઉમ્મત્તા વિય કામમદેન વિસઞ્ઞિનો હોન્તિ, અહો કુસલાકુસલાનં આનુભાવો. તથા હિ.

૫. યેન સા કોધસામાતુ, ચણ્ડાલી ઇતિ ભાસિતા;

તેન સા આસિ ચણ્ડાલી, જેગુચ્છા હીનજાતિકા.

૬. સલ્લક્ખેત્વાન સમ્બુદ્ધ, ગુણં પૂજેસિ યં તદા;

તેન પુઞ્ઞાનુભાવેન, સા ભિરૂપી મનોરમા.

૭. યેન યેન પકારેન, પુઞ્ઞપાપાનિ યો કરે;

તસ્સ તસ્સાનુરૂપેન, મોરોવ લભતે ફલં.

૮. પાપેન ચ તિરચ્છાને, જાયન્તિ કુસલેન તે;

વણ્ણપોક્ખરતા હોતિ, મોરાનં કમ્મ મીદિસન્તિ.

તતો તસ્સા માતાપિતરો સુવણ્ણતિલકાતિ નામ મકંસુ. તસ્મિંકિર નગરે મનુસ્સા તસ્સા રુપદસ્સનેનચ સવણેનચ સમ્પત્તાપિ ચણ્ડાલધીતા અયન્તિ પરિભવભયેન આવાહં ન કરોન્તિ. અથ તસ્મિં નગરે જેટ્ઠચણ્ડાલબ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો એતમત્થાય તસ્સા માતાપિતુન્નં સન્તિકં વત્થાભરણગન્ધમાલાદયો પેસેસિ સુવણ્ણતિલકં અમ્હાકં દદન્તૂતિ, તે તં પવત્તિં તસ્સા આરોચેસું. સાસ્સ જિગુચ્છન્તી પરિહાસ મકાસિ. તતો બ્રાહ્મણસ્સ પુત્તો લજ્જિતો રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા વીણં મુઞ્ચેત્વા ગાયમાનો એવમાહ.

૯. લલના નનાની ચલલોચનાની,

તરુણા રુણાની ચલિતાધરાણી;

મનુજો હિ યો નેત્તપિયં કરોતિ,

સ તુ નીચજાતિં અપિ નો જહાતિ.

કિમિદન્તિ રઞ્ઞા પુટ્ઠો આહ.

૧૦. સમેતિ કિં દેવ છમાય મત્તિકા,

કદાચિ ચામીકરજાતિકાય;

સિગાલધેનુ અપિ નીચજાતિકા,

સમેતિ કિંસીહવરેન દેવાતિ.

એવઞ્ચ પન વત્વા દેવ ઇમસ્મિંનગરે સુવણ્ણતિલકા નામેકા ચણ્ડાલધીતા અત્થિ, સા સમાનજાતિકેહિ પેસિતપણ્ણાકારં ન ગણ્હાતિ, કુલવન્તેયેવ પત્થેતિ, કદા નામ કાકી સુવણ્ણહંસેન સમાગચ્છતિ દેવાતિ. રાજા તં સુત્વા તસ્સા પિતરં પક્કોસાપેત્વા તમત્થં વત્વા સચ્ચં ભણેતિ પુચ્છિ, સોપિ સચ્ચં દેવ, સા જાતિસમ્પન્નમેવ કામેતીતિ આહ. રાજા એવં સતિ ભણે પઞ્ચમધુરનગરે ઉદ્દાળબ્રાહ્મણો નામ અત્થિ, સો જાતિસમ્પન્નો માતિતોચ પિતિતોચ અનુપક્કુટ્ઠો, જેગુચ્છા પટિક્કૂલા એતાતિ માતુગામેન સદ્ધિં ન સંવસતિ. અત્તનો ગેહતો રાજગેહં ગચ્છન્તોચ આગચ્છન્તો ચ સોળસખીરોદકઘટેહિ મગ્ગે સિઞ્ચાપેસિ. માતુગામે દિસ્વા કાલકણ્ણી મયા દિટ્ઠાતિ ખીરોદકેન મુખં ધોવતિ. તવ ધીતા સક્કોન્તી તેન સદ્ધિં સંવસતુ, એતમત્થં તવ ધીતરં કથેહીતિ આહ, સોપિ તં સુત્વા ગેહં ગન્ત્વા ધીતરં પક્કોસિત્વા રઞ્ઞા વુત્તનિયામેનેવ તસ્સા કથેસિ. તાય તં સુત્વા સક્કોન્તી અહં ઉદ્દાળબ્રાહ્મણેન સદ્ધિં વસિસ્સામિ, મા તુમ્હે ચિન્તેથ, પપઞ્ચમ્પિ મા કરોથ, પાતોવ ગમિસ્સામીતિ વુત્તે પિતા પનસ્સા સાધૂતિ સહસ્સગ્ઘનકચિત્તકમ્બલકઞ્ચુકેન ધીતુ સરીરં પારુપાપેત્વા વીણાદિતુરિયભણ્ડાનિ ગાહાપેત્વા ધીતુયા સદ્ધિં અદ્ધાનમગ્ગં પટિપજ્જિ. ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે અઞ્ઞતરસ્મિં નગરે રઞ્ઞો ગન્ધબ્બં કરોન્તો ધીતરં પિટ્ઠિપસ્સે નિસીદાપેત્વા ગન્ધબ્બમકાસિ. અથસ્સ પિટ્ઠિપસ્સનિસિન્ના સુવણ્ણતિલકા નયનકોટિયા દિટ્ઠિં પાપેન્તી સરસેન તં ઓલોકેત્વા પારુતકઞ્ચુકં કિઞ્ચિ અપનેત્વા સરીરપ્પભં પઞ્ઞાપેસિ, રાજા પનસ્સા સરીરપ્પભંચ રૂપસમ્પદંચ દિસ્વા કામાતુરો વિગતસઞ્ઞો સમ્મૂળ્હો હુત્વા મુહુત્તેન પટિલદ્ધસ્સાસો તસ્સા સસ્સામિકાસ્સામિકભાવં પુચ્છિત્વા ચણ્ડાલધીતાતિ સુત્વા પરિભવભયેન તં આનેતુ મસક્કોન્તો એવરૂપં વણ્ણપોક્ખરસમ્પન્નં ઇત્થિરતનં અલભન્તસ્સ મે કો અત્થો જીવિતેનાતિ સોચન્તો પરિદેવન્તો કામમુચ્છિતો કત્તબ્બા કત્તબ્બં અજાનન્તો અસિં ગહેત્વા અત્તનો સીસં સયમેવ છિન્દિત્વા કાલ મકાસિ. એવમેવ અન્તરામગ્ગે પઞ્ચરાજાનો તસ્સા રૂપસમ્પત્તિમદમત્તા અસિના છિન્નસીસા જીવિતક્ખયં પાપુણિંસુ. તથા હિ સત્તા હિરઞ્ઞસુવણ્ણદાસિદાસ પુત્તદારાદીસુ [પુત્તદારાદીહિ ઇતિસબ્બત્થ] પિયં નિસ્સાય કામેન મુચ્છિતા અનયબ્યસનં પાપુણન્તીતિ. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા.

૧૧. પિયતો જાયતે સોકો,

પિયતો જાયતે ભયં;

પિયતો વિપ્પમુત્તસ્સ,

નત્થિ સોકો કુતો ભયં.

૧૨. પેમતો જાયતે સોકો,

પેમતો જાયતે ભયં;

પેમતો વિપ્પમુત્તસ્સ,

નત્થિ સોકો કુતો ભયં.

૧૩. રતિયા જાયતે સોકો,

રતિયા જાયતે ભયં;

રતિયા વિપ્પમુત્તસ્સ,

નત્થિ સોકો કુતો ભયં.

૧૪. કામતો જાયતે સોકો,

કામતો જાયતે ભયં;

કામતો વિપ્પમુત્તસ્સ,

નત્થિ સોકો કુતો ભયં.

૧૫. તણ્હાય જાયતે સોકો,

તણ્હાય જાયતે ભયં;

તણ્હાય વિપ્પમુત્તસ્સ,

નત્થિ સોકો કુતો ભયં.

તતો સો અનુક્કમેન પઞ્ચમધુરનગરં ગન્ત્વા અત્તનો આગતભાવં રઞ્ઞા કથાપેત્વા તેન અનુઞ્ઞાતો ગન્ત્વા રાજાનં અદ્દસ. તદા ઉદ્દાળબ્રાહ્મણો રઞ્ઞો અવિદૂરે કમ્બલભદ્દપીઠે નિસિન્નો હોતિ, ગન્ધબ્બબ્રાહ્મણોપિ ધીતુયા સદ્ધિં ગન્ધબ્બં કુરુમાનો નિસીદિ. તસ્મિંખણે પિતુ પિટ્ઠિપસ્સે નિસિન્ના સુવણ્ણતિલકા ઉદ્દાળબ્રાહ્મણો કતમોતિ પુચ્છિત્વા એતસ્મિં ભદ્દપીઠે નિસિન્નોં એસોતિ સુત્વા નિલામલલોચનેહિ તં ઓલોકન્તિ દસનરંસિના સમ્ભિન્નસુરત્તાધરેન મન્દહસિતં કરોન્તી તં ઓલોકેત્વા પારુતકઞ્ચુકં અપનેત્વા સરીરપ્પભં વિસ્સજ્જેસિ. તં દિસ્વા બ્રાહ્મણો ઉમ્મત્તો સોકેન પરિદડ્ઢગત્તો ઉણ્હવાતેન પૂરિતમુખનાસો અસ્સુના કિલિન્નનેત્તો વિસઞ્ઞી અહોસિ. તતો સો મુહુત્તેન લદ્ધસ્સાસો રોગીવિય રઞ્ઞો સકાસા અપસરન્તો અત્તનો ગેહં ગન્ત્વા સુહદે પક્કોસિત્વા તેસં એવમાહ. ભવન્તેત્થ.

૧૬. યો આપદે સમુપ્પન્ને,

ઉપતિટ્ઠતિ સન્તિકે;

સુખદુક્ખે સમો હોતિ,

સો મિત્તો સોચ ઞાતકો.

૧૭. યો ગુણં ભાસતે યસ્સ, અગુણઞ્ચ નિગૂહતિ;

પટિસેધેત્ય [પટિસેધેતિકત્તબ્બા ઇતિસબ્બત્થ] કત્તબ્બા, સો મિત્તો સોચ ઞાતકો.

૧૮. સુવણ્ણતિલકાનામ, લલના કામલાલયા;

નીલક્ખિચણ્ડકણ્ડેહિ, વિખણ્ડેસિ મનો મમ.

૧૯. તસ્સા મુખમ્બુજે સત્તા, મમ નેત્તમધુબ્બતા,

અપ્પમ્પિન સરન્તામં, તત્થેવા ભિરમન્તિ તે.

૨૦. સહેવ તેહિ મે ચિત્તં, ગતં ઉલ્લંઘિયુદ્ધતો;

લજ્જાગમ્ભીરપરિખં, ધિતિપાકારમુગ્ગતં.

૨૧. સમ્મુય્હામિ પમુય્હામિ, સબ્બા મુય્હન્તિ મે દિસા;

તસ્સ મે સરણં હોથ, કરોથ મમ સઙ્ગહન્તિ.

તં સુત્વા તે એવમાહંસુ.

૨૨. યં ત્વમાચરિય પત્થેસિ, ચણ્ડાલી સા અસઙ્ગમા;

કિન્નુ મીળ્હેન સંયોગો, ચન્દનસ્સ કદા સિયા.

૨૩. અગમ્મગમના યાતિ, નરાનં દૂરતો સિરી;

કિત્તિચાયુ બલં બુદ્ધિ, અયસંચ સ ગચ્છતીતિ.

અથ તેસં બ્રહ્મણો આહ.

૨૪. ન પરિચ્ચજતિ લોકોયં, અમેજ્ઝે મણિમુત્તમં;

થીરતનં યુવાણી ચ, દુક્કુલા અપિ ગાહિયાતિ.

એવઞ્ચ પન વત્વા તસ્સા સસ્સામિકાસ્સામિકભાવં ઞત્વા આનેથાતિ આહ, તે તથા અકંસુ. તતો બ્રાહ્મણો તાય ગેહં આગતકાલતો પટ્ઠાય ચત્તારો માસે રઞ્ઞો ઉપટ્ઠાનં નેવ અગમાસિ. તસ્સ પન બ્રહ્મણસ્સ સન્તિકે પઞ્ચસતરાજકુમારા નાનાવિધાનિ સિપ્પાનિ ઉગ્ગણ્હન્તિ. તે તં કારણં ઞત્વા સુવણ્ણતિલકાય વિજ્જમાનાય અમ્હાકં સિપ્પુગ્ગહણસ્સ અન્તરાયો ભવિસ્સતિ, યેન કેનચિ ઉપાયેન એતં મારેતું વટ્ટતીતિ, ચિન્તેત્વા તે હત્થા ચરિયં પક્કોસિત્વા લઞ્જં દત્વા એવમાહંસુ, હત્થિં સુરાય મત્તં કત્વા સુવણ્ણતિલકં મારેહીતિ. તતો તે સબ્બે રાજઙ્ગણે સન્નિપતિત્વા દૂતં પાહેસું, આચરિયં દટ્ઠુકામમ્હાતિ. તતો બ્રાહ્મણેન આગન્ત્વા નિસિન્નેન પટિસન્થારં કત્વા આચરિય આચરિયાનિં પસ્સિતુકામમ્હાતિ આહંસુ. અથ સો સુવણ્ણતિલકં ગહેત્વા આગચ્છથાતિ મનુસ્સે પેસેસિ. તે તથા કરિંસુ, અથ તસ્સા વીથિમજ્ઝં સમ્પત્તકાલે હત્થિં વિસ્સજ્જાપેસું. સો સોણ્ડાય ભૂમિયં પહરન્તો [પહરન્તોઉપધાવિત્વા ઇતિકત્થચિ] ગચ્છન્તો ઉપધાવિત્વા સોણ્ડેન તં ઉક્ખિપિત્વા કુમ્ભે નિસીદાપેસિ. તતો રાજાનો તથા તં મારાપેતુ મસક્કોન્તા પુન દિવસે મનુસ્સે પયોજેત્વા રત્તિયં મારાપેસું. બ્રાહ્મણોપિ એવરૂપં ઇત્થિં અલસિત્વા જીવનતો મતમેવ [મતંમેસેય્યો ઇતિકત્થચિ] સેય્યોતિ સોચન્તો પરિદેવન્તો રાજઙ્ગણે દારુચિતકં કારાપેત્વા અગ્ગિંપવિસિત્વા મતોતિ. એવં માતુગામવસઙ્ગતા મહન્તં અનયબ્યસનઞ્ચ મરણઞ્ચ પાપુણન્તીતિ. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા.

૨૫. માયાવેસા [માયાચેસા ઇતિકત્થચિ] મરીચીવ,

સોકો રોગો ચુપદ્દવો;

ખરાવ બન્ધના ચેસા,

મચ્ચુપાસો ગુહાસયો;

તાસુ યો વિસ્સસે પોસો,

સો નરેસુ નરાધમોતિ.

૨૬. અયોનિસો સા પુરિમાય જાતિયા,

પુઞ્ઞં કરિત્વા અલભીદિસં ગતિં;

ધીસમ્પયુત્તં [ધિતિસમ્પયુત્તં ઇતિકત્થચિ] કુસલં કરોન્તા,

નિબ્બાણમેવાભિમુખં કરોથાતિ.

સુવણ્ણતિલકાય વત્થું દુતિયં.