૧૮. લક્ખણે

લક્ખીયત્યનેનાતિ લક્ખણં સઙ્કેતો, કિન્તં કમણ્ડલુપ્પભુતિ, અત્થે કારિયસ્સાસમ્ભવા તંવાચીહિ વિભત્તીતિ મઞ્ઞમાનેન યંવિવરણં કતં ‘લક્ખણે વત્તમાનતો’તિ, તમુલ્લઙ્ગિયાત્થં વદતિ ‘યો અત્થો’ઇચ્ચાદિ, વત્તમાનતોતિ વિઞ્ઞાયતિ… નામસ્મા પચ્ચયવિધાનપ્પ સઙ્ગતો, ઉપાત્તોતિ ગહિતો. કઞ્ચિપ્પણરમાપન્નસ્સ લક્ખણે તતિયા યથા સિયા ‘રુક્ખમ્પતિ વિજ્જોતન’મિચ્ચત્ર લક્ખણમત્તે મા ભવીતિ પાણિનીયેહિ ‘‘ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે’’તિ (૨-૩-૨૧) ઇત્થમ્ભૂતગ્ગહણં કતં, તમ્મનસિ નિધાય ચોદયમાહ–‘નન્વિ’ચ્ચાદિ, ઇત્થમ્ભૂતસ્સ લક્ખણન્તિ છટ્ઠીસમાસો, આપન્નસ્સાતિ ભૂતસ્સ, સામઞ્ઞસ્સ ભેદકો વિસેસો પકારો વુચ્ચતે, તથાહિ ‘તિદણ્ડકેન પરિબ્બાજકમદ્દક્ખી’તિ મનુસ્સત્તસામઞ્ઞસ્સ પરિબ્બાજકત્તમ્પકારો, તમ્પરિબ્બાજકો પત્તો, તસ્સ તિદણ્ડકં લક્ખણં. ઉપલક્ખણત્તેતિ ઇમિના ઇત્થમ્ભૂતસ્સ લક્ખણત્તાભાવમાહ, ઉપલક્ખણન્તિ સઙ્કેતો. નયિદમત્થિચ્ચાદિ પરિહારો, રુક્ખમ્પતિ વિજ્જોતનન્તિ એત્થ કસ્સચિ ઇત્થમ્ભૂતસ્સાભાવા ઇત્થમ્ભૂતગ્ગહણે પયોજનં ન દિસ્સતિ તન્નિવત્તનતો, રુક્ખમ્પતિ વિજ્જોતતેતિ એત્થતુ ઇત્થમ્ભૂતસ્સ વિજ્જુસઙ્ખાતસ્સ અત્થસ્સ સબ્ભાવા તતિયાપ્પત્તિયં તંનિવત્તિયા યથાવુત્તં ઞાયમન્તરેન નાઞ્ઞં કિઞ્ચિ પટિસરણમત્થીતિ સઞ્ઞાપયમાહ-‘અવસ્સ’મિચ્ચાદિ, અઞ્ઞથાતિ એવમનબ્ભુપગમ્મ ‘ઇત્થમ્ભૂતલક્ખણે’તિ વચને કરીયમાને સતિ, ઇત્થમ્ભૂતવાદિનો ઉત્તરમાસઙ્કિયાહ-‘નચા’તિઆદિ, વત્તુન્તિ વચનસેસો, ચો-વધારણે, નેવ સક્કાતિ વુત્તં હોતિ, દુતિયાવિધાનસામત્થિયાતિ ‘‘પતિપરીહિ ભાગે ચા’’તિ (૨-૯) કસ્મા ન સક્કાતિ આહ-‘અત્થિ’ચ્ચાદિ, અસતિ હિ પયોજને સામત્થિયન્તિ ભાવો. અથ કમણ્ડલુ પાણિમ્હિ અસ્સાતિ આદો તતિયા કસ્મા ન સિયા ત્યાહ-‘કમણ્ડલુ’ઇચ્ચાદિ, કમણ્ડલુસ્સ સેતસ્સ ચ ઉપલક્ખણ ભાવેનાનુપાદાનતોતિ સમ્બન્ધો, ઇમિના ઉપાદાતુનો સવચસિ સતન્તતમાહ, વિસિટ્ઠાવયવાધેય્યેનાતિ પાણિ કમણ્ડલુના વિસિટ્ઠોવયવો, તસ્સાધેય્યો કમણ્ડલુ તેનાતિ અત્થો. યેનાઙ્ગેન વિકતેન અઙ્ગિનો વિકારો લક્ખીયતે તતો તતિયા યથાસિયાતિ પરેહિ ‘‘યેનાઙ્ગવિકારો’’તિ (૨-૩-૨૦) આરદ્ધં, તદાહ-‘યેને’ચ્ચાદિ, તત્થ યસદ્દેન વિકતાવયવો હેતુત્તેન નિદ્દિટ્ઠો અઙ્ગસદ્દો ચ સમુદાયવચનો ઉપાત્તો તેનાહ-‘યેનેચ્ચાદિ, નનુચ કાણાદીનં નિયતગુણીનમભિધાયિત્તા અક્ખિસદ્દસ્સ પયોગો ન યુત્તો બ્યાવત્તિયાભાવાતિ, નેસ દોસો, લોકિયો-યં સદ્દસ્સ વોહારો, લોકસ્સ ચ સદ્દપ્પયોગે ગુરુલઘુમ્પત્યદયો નત્થિ, તથાહિ લોકેન ‘સીસપાતિ’પિ વુચ્ચતે, રુક્ખો સીસપાતિપિ, યસ્સ તુ તત્થાદરો, સો-ક્ખિસદ્દં પયુજ્જતેવ, અથવા સામઞ્ઞુપક્કમે વિસેસો પયોગમરહતિ, અક્ખિ(નાતિ) હિ વુત્તે સન્દેહો સિયા ‘કિમસ્સ વત્તુમિચ્છિત’ન્તિ તતો કાણોતિ વુચ્ચતે, નાક્ખિના નિરૂપયતિ સોભનોતિ, કિઞ્ચરહિ કાણોતિ, અક્ખિકાણમસ્સેત્યાદો કસ્મા ન સિયાતિ આસઙ્કિય‘કમણ્ડલુ પાણિમ્હિ અસ્સા’ત્યત્ર યો વુત્તો પરિહારો, ત મેત્થોપદિસન્તો આહ-‘હેટ્ઠા વિય અપ્પસઙ્ગો’તિ.