૧૧. વિસેસન+મેકત્થેન

વિસેસનં સ્યાદ્યન્તં વિસેસ્સેન સ્યાદ્યન્તેન સમાનાધિકરણેનસહે+કત્થં હોતિ.

સમાનત્થે પદે યત્થ, ભેદ્યભેદકવાચકે;

વિસેસનસમાસો+યં, વિસેસ્સત્થપધાનતો.

વિસેસ્સગત+મેવ+ત્ર, લિઙ્ગ+મેતં પરં તતો;

કમ્મધારય+મિચ્ચે+સ, સમાસો+ઞ્ઞેહિ સઞ્ઞિતો.

સુત્તે વિસેસ્સેનાતિ અવુત્તેપિ વિસેસનસ્સ સમ્બન્ધીસદ્દત્તા સામત્થિયતો લબ્ભમાનઆકડ્ઢિતસદ્દં પતિ ‘‘વિસેસ્સેના’’તિ વુત્તં. વુત્તઞ્ચ –

સામઞ્ઞવત્થુ યા વત્થ+ન્તરતો તુ વિસેસિય;

એકપ્પકારે ઠપના, વિસેસન+મિતી+રિતં.

એકપ્પકારગં વત્થુ, વિસેસ્સન્તિ પવુચ્ચતિ;

પદાનિ યાનિ યાનેવ, સમ્બન્ધ+મુપયન્તિ+હ;

ગમ્યતે કામચારેન, વિસેસન+વિસેસ્સતાતિ.

એત્થ ચ ઉપ્પલદબ્બં રત્તુપ્પલાદિતો વિસેસયતીતિ નીલસદ્દો વિસેસનં. તેન વિસેસિયતીતિ ઉપ્પલસદ્દો વિસેસ્સં. અપિ ચ ભમર+ઙ્ગારાદિસામઞ્ઞ નીલત્થતો વિસેસિયતીતિ નીલં વિસેસ્સં. ન વત્થાદીનં, ઉપ્પલસ્સેવાતિ વિસેસનતો ઉપ્પલં વિસેસનંતિ કામચારેનેતિ વુત્તં. અપિ ચ –

પરિતો અયન્ત્ય+નેન+ત્થા, પરિયાયોતિ વુચ્ચતિ;

ગોવાચાતિ પવુત્તે તુ, વાચત્થો તુ વિસેસનં.

વિસેસ્સે દિસ્સમાના યા, લિઙ્ગ+સંખ્યા+વિભત્તિયો;

તુલ્યાધિકરણે ભિય્યો, કત્તબ્બા તા વિસેસનેતિ –

વુત્તત્તા મહન્તો+ચ્ચાદીસુ સમાનલિઙ્ગાદયો દટ્ઠબ્બા. ભિય્યોતિ કિં, દેવા પમાણં ઇચ્ચાદિ.

સો ચ છબ્બિધો વિસેસનપુબ્બપદો, વિસેસનુત્તરપદો, વિસેસનોભયપદો, ઉપમાનુત્તરપદો, સમ્ભાવનાપુબ્બપદો, અવધારણપુબ્બપદોતિ.

તત્થ વિસેસનપુબ્બપદે તાવ-મહન્તો ચ સો પુરિસો ચાતિ વાક્યે ઇમિના સુત્તેન સમાસો. ‘‘ટ ન્ત+ન્તૂનં’’તિ ન્તસ્સ ટાદેસે દીઘો હોતિ, મહાપુરિસો, મહાપુરિસા ઇચ્ચાદિ.

વાક્યે તુલ્યાધિકરણભાવ પકાસનત્થં ચ+ત-સદ્દપયોગો. વુત્તિયન્તુ સમાસેનેવ તપ્પકાસનતો ન તપ્પયોગો. એવ+મઞ્ઞત્રાપિ વુત્તત્થાન+મપ્પયોગો. એવં મહાવીરો, મહામુનિ. મહન્તઞ્ચ તં બલઞ્ચાતિ મહાબલં, મહબ્ભયં. સન્તો ચ સો પુરિસો ચાતિ સપ્પુરિસો. તથા પુબ્બપુરિસો, અપરપુરિસો, પઠમપુરિસો, મજ્ઝિમપુરિસો, ઉત્તમપુરિસો, પરપુરિસો, સેતહત્થી, કણ્હસપ્પો, નીલુપ્પલં, રત્તુપ્પલં, લોહિતચન્દનં. ક્વચિ ન હોતિ, પુણ્ણો મન્તાનીપુત્તો, ચિત્તો ગહપતિ. પુમા ચ સો કોકિલો ચાતિ પુઙ્કોકિલો, ઉત્તરપદે પુમસ્સ પું હોતિ. એવં પુન્નાગો.

ખત્તિયા ચ સા કઞ્ઞા ચાતિ ખત્તિયકઞ્ઞા.