ખન્ધવગ્ગસંયુત્તપાળિ

સંગાયનસ્સ પુચ્છા વિસ્સજ્જના

નકુલપિતુસુત્ત

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા જાનતા…પે… સમ્માસમ્બુદ્ધેન ખન્ધવગ્ગસંયુત્તે પઠમં નકુલપિતુસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – ભગ્ગેસુ ભન્તે સુસુમારગિરે ભેસકળાવને મિગદાયે નકુલપિતરં ગહપતિં આરબ્ભ ભાસિતં. નકુલપિતા ભન્તે ગહપતિ ભગવન્તં ‘‘અહમસ્મિ ભન્તે જિણ્ણો વુડ્ઢો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો આતુરકાયો અભિક્ખણાતઙ્કો, અનિચ્ચદસ્સાવી ખો પનાહં ભન્તે ભગવતો મનોભાવનીયાનઞ્ચ ભિક્ખૂનં, ઓવદતુ મં ભન્તે ભગવા, અનુસાસતુ મં ભન્તે ભગવા, યં મમસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘એવમેતં ગહપતિ, એવમેતં ગહપતિ, આતુરો હાયં ગહપતિ કાયો અણ્ડભૂતો પરિયોનદ્ધો, યો હિ ગહપતિ ઇમં કાયં પરિહરન્તો મુહુત્તમ્પિ આરોગ્યં પટિજાનેય્ય, કિમઞ્ઞત્ર બાલ્યા. તસ્માતિહ તે ગહપતિ એવં સિક્ખિતબ્બં ‘આતુરકાયસ્સ મે સતો ચિત્તં અનાતુરં ભવિસ્સતી’તિ. એવઞ્હિ તે ગહપતિ સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

તસ્માતિહ તે ગહપતિ એવં સિક્ખિતબ્બં.

પુચ્છા – તઞ્ચાવુસો ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતં વિત્થારેન કેન કથઞ્ચ વિભત્તં.

વિસ્સજ્જના – તં ખો ભન્તે ભગવતા સંખિત્તેન દેસિતં ‘‘કથઞ્ચ ગહપતિ આતુરકાયો ચેવ હોતિ આતુરચિત્તો ચ. ઇધ ગહપતિ અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો, સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં, ‘‘અહં રૂપં મમ રૂપ’’ન્તિ પરિયુટ્ઠટ્ઠાયી હોતિ. તસ્સ ‘‘અહં રૂપં મમ રૂપ’’ન્તિ પરિયુટ્ઠટ્ઠાયિનો તં રૂપં વિપરિણમતિ અઞ્ઞથા હોતિ. તસ્સ રૂપવિપરિણામઞ્ઞથાભાવા ઉપ્પજ્જન્તિ સોકપરિદેવદુક્ખદોમનસ્સુપાયાસા’’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મતા સારિપુત્તેન ધમ્મસેનાપતિના વિત્થારેન વિભત્તં.

અનિચ્ચસુત્ત

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો દુતિયવગ્ગે પોરાણકેહિ ધમ્મસંગાહક મહાથેરેહિ પઠમં સંગીતં અનિચ્ચસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘રૂપં ભિક્ખવેઅનિચ્ચં, વેદના અનિચ્ચા, સઞ્ઞા અનિચ્ચા, સઙ્ખારા અનિચ્ચા, વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં. એવં પસ્સં ભિક્ખવે સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ, વિમુત્તસ્મિં ‘વિમુત્ત’મિતિ ઞાણં હોતી’’તિ. એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

દુક્ખઅનત્તસુત્ત

પુચ્છા – દુક્ખઅનત્તસુત્તાનિ પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતાનિ.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયંયેવ ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘રૂપં ભિક્ખવે દુક્ખં, વેદના દુક્ખા, સઞ્ઞા દુક્ખા, સઙ્ખારા દુક્ખા, વિઞ્ઞાણં દુક્ખં. રૂપં ભિક્ખવે અનત્તા, વેદના અનત્તા, સઞ્ઞા અનત્તા, સઙ્ખારા અનત્તા, વિઞ્ઞાણં અનત્તા. એવં પસ્સં ભિક્ખવે સુતવા અરિયસાવકો રૂપસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, વેદનાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઞ્ઞાયપિ નિબ્બિન્દતિ, સઙ્ખારેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, વિઞ્ઞાણસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ, વિરાગા વિમુચ્ચતિ, વિમુત્તસ્મિં ‘વિમુત્ત’મિતિ ઞાણં હોતિ, ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતી’’તિ એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતાનિ.

ભારસુત્ત

પુચ્છા – ભારસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયંયેવ ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘ભારઞ્ચ વો ભિક્ખવે દેસેસ્સામિ ભારહારઞ્ચ ભારાદાનઞ્ચ ભારનિક્ખેપનઞ્ચ, તં સુણાથ. કતમો ચ ભિક્ખવેભારો, ‘પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા’ તિસ્સ વચનીયં. કતમે પઞ્ચ, રૂપુપાદાનક્ખન્ધો વેદનુપાદાનક્ખન્ધો સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. અયં વુચ્ચતિ ભિક્ખવે ભારો’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

ભારા હવે પઞ્ચક્ખન્ધા, ભારહારો ચ પુગ્ગલો;

ભારાદાનં દુખં લોકે, ભારનિક્ખેપનં સુખં;

નિક્ખિપિત્વા ગરું ભારં, અઞ્ઞં ભારં અનાદિય;

સમૂલં તણ્હમબ્બુય્હ, નિચ્છાતો પરિનિબ્બુતો.

નતુમ્હાકસુત્ત

પુચ્છા – ન તુમ્હાકસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયંયેવ ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખુ આરબ્ભ ‘‘યં ભિક્ખવે નતુમ્હાકં તં પજહથ, તં વો પહીનં હિતાય સુખાયભવિસ્સતી’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

અનત્તલક્ખણસુત્ત

પુચ્છા – અનત્તલક્ખણસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – બારાણસિયં ભન્તે ઇસિપતને મિગદાયે પઞ્ચવગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘રૂપં ભિક્ખવે અનત્તા, રૂપઞ્ચ હિદં ભિક્ખવે અત્તા અભવિસ્સ, નયિદં રૂપં આબાધાય સંવત્તેય્ય, લબ્ભેથ ચ રૂપે એવં મે રૂપં હોતુ, એવં મે રૂપં મા અહોસી’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

યમકસુત્ત

પુચ્છા – થેરવગ્ગે પનાવુસો તતિયં સંગીતં યમકસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કેન કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે આયસ્મન્તં યમકત્થેરં આરબ્ભ આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં. આયસ્મતો ભન્તે યમકત્થેરસ્સ એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ ‘‘તથાહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, યથા ખીણાસવો ભિક્ખુ કાયસ્સ ભેદા ઉચ્છિજ્જતિ વિનસ્સતિ, ન હોતિ પરંમરણા’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ આવુસો યમક, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં.

પુચ્છા – કથઞ્ચાવુસો તત્થ આયસ્મા સારિપુત્તત્થેરો ધમ્મસેનાપતિ આયસ્મતો યમકત્થેરસ્સ પટિવિદ્ધસચ્ચસ્સ દિટ્ઠિસમ્પન્નસ્સ અનુયોગવત્તઝાપનવસેન પટિપુચ્છિત્વા ઉત્તરિ ધમ્મદેસનં વિત્થારેન દેસેસિ.

વિસ્સજ્જના – તં કિં મઞ્ઞસિ આવુસો યમક, રૂપં ‘તથાગતો’તિ સમનુપસ્સસીતિ. ‘નો હેતં આવુસો’. વેદનં. સઞ્ઞં. સઙ્ખારે. વિઞ્ઞાણં ‘તથાગતો’તિ સમનુપસ્સસીતિ. ‘નો હેતં આવુસો’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મા સારિપુત્તત્થેરો ધમ્મસેનાપતિ આયસ્મતો યમકત્થેરસ્સ અનુયોગવત્તઝાપનવસેન પટિપુચ્છિત્વા પટિપુચ્છિત્વા ઉત્તરિ ધમ્મદેસનં પવત્તેસિ.

તં કિં મઞ્ઞસિ આવુસો યમક, રૂપં, વેદનં, સઞ્ઞં, સઙ્ખારે, વિઞ્ઞાણં ‘તથાગતો’તિ સમનુપસ્સસિ–

વક્કલિસુત્ત

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા…પે… સમ્માસમ્બુદ્ધેન ખન્ધવગ્ગસંયુત્તે થેરવગ્ગે પઞ્ચમં વક્કલિસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – રાજગહે ભન્તે આયસ્મન્તં વક્કલિં થેરં આરબ્ભ ભાસિતં. આયસ્મા ભન્તે વક્કલિથેરો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘ચિરપટિકાહં ભન્તે ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુકામો, નત્થિ ચ મે કાયસ્મિં તાવતિકા બલમત્તા, યાવતાહં ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘અલં વક્કલિ, કિં તે ઇમિના પૂતિકાયેન દિટ્ઠેન, યો ખો વક્કલિ ધમ્મં પસ્સતિ, સો મં પસ્સતિ, યો મં પસ્સતિ, સો ધમ્મં પસ્સતિ. ધમ્મઞ્હિ વક્કલિ પસ્સન્તો મં પસ્સતિ, મં પસ્સન્તો ધમ્મં પસ્સતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ વક્કલિ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

‘‘અહં વક્કલિ, કિં તે ઇમિના પૂતિકાયેન દિટ્ઠેન’’ –

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ વક્કલિ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’ –

અનિચ્ચં ભન્તે.

‘‘યં પનાનિચ્ચં, દુક્ખં વા તં સુખં વા’’–

દુક્ખં ભન્તે.

યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું ‘‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’–

પુચ્છા – કથઞ્ચાવુસો પુનપિ ભગવા ભિક્ખૂ પેસેત્વા આયસ્મતો વક્કલિત્થેરસ્સ પગ્ગહવચનં આરોચાપેસિ. સોપિ કથં અત્તનો પવત્તિં ભગવતો પચ્ચારોચાપેસિ. કથઞ્ચસ્સ અભિસમ્પરાયો અહોસિ.

વિસ્સજ્જના – સુણાવુસો ત્વં વક્કલિ ભગવતો વચનં દ્વિન્નઞ્ચ દેવતાનં, ઇમં આવુસો રત્તિં દ્વે દેવતાયો અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં ગિજ્ઝકૂટં ઓભાસેત્વા યેન

ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ, એકમન્તં ઠિતા ખો આવુસો એકા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ ‘વક્કલિ ભન્તે ભિક્ખુ વિમોક્ખાય ચેતેતી’તિ. અપરા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ ‘સો હિ નૂન ભન્તે સુવિમુત્તો વિમુચ્ચિસ્સતી’તિ. ભગવા ચ તં આવુસો વક્કલિ એવમાહ ‘મા ભાયિ વક્કલિ, મા ભાયિ વક્કલિ, અપાપકં તે મરણં ભવિસ્સતિ, અપાપિકા કાલકિરિયા’તિ. એવં ખો ભન્તે ભગવા પુનપિ ભિક્ખૂ પેસેત્વા આયસ્મતો વક્કલિત્થેરસ્સ પગ્ગહવચનં આરોચાપેસિ. સોપિ ભન્તે આયસ્મા તેનહાવુસો મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દથ ‘‘વક્કલિ ભન્તે ભિક્ખુ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો, સો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતી’’તિ, એવઞ્ચ વદેથ ‘‘રૂપં અનિચ્ચં, તાહં ભન્તે ન કઙ્ખામિ, યદનિચ્ચં તં દુક્ખન્તિ નવિચિકિચ્છામિ, યદનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, નત્થિ મે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમંવાતિ ન વિચિકિચ્છામી’’તિ એવમાદિના ભગવતો અત્તનો પવત્તિં પચ્ચારોચાપેસિ. સો હિ ભન્તે આયસ્મા અચિરપક્કન્તેસુ તેસુ ભિક્ખૂસુ સત્થં આહરિત્વા વેદનં વિક્ખમ્ભેત્વા મૂલકમ્મટ્ઠાનં આદાય સમ્પજાનો અરહત્તં સચ્છિકત્વા કાલમકાસિ. એવં ખો ભન્તે તસ્સ આયસ્મતો અભિસમ્પરાયો અહોસિ.

અસ્સજિસુત્ત

પુચ્છા – અસ્સજિસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – રાજગહે ભન્તે આયસ્મન્તં અસ્સજિં આરબ્ભ ભાસિતં. આયસ્મા ભન્તે અસ્સજિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘પુબ્બે ખ્વાહં ભન્તે ગેલઞ્ઞે પસ્સમ્ભેત્વા પસ્સમ્ભેત્વા કાયસઙ્ખારે વિહરામિ, સોહં સમાધિં નપ્પટિલભામિ. તસ્સ મય્હં ભન્તે તં સમાધિં અપ્પટિલભતો એવં હોતિ નો ચસ્સાહં પરિહાયામી’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘યે તે અસ્સજિ સમણબ્રાહ્મણા સમાધિસારકા સમાધિસામઞ્ઞા, તેસં તં સમાધિં અપ્પટિલભતં એવં હોતિ ‘નો ચસ્સુ મયં પરિહાયામા’તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ અસ્સજિ, રૂપં નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

ખેમકસુત્ત

પુચ્છા – ખેમકસુત્તં પનાવુસો કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કેન કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – કોસમ્બિયં ભન્તે સમ્બહુલે થેરે ભિક્ખૂ આરબ્ભ આયસ્મતા ખેમકત્થેરેન ભાસિતં. સમ્બહુલા ભન્તે થેરા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દાસકં પેસેત્વા ચતુક્ખત્તું આયસ્મન્તં ખેમકં આબાધિકં દુક્ખિતં બાળ્હગિલાનં ગેલઞ્ઞકારણઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ પુચ્છિંસુ, તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘પઞ્ચિમે આવુસો ઉપાદાનક્ખન્ધા વુત્તા ભગવતા. સેય્યથિદં, રૂપુપાદાનક્ખન્ધો વેદનુપાદાનક્ખન્ધો સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો, ઇમેસુ ખ્વાહં આવુસો પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ ન કિઞ્ચિ અત્તં વા અત્તનિયં વા સમનુપસ્સામી’’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મતા ખેમકત્થેરેન ભાસિતં.

પુચ્છા – કથઞ્ચાવુસો તત્થ આયસ્મા ખેમકો ઉત્તરિ ધમ્મદેસનં પવડ્ઢેત્વા વિત્થારેન થેરાનં ભિક્ખૂનં દેસેસિ. કીદિસો ચ નેસં ધમ્મદેસકધમ્મપ્પટિગ્ગાહકાનં ધમ્મદેસનાય આનિસંસો અધિગતો.

વિસ્સજ્જના – ચતુત્થે ભન્તે વારે આયસ્મા ખેમકો ‘‘અલં આવુસો દાસક કિં ઇમાય સન્ધાવનિકાય, આહરાવુસો દણ્ડં, અહમેવ થેરાનં સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ દણ્ડમોલુબ્ભ આયસ્મા ખેમકો યેન થેરા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા થેરેહિ ભિક્ખૂહિ પુચ્છિતો ‘‘નખ્વાહં આવુસો રૂપં અસ્મીતિ વદામિ, નપિ અઞ્ઞત્ર રૂપા અસ્મીતિ વદામિ. ન ખ્વાહં આવુસો વેદનં અસ્મીતિ વદામિ, નપિ અઞ્ઞત્ર વેદના અસ્મીતિ વદામી’’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મા ખેમકો ઉત્તરિપિ ધમ્મદેસનં પવડ્ઢેત્વા વિત્થારેન દેસેસિ. ઇમસ્મિઞ્ચ પન ભન્તે વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને સટ્ઠિમત્તાનં થેરાનં ભિક્ખૂનં અનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તાનિ વિમુચ્ચિંસુ આયસ્મતોચ ખેમકસ્સ. એવં ખો ભન્તે તેસં થેરાનં ધમ્મદેસકધમ્મપ્પટિગ્ગાહકાનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ.

છન્નસુત્ત

પુચ્છા – છન્નસુત્તં પનાવુસો કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કેન કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – કોસમ્બિયં ભન્તે આયસ્મન્તં છન્નત્થેરં આરબ્ભ ભાસિતં. આયસ્મા ભન્તે છન્નત્થેરો આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ ‘‘ઓવદતુ મં આયસ્મા આનન્દો, અનુસાસતુ મં આયસ્મા આનન્દો, કરોતુ મે આયસ્મા આનન્દો ધમ્મિં કથં, યથાહં ધમ્મં પસ્સેય્ય’’ન્તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘સમ્મુખા મે તં આવુસો છન્ન ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં કચ્ચાનગોત્તં ભિક્ખું ઓવદન્તસ્સ, દ્વયનિસ્સિતો ખ્વાયં કચ્ચાન લોકો યેભુય્યેન અત્થિતઞ્ચેવ નત્થિતઞ્ચ, લોકસમુદયં ખો કચ્ચાન યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતો યા લોકે નત્થિતા, સા ન હોતી’’તિ એવમાદિના ભન્તે આયસ્મતા આનન્દત્થેરેન ધમ્મભણ્ડાગારિકેન ભાસિતં.

ઓવદતુ મં આયસ્મા આનન્દો, અનુસાસતુ મં આયસ્મા આનન્દો.

પુપ્ફસુત્ત

પુચ્છા – તેનાવુસો…પે… સમ્માસમ્બુદ્ધેન ખન્ધવગ્ગસંયુત્તે પુપ્ફવગ્ગે પુપ્ફસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘નાહં ભિક્ખવે લોકેન વિવદામિ, લોકોવ મયા વિવદતિ, ન ભિક્ખવે ધમ્મવાદી કેનચિ લોકસ્મિં વિવદતિ, યં ભિક્ખવે નત્થિ સમ્મતં લોકે પણ્ડિતાનં, અહમ્પિતં ‘‘નત્થી’’તિ વદામિ, યં ભિક્ખવે અત્થિસમ્મતં લોકે પણ્ડિતાનં, અહમ્પિતં ‘‘અત્થી’’તિ વદામી’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

નાહં ભિક્ખવે લોકેન વિવદામિ.

ન ભિક્ખવે ધમ્મવાદી કેનચિ લોકસ્મિં વિવદતિ.

ફેણપિણ્ડૂપમસુત્ત

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – અયુજ્ઝાયં ભન્તે ગઙ્ગાય નદિયા તીરે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘સેય્યથાપિ ભિક્ખવે અયં ગઙ્ગા નદી મહન્તં ફેણપિણ્ડં આવહેય્ય, તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો પસ્સેય્ય નિજ્ઝાયેય્ય યોનિસો ઉપપરિક્ખેય્ય, તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, અસારકઞ્ઞેવ ખાયેય્ય, કિં સિયા ભિક્ખવે ફેણપિણ્ડે સારો. એવમેવ ખો ભિક્ખવે યં કિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અજ્ઝત્તંવા બહિદ્ધા વા ઓળારિકં વા સુખુમં વા હીનં વા પણીતં વા યં દૂરે સન્તિકે વા, તં ભિક્ખુ પસ્સતિ નિજ્ઝાયતિ યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ, તસ્સ તં પસ્સતો નિજ્ઝાયતો યોનિસો ઉપપરિક્ખતો રિત્તકઞ્ઞેવ ખાયતિ, તુચ્છકઞ્ઞેવ ખાયતિ, અસારકઞ્ઞેવ ખાયતિ, કિઞ્હિ સિયા ભિક્ખવે રૂપે સારો’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

ફેણપિણ્ડૂપમં રૂપં, વેદના પુબ્બુળુપમા;

મરીચિકૂપમા સઞ્ઞા, સઙ્ખારા કદલૂપમા;

માયૂપમઞ્ચ વિઞ્ઞાણં, દેસિતાદિચ્ચબન્ધુના;

યથા યથા નિજ્ઝાયતિ, યોનિસો ઉપપરિક્ખતિ;

રિત્તકં તુચ્છકં હોતિ, યો નં પસ્સતિ યોનિસો.

ઇમઞ્ચ કાયં આરબ્ભ, ભૂરિપઞ્ઞેન દેસિતં;

પહાનં તિણ્ણં ધમ્માનં, રૂપં પસ્સથ છડ્ડિતં.

આયુ ઉસ્માચ વિઞ્ઞાણં, યદા કાયં જહન્તિમં;

અપવિદ્ધો તદા સેતિ, પરભત્તં અચેતનં.

એતાદિસાયં સન્તાનો, માયાયં બાલલાપિની;

વધકો એસ અક્ખાતો, સારો એત્થ ન વિજ્જતિ.

એવં ખન્ધે અવેક્ખેય્ય, ભિક્ખુ આરદ્ધવીરિયો;

દિવા વા યદિ વા રત્તિં, સમ્પજાનો પટિસ્સતો.

જહેય્ય સબ્બસંયોગં, કરેય્ય સરણત્તનો;

ચરેય્યાદિત્તસીસોવ, પત્થયં અચ્ચુતં પદં.

દુતિયધમ્મકતિકસુત્ત

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો ધમ્મકથિકવગ્ગે દુતિયધમ્મકથિકસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ ભાસિતં. અઞ્ઞતમો ભન્તે ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘ધમ્મકથિકો ધમ્મકથિકોતિ ભન્તે વુચ્ચતિ, કિત્તાવતા નુ ખો ભન્તે ધમ્મકથિકો હોતિ, કિત્તાવતા ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ, કિત્તાવતા દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતી’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘રૂપસ્સ ચે ભિક્ખુ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ધમ્મં દેસેતિ, ‘ધમ્મકથિકો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

સીલવન્તસુત્ત, સુતવન્તસુત્ત

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો પોરાણકેહિ ધમ્મસંગાહકમહાથેરેહિ સંગીતં સીલવન્તસુત્તઞ્ચ સુતવન્તસુત્તઞ્ચ કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કેન કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – બારાણસિયં ભન્તે આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં આરબ્ભ આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં. આયસ્મા ભન્તે મહાકોટ્ઠિકો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ ‘‘સીલવતાવુસો સારિપુત્ત ભિક્ખુના કતમે ધમ્મા યોનિસો મનસિકાતબ્બા. સુતાવતાવુસો સારિપુત્ત ભિક્ખુના કતમે ધમ્મા યોનિસો મનસિકાતબ્બા’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘સીલવતાવુસો કોટ્ઠિક ભિક્ખુના, સુતાવતાવુસો કોટ્ઠિક ભિક્ખુના પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા અનિચ્ચતો દુક્ખતો રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતો પરતો પલોકતો સુઞ્ઞતો અનત્તતો યોનિસો મનસિકાતબ્બા’’તિ એવમાદિના આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં.

રાધસંયુત્ત

સત્તસુત્ત

પુચ્છા – રાધસંયુત્તે પનાવુસો દુતિયં સત્તસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે આયસ્મન્તં રાધત્થેરં આરબ્ભ ભાસિતં. આયસ્મા ભન્તે રાધત્થેરો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘સત્તો સત્તોતિ ભન્તે વુચ્ચતિ, કિત્તાવતા નુ ખો ભન્તે સત્તોતિ વુચ્ચતી’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘રૂપે ખો રાધ યો છન્દો યો રાગો યા નન્દી યા તણ્હા, તત્ર સત્તો તત્ર વિસત્તો, તસ્મા સત્તોતિ વુચ્ચતી’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

દિટ્ઠિસંયુત્ત

સોઅત્તાસુત્ત

પુચ્છા – દિટ્ઠિસંયુત્તે પનાવુસો તતિયં સંગીતં સોઅત્તા સુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘કિસ્મિં નુ ખો ભિક્ખવે સતિ કિં ઉપાદાય કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ સો અત્તા સો લોકો સો પેચ્ચ ભવિસ્સામિ નિચ્ચો ધુવો સસ્સતો અવિપરિણામધમ્મો’’તિ એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

નત્થિદિન્નસુત્ત

પુચ્છા – તત્થેવ આવુસો પઞ્ચમં નત્થિદિન્નસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયંયેવ ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘કિસ્મિં નુ ખો ભિક્ખવે સતિ કિં ઉપાદાય કિં અભિનિવિસ્સ એવં દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ નત્થિ દિન્નં, નત્થિ યિટ્ઠં, નત્થિ હુતં, નત્થિ સુકતદુક્કટાનં કમ્માનં ફલં વિપાકો’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

ઓક્કન્તસંયુત્ત

ચક્ખુસુત્ત

પુચ્છા – ઓક્કન્તસંયુત્તે પનાવુસો પઠમં ચક્ખુસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ ‘‘ચક્ખું ભિક્ખવે અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. સોતં. ઘાનં. જિવ્હં. કાયો. મનો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી’’તિ એવમાદિના ભગવતા ભાસિતં.

સારિપુત્તસંયુત્ત

સુચિમુખીસુત્ત

પુચ્છા – સારિપુત્તસંયુત્તે પનાવુસો દસમં સુચિમુખીસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કેન કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – રાજગહે ભન્તે સુચિમુખિં પરિબ્બાજિકં આરબ્ભ આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં. સુચિમુખી ભન્તે પરિબ્બાજિકા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ ‘‘કિં નુ ખો સમણ અધોમુખો ભુઞ્જસી’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘ન ખ્વાહં ભગિનિ અધોમુખો ભુઞ્જામી’’તિ એવમાદિના પટિક્ખિપિત્વા ‘‘યે હિ કેચિ ભગિનિ સમણબ્રાહ્મણા વત્થુવિજ્જા તિરચ્છાનવિજ્જાય મિચ્છાજીવેન જીવિકં કપ્પેન્તિ, ઇમે વુચ્ચન્તિ ભગિનિ સમણબ્રાહ્મણા અધોમુખા ભુઞ્જન્તી’’તિ એવમાદિના આયસ્મતા સારિપુત્તત્થેરેન ધમ્મસેનાપતિના ભાસિતં.

કિં નુ ખો સમણ અધો મુખો ભુઞ્જસિ.

ન ખ્વાહં ભગિનિ અધોમુખો ભુઞ્જામિ.

તેન હિ સમણ ઉબ્ભમુખો ભુઞ્જસિ.

ન ખ્વાહં ભગિનિ ઉબ્ભમુખો ભુઞ્જામિ.