૩૨. સત્ત

યન્તં સદ્દાનં નિચ્ચત્તા સમ્બન્ધસ્સ યત્થાતિ પરામટ્ઠં સોતિ, યોતિ પરામટ્ઠં તસ્સાતિ ચ નિદ્દિસતિ, યો યત્થેત્યાદિકઞ્ચ ‘કિરિયાધારભૂતે’ચ્ચાદિવુત્તિગન્થ વિવરણન્તિ યોતિ કિરિયાધેય્યભૂતાધિપ્પેતા, એતનેવાહ‘કિરિયા ચા’તિઆદિ, તેનાયમાધારીયતિ કત્તુકમ્મ સમવેતા કિરિયાસ્મિન્ત્યધિકરણે વા તં આધારયતીતિ કત્તરિ વા ઘણન્તેન દટ્ઠબ્બો, કત્તારં કમ્મઞ્ચ કિરિયાનિસ્સયભૂતમાધાર યતીત્યાધારોતિ વા કત્તરિ ઘણ, વુત્તં હિ–

આધારયતિ યો કત્તુ, કમ્મં કિરિયનિસ્સયં;

આધારં કારકઞ્ચાહુ, તં ચતુબ્બિધમેવ ચેતિ.

નનુ ચ કિરિયાધારણેનાધારોત્યુચ્ચતે, તં કિમેવમુચ્ચતેતિ ચે, નેસદોસો યદેવ હિ કિરિયાધારણમસ્સ, તન્તન્નિસ્સયભૂત કત્તુકમ્મધારણં, નહ્યઞ્ઞતા તદ્ધારણં સમ્ભવતિ તતો કિરિયા કારણેનાધારણેનાધારોત્ય યમેવત્થો, ન કત્તુકમ્મપરિચ્ચાગેનાધારેન ઉજુકં કિરિયા ગય્હતે, તેનેવ વક્ખતિ-‘કિરિયાયયો આધારો’ચ્ચાદિ, નનુ યદ્યપ્યુજુકમેવ કિરિયં ધારયતિ કત્તા કત્તુસમવાયિનિં, કમ્મસમવેતઞ્ચ વિક્તેદનાદિં કિરિયં કમ્મં… તથા સતિ તાનેવાધારોતિ, ન… લોકે સત્થે ચ તેસમાધારત્થે નાપ્પતીતિતો, કત્તુકમ્મતાયેવ હિ તેસમ્પતીતીતિ દસ્સેતુમાહ-‘કિરિયા ચે’ત્યાદિ, તથા ચ વુત્તં–

કત્તુકમ્મ બ્યવહિતં, ધારેન્તમનુજુ ક્રિયં;

ક્રિયાસિદ્ધુપકારિ ચ, સત્થે-ધિકરણં મતન્તિ.

કત્તુકમ્મબ્યવહિતન્તિ કત્તુકમ્મેહિ તંસમવેતભાવેન બ્યવહિતં, અનુજુ પારમ્પરિયેન, ક્રિયાસિદ્ધુપકારિતિ કત્તુકમ્મસમવેતાય કિરિયાય પસિદ્ધિયં ઉપકારી ઉપકુબ્બન્તં, નનુ ચ ન કિરિયા ધારણેનેવાયમાધારો, કત્તુકમ્માનં ધારણેનાપ્યાધારોતિ સક્કા વવત્થપેતુન્તિ ચોદનમ્મનસિ નિધાયાહ-‘ન ચે’ત્યાદિ, કિરિયા નિમિત્તસ્સેવાતિ કત્તુકમ્મસમવાયિનિયા કિરિયાય નિમિત્તસ્સેવ, તદેવંવિધમાધારં ચતુબ્બિધમ્મતન્તિ દસ્સેતુમાહ-‘આધારો ચાય’મિચ્ચાદિ, ચત્તારો વિધાપકારા અસ્સાતિ ચતુબ્બિધો, આધેય્યેન સહોપસિલેસો સંયોગલક્ખણો-સ્સ અત્થીતિ ઓપસિલેસિકો આધારો-‘કટેનિસીદતિ થાલિયં પચતિ’ત્યાદો કટાદિ, તથાહિ દેવદત્તસમવેતં નિસીદનકિરિયં કટો દેવદત્તં ધારયં ધારયતિ દેવદત્તબ્યવહિતં, એવં થાલીપિ તણ્ડુલસમવેતં વિક્લેદનાદિકિરિયં તણ્ડુલે ધારયં ધારયતીત્યોપસિલેસિકાધારત્તં કટાદિનો. યતો-ઞ્ઞત્રાધેય્યં ન વત્તતે સબ્બથા ભિય્યો વા, સો વેસયિકો, વિસયોહ્યાધેય્યસ્સાનઞ્ઞત્રભાવો, યથા ચક્ખાદિપ્પવત્તીનમઞ્ઞત્રાભાવા ચક્ખાદીનં રૂપાદયો વિસયાતિ વુચ્ચન્તે, એવમાકાસે સકુનયોત્યાદો સકુન્યાદીનમાકાસાદિતો-ઞ્ઞત્રાભાવાતે તેસં વિસયાત્યુચ્ચન્તે, વિસયો એવ વેસયિકો. યો આધારાધેય્યાનમભિબ્યાપેત્યાધેય્યમિત્યભિબ્યાપકો, તથા હિ‘તિલેસુ તેલં, દધિમ્હિ સપ્પિ,ત્યત્ર તિલાદિકં તેલાદિકમાધેય્યં બ્યાપેત્વા તિટ્ઠતીતિ તિલાદિ બ્યાપકાધારો. સમીપે ભવો, સમીપો એવ વા સામીપિકો, યસ્સ સમીપદેસે આધેય્યં વત્તતે સો એવમુચ્ચતે, અત્રોદાહરણં ‘ગુરૂસુ વસતિ ગઙ્ગાયં ઘોસો’તિ. નનુ ચાત્રાપ્યાધારે સત્તમી વિધીયતે આધારો ચ નિસ્સયો વુચ્ચતે, નિસ્સયો ચ સંયોગસમવાયેહિ હોતિ, ન ચ સિસ્સાદીનં ગુરુપ્પભુતીતિ દેવદત્તસકુન્યાદીનમિવ કટાકાસાદીહિ સંયોગો, તેલાદીનમિવ ચ તિલાદીહિ સમવાયો વા અત્થિ, તેનાયુત્તં તે સમાધારત્તન્તિ, નેતદત્થિ, યદાયત્તા હિ યસ્સ ઠિતિ સો વિનાપિ સંયોગસમવાયેહિ તસ્સ નિસ્સયો ભવતિ, તથાહિ પુરિસસ્સ ન રઞ્ઞા સહ સંયોગોસમવાયો વાત્થિ, અથ પન તદધીનટ્ઠિતિત્તા રાજનિસ્સયો પુરિસોતિ બ્યપદિસ્સીયતે, સિસ્સાદીનઞ્ચ ગુરુપ્પભુતિન માયત્તા ઠિતીતિ તેસમયં [તેનસ્સાયં (પોત્થકે) યુત્થો તે પતિ ગુરુપભુતીનં નિસ્સયભાવો (જિનિન્દબુદ્ધિ)] યુત્તો ગુરુપ્પભુતિનં નિસ્સયભાવોતિ, એત્થ પન યજ્જપિ વેસયિકાભિબ્યપકાનમાધારાધેય્યોપસિલેસો અત્થિ, તથાપિ પકારન્તરસ્સેવ પરિપ્ફુટત્તા તથેવ વચનિચ્છા, નાઞ્ઞથા ઓપસિલેસિકેન વા [ઓપસિલેસિકેવ] વિસયાભિબ્યાપકાનમગ્ગહણતો ઉપસિલેસસ્સે વા [ઉપસિલેસસ્સેવ] પરિબ્યત્તત્તા તથેવ વોહારોતિ ન સઙ્કરો સઙ્કનીયોતિ.