બ્રાહ્મણસંયુત્ત

ધનઞ્જાનીસુત્ત

પુચ્છા – બ્રાહ્મણસંયુત્તે આવુસો પઠમં સંગીતં ધનઞ્જાનીસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – રાજગહે ભન્તે ભારદ્વાજગોત્તં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. ભારદ્વાજગોત્તો ભન્તે બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા ગાથાય અજ્ઝભાસિ.

‘‘કિં સુ છેત્વા સુખં સેતિ,

કિં સુ છેત્વા ન સોચતિ;

કિસ્સસ્સુ એકધમ્મસ્સ,

વધં રોચેસિ ગોતમા’’તિ–

તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં–

‘‘કોધં છેત્વા સુખં સેતિ;

કોધં છેત્વા ન સોચતિ;

કોધસ્સ વિસમૂલસ્સ,

મધુરગ્ગસ્સ બ્રાહ્મણ;

વધં અરિયા પસંસન્તિ,

તઞ્હિ છેત્વા ન સોચતી’’તિ;

એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

કિં સુ છેત્વા સુખંસેતિ, કિં સુ છેત્વા ન સોચતિ;

કિસ્સસ્સુ એકધમ્મસ્સ, વધં રોચેસિ ગોતમ–

પુચ્છા – ઇમઞ્ચ પનાવુસો ધમ્મદેસનં સુત્વા ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો કીદિસં પસન્નાકારમકાસિ, કીવત્તકઞ્ચ અત્થં સમ્પાદેસિ.

વિસ્સજ્જના – ઇમઞ્ચ પન ભન્તે ધમ્મદેસનં સુત્વા ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ‘‘અભિક્કન્તં ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં ભો ગોતમ, સેય્યથાપિ ભો ગોતમ નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’’તિ એવમાદિના ભન્તે ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો પસન્નાકારમકાસિ. ઇમઞ્ચ પન ભન્તે ધમ્મદેસનં સુત્વા ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં ઉપસમ્પદં યાચિત્વા અચિરૂપસમ્પન્નો યાવ અરહત્તં સમ્પાદેસિ.

અક્કોસસુત્ત

પુચ્છા – અક્કોસકભારદ્વાજસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – રાજગહે ભન્તે અક્કોસકભારદ્વાજં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. અક્કોસકભારદ્વાજો ભન્તે બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા અસબ્ભાહિ ફરુસાહિ વાચાહિ ભગવન્તં અક્કોસતિ પરિભાસતિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ બ્રાહ્મણ, અપિ નુખો તે આગચ્છન્તિ મિત્તામચ્ચા ઞાતિસાલોહિતા અતિતિયો’’તિ એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

અક્કોધસ્સ કુતો કોધો,

દન્તસ્સ સમજીવિનો;

સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તસ્સ,

ઉપસન્તસ્સ તાદિનો.

તસ્સેવ તેન પાપિયો,

યો કુદ્ધં પટિકુજ્ઝતિ;

કુદ્ધં અપ્પટિકુજ્ઝન્તો,

સઙ્ગામં જેતિ દુજ્જયં.

ઉભિન્નમત્થં ચરતિ,

અત્તનો ચ પરસ્સ ચ;

પરં સઙ્કુપિતં ઞત્વા,

યો સતો ઉપસમ્મતિ.

ઉભિન્નં તિકિચ્છન્તાનં,

અત્તનો ચ પરસ્સ ચ;

જના મઞ્ઞન્તિ બાલોતિ,

યે ધમ્મસ્સ અકોવિદા.

પુચ્છા – ઇમઞ્ચ પનાવુસો ધમ્મદેસનં સુત્વા અક્કોસકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો કીદિસં પસન્નાકારમકાસિ. કીવત્તકઞ્ચ અત્થં સમ્પાદેસિ.

વિસ્સજ્જના – ઇમઞ્ચ પન ભન્તે ધમ્મદેસનં સુત્વા અક્કોસકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ‘‘અભિક્કન્તં ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં ભો ગોતમા’’તિ એવમાદિના ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો પસન્નાકારમકાસિ. યાવ અરહત્તા ચ પન મહન્તં અત્થં સમ્પાદેસિ.

બહુધીતરસુત્ત

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા જાનતા…પે… સમ્માસમ્બુદ્ધેન બ્રાહ્મણસંયુત્તે બહુધીતરસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – કોસલેસુ ભન્તે અઞ્ઞતરસ્મિં વનસણ્ડે અઞ્ઞતરં ભારદ્વાજગોત્તં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. અઞ્ઞતરો ભન્તે ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ગોણે નટ્ઠે પરિયેસન્તો ભગવતો સન્તિકે ઇમા ગાથાયો અભાસિ.

‘‘ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, બલીબદ્દા ચતુદ્દસ;

અજ્જસટ્ઠિં ન દિસ્સન્તિ, તેનાયં સમણો સુખી;

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, તિલાખેત્તસ્મિ પાપકા;

એકપણ્ણા દુપણ્ણા ચ, તેનાયં સમણો સુખી.

(પેય્યાલ)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, પચ્ચૂસમ્હિ ઇણાયિકા;

દેથ દેથાતિ ચોદેન્તિ, તેનાયં સમણો સુખી’’તિ.

તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં–

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, બલીબદ્દા ચતુદ્દસ;

અજ્જસટ્ઠિં ન દિસ્સન્તિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી;

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, તિલાખેત્તસ્મિ પાપકા;

એકપણ્ણા દુપણ્ણા ચ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(પેય્યાલ)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, પચ્ચૂસમ્હિ ઇણાયિકા;

દેથ દેથાતિ ચોદેન્તિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખીતિ.

એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

(૧)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, બલીબદ્દા ચતુદ્દસ;

અજ્જસટ્ઠિં ન દિસ્સન્તિ, તેનાહં સમણો સુખી.

(૨)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, તિલાખેત્તસ્મિ પાપકા;

એકપણ્ણા દુપણ્ણા ચ, તેનાયં સમણો સુખી.

(૩)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, તુચ્છકોટ્ઠસ્મિ મૂસિકા;

ઉસ્સોળ્હિકાય નચ્ચન્તિ, તેનાયં સમણો સુખી.

(૪)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, સન્થારો સત્તમાસિકો;

ઉપ્પાટકેહિ સઞ્છન્નો, તેનાયં સમણો સુખી.

(૫)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, વિધવા સત્ત ધીતરો;

એકપુત્તા દુપુત્તા ચ, તેનાયં સમણો સુખી.

(૬)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, પિઙ્ગલા તિલકાહતા;

સોત્તં પાદેન બોધેતિ, તેનાયં સમણો સુખી.

(૭)

ન હિ નૂનિમસ્સ સમણસ્સ, પચ્ચૂસમિ ઇણાયિકા;

દેથ દેથાતિ ચોદેન્તિ, તેનાયં સમણો સુખી.

(૧)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, બલીબદ્દા ચતુદ્દસ;

અજ્જસટ્ઠિં ન દિસ્સન્તિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૨)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, તિલાખેત્તસ્મિ પાપકા;

એકપણ્ણા દુપણ્ણા ચ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૩)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, તુચ્છકોટ્ઠસ્મિ મૂસિકા;

ઉસ્સોળ્હીકાય નચ્ચન્તિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૪)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, સન્થારો સત્તમાસિકો;

ઉપ્પાટકેહિ સઞ્છન્નો, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૫)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, વિધવા સત્ત ધીતરો;

એકપુત્તા દુપુત્તા ચ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૬)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, પિઙ્ગલા તિલકાહતા;

સોત્તં પાદેન બોધેતિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

(૭)

ન હિ મય્હં બ્રાહ્મણ, પચ્ચૂસમ્હિ ઇણાયિકા;

દેથ દેથાતિ ચોદેન્તિ, તેનાહં બ્રાહ્મણા સુખી.

પુચ્છા – ઇમઞ્ચ પનાવુસો ધમ્મદેસનં સુત્વા સો ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો કીદિસં પસન્નાકારમકાસિ. કીવ મહન્તઞ્ચ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અત્થં સમ્પાદેસિ.

વિસ્સજ્જના – ઇમઞ્ચ પન ભન્તે ધમ્મદેસનં સુત્વા સો ભારદ્વાજગોત્તો બ્રાહ્મણો ‘‘અભિક્કન્તં ભો ગોતમ અભિક્કન્તં ભો ગોતમ, સેય્યથાપિ ભોગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય, ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દુક્ખન્તી’’તિ એવમાદિના ઇમસ્મિ ધમ્મવિનયે પસન્નો પસન્નાકારમકાસિ. ભગવતો ચ સન્તિકે ‘‘લભેય્યાહં ભોતો ગોતમસ્સ સન્તિકે પબ્બજં, લભેય્યં ઉપસમ્પદ’’ન્તિ એવમાદિના પબ્બજ્જં ઉપસમ્પદં યાચિત્વા અચિરૂપસમ્પન્નો યાવ અરહત્તા મહન્તં વિસેસં સમ્પાદેસિ.

કસિભારદ્વાજસુત્ત

પુચ્છા – તત્થાવુસો એકાદસમં મહાકસ્સપાદીહિ પોરાણધમ્મસંગાહકથેરેહિ સંગીતં કસિભારદ્વાજસુત્તં ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – મગધેસુ ભન્તે દક્ખિણાગિરિસ્મિં એકનાળાયં બ્રાહ્મણગામે કસિભારદ્વાજં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. કસિભારદ્વાજો ભન્તે બ્રાહ્મણો ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ.

‘‘કસ્સકો પટિજાનાસિ, ન ચ પસ્સામિ તે કસિં. કસ્સકો પુચ્છિતો બ્રૂહિ, કથં જાનેમુ તં કસિ’’ન્તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં–

‘‘સદ્ધા બીજં તપો વુટ્ઠિ, પઞ્ઞા મે યુગનઙ્ગલં;

હિરી ઈસા મનો યોત્તં, સતિ મે ફાલપાચનં.

કાયગુત્તો વચીગુત્તો, આહારે ઉદરે યતો;

સચ્ચં કરોમિ નિદ્દાનં, સોરચ્ચં મે પમોચનં.

વીરિયં મે ધુરધોરય્હં, યોગક્ખેમાધિવાહનં;

ગચ્છતિ અનિવત્તન્તં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચતિ.

એવમેસા કસી કટ્ઠા, સા હોતિ અમતપ્ફલા;

એતં કસિં કસિત્વાન, સબ્બદુક્ખા પમુચ્ચતી’’તિ.

એવં ખો ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

કસ્સકો પટિજાનાસિ, ન ચ પસ્સામિ તે કસિં;

કસ્સકો પુચ્છિતો બ્રૂહિ, કથં જાનેમુ તં કસિં.

સદ્ધા બીજં તપો વુટ્ઠિ, પઞ્ઞા મે યુગનઙ્ગલં;

હિરી ઈસા મનો યોત્તં, સતિ મે ફાલપાચનં.

પુચ્છા – ઇમઞ્ચ પનાવુસો ધમ્મદેસનં સુત્વા સો કસિભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો કીદિસં પસન્નાકારમકાસિ.

વિસ્સજ્જના – ઇમઞ્ચ પન ભન્તે ધમ્મદેસનં સુત્વા કસિભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ‘‘અભિક્કન્તં ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં ભો ગોતમા’’તિએવમાદિના ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પસન્નો પસન્નાકારમકાસિ.

સેય્યથાપિ ભો ગોતમ ઉક્કુજ્જિતં વા નિક્કુજ્જેય્ય.

ઉદયસુત્ત

પુચ્છા – ઉદયસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે ઉદયં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. ઉદયો ભન્તે બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘પકટ્ઠકોયં સમણો ગોતમો પુનપ્પુનં આગચ્છતી’’તિ. તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં–

પુનપ્પુનઞ્ચેવ વપન્તિ બીજં, પુનપ્પુનં વસ્સતિ દેવરાજા;

પુનપ્પુનં ખેત્તં કસન્તિ કસ્સકા, પુનપ્પુનં ધઞ્ઞમુપેતિ રટ્ઠં.

એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતં.

પુનપ્પુનં ચેવ વપન્તિ બીજં, પુનપ્પુનં વસ્સતિ દેવ રાજા;

પુનપ્પુનં ખેત્તં કસન્તિ કસ્સકા, પુનપ્પુનં ધઞ્ઞમુપેતિ રટ્ઠં.

પુનપ્પુનં યાચકા યાચયન્તિ, પુનપ્પુનં દાનપતી દદન્તિ;

પુનપ્પુનં દાનપતી દદિત્વા, પુનપ્પુનં સગ્ગમુપેતિ ઠાનં.

પુનપ્પુનં ખીરનિકા દુહન્તિ, પુનપ્પુનં વચ્છો ઉપેતિ માતરં;

પુનપ્પુનં કિલમતિ ફન્દતિ ચ, પુનપ્પુનં ગબ્ભમુપેતિ મન્દો.

પુનપ્પુનં જાયતિ મીયતિ ચ, પુનપ્પુનં સિવથિકં હરન્તિ;

મગ્ગઞ્ચ લદ્ધા અપુનબ્ભવાય, ન પુનપ્પુનં જાયતિ ભૂરિપઞ્ઞો-હુ–

માતુપોસકસુત્ત

પુચ્છા – માતુપોસકસુત્તં પનાવુસો ભગવતા કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સાવત્થિયં ભન્તે માતુપોસકં બ્રાહ્મણં આરબ્ભ ભાસિતં. માતુપોસકો ભન્તે બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ ‘‘અહઞ્હિ ભો ગોતમ ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસામિ, ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસિત્વા માતાપિતરો પોસેમિ, કચ્ચાહં ભો ગોતમ એવંકારી કિચ્ચકારી હોમી’’તિ, તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં ‘‘તગ્ઘ ત્વં બ્રાહ્મણ એવંકારી કિચ્ચકારી હોસિ, યો ખો બ્રાહ્મણ ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસતિ, ધમ્મેન ભિક્ખં પરિયેસિત્વા માતાપિતરો પોસેતિ, બહું સો પુઞ્ઞં પસવતી’’તિ એવમાદિના ભન્તે ભગવતા ભાસિતા.

યો માતરં વા પિતરં વા, મચ્ચો ધમ્મેન પોસતિ;

તાય નં પારિચરિયાય, માતાપિતૂસુ પણ્ડિતા;

ઇધેવ નં પસંસન્તિ, પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતિ–

ખોમદુસ્સસુત્ત

પુચ્છા – તેનાવુસો ભગવતા…પે… સમ્માસમ્બુદ્ધેન બ્રાહ્મણસંયુત્તે ખોમદુસ્સસુત્તં કત્થ કં આરબ્ભ કિસ્મિં વત્થુસ્મિં કથઞ્ચ ભાસિતં.

વિસ્સજ્જના – સક્કેસુ ભન્તે ખોમદુસ્સે નામ સક્યાનં નિગમે ખોમદુસ્સકે બ્રાહ્મણગહપતિકે આરબ્ભ ભાસિત, ખોમદુસ્સકા ભન્તે બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવન્તં એતદવોચું ‘‘કે ચ મુણ્ડકા સમણકા, કે ચ સભાધમ્મં જાનિસ્સન્તી’’તિ.

તસ્મિં ભન્તે વત્થુસ્મિં–

‘‘નેસા સભા યત્થ ન સન્તિ સન્તો,

સન્તો ન તે યે ન વદન્તિ ધમ્મં;