૧૨૧. નાતો

સો ચ અમાદેસો, આદેસસ્સેવાતિ અંઆદેસસ્સેવ, અપઞ્ચમિયાતિ પઞ્ચમિં વજ્જેત્વા. અઞ્ઞત્ર વિધીયમાનો-યમમાદેસો પઞ્ચમિયમ્પટિસિદ્ધત્તા પઞ્ચમિયા પટિસેધેન સયમ્પિ પટિસિદ્ધો નામ હોતીત્યાહ ‘આદેસસ્સેવાયં પટિસેધો’તિ, લોપપટિસેધસ્સ ‘નાતો’તિ પુબ્બવાક્યેન વુત્તસ્સ અયમ્પટિસેધો નેતિ સમ્બન્ધો, અથ કથમિદમપઞ્ચમ્યાત્યમાદેસેનેવાતિસમ્બન્ધતિ ન લોપ પટિસેધેનાતિ પરિભાસમાહ-‘અનન્તરસ્સ વિધિ વા હોતિ પટિસેધો વા’તિ, એત્થ અન્તરસદ્દસ્સાનેકત્થત્તેપીહાન્તરાળવાચીતિ ન વિજ્જતે અન્તરમ્મજ્ઝમસ્સેત્યનન્તરો, અન્તરાળમત્તપટિસેધે પયોજનં નત્થીત્યન્તરાળગતસ્સ વિધિનો પટિસેધસ્સ ચાભાવાનન્તરોત્યુપ ચરીયતે અનન્તરા ગામાત્યાદિ વિય, દિટ્ઠત્તે પન મજ્ઝસ્સ ન વિજ્જતે-ન્તર મેસન્તિ વિગ્ગહે સુત્તેપ્યનન્તરસ્સ વિધાનન્તરસ્સાપિ દિટ્ઠત્તા દ્વિન્નમેકોપ્યનન્તરોત્યુચ્ચતે, તેનેવાનન્તરસ્સાતિ પરિભાસાયમેક વચનં, ઇતિસદ્દો ઇદમત્થે, ઇતિ ઇમાય પરિભાસાયાદેસેનાભિસમ્બન્ધતીત્યત્થો, તેનાતિ યથાવુત્તપરિભાસાય વસેન, યેન કારણેનાદેસેનાભિસમ્બન્ધતિ તેનાત્યત્થો, અલોપોતિ લોપ પટિસેધો, સામત્થિયાલદ્ધન્તિ દ્વિન્નમત્થાનં વિધાનાય દ્વે વાક્યાનિ ભવન્તિ, તત્ર ‘નાતો’તીદં પટિસેધવિધાયકમેકં વાક્યં, ‘અમપઞ્ચમિયા’તિ દુતિયમમાદેસસ્સ, તત્રાપઞ્ચમિયાત્યાદેસેનેવાતિ સમ્બન્ધતિ, વુત્તવિધાના ન લોપપટિસેધેન, તથાસત્યમપઞ્ચમિયાતિદં વાક્યં યદિ ન વિસેસત્થમાલમ્બતે તમન્તરેનાનુપપત્તિતો-ઞ્ઞથા કિન્ત્યનેનાત્થબલેન લદ્ધન્તિ અત્થો, અલોપોતિ જોતેતીતિ સમ્બન્ધો, વાક્યભેદેન વિવરણં કતં, ન એકવાક્યત્તેનાતિ બ્યતિરેકો એકવાક્યતાયઞ્હિ કારિય દ્વયસ્સપિ પઞ્ચમિયમ્પટિસેધો સિયા ‘પઞ્ચમિં વજ્જેત્વા તં કારિયદ્વયં વેદિતબ્બ’ન્તિ, યદિપિ સિદ્ધાતિ સમ્બન્ધો, યેન નાપ્પત્તિયાત્યનેન ‘‘યેન નાપ્પત્તે વિધિરારબ્ભતે, તસ્સ બાધનમ્ભવતી’’તિ મમ્પરિભાસમુપલક્ખેતિ, કિમત્થમિહાયં પરિભાસા પઠ્યતે ઇહ સત્થે-પવાદા ઉસ્સગ્ગે બાધન્તેતિ નિયમો, તત્ર ચુસ્સગ્ગા દુવિધા નિયતપ્પત્તયો અનિયતપ્પત્તયો ચેતિ, યે સબ્બત્થાપવાદવિસયમ્પવિસન્તિ, તે નિયતપ્પત્તયો વુચ્ચન્તે, યે ક્વચિદેવાપવાદવિસયમવગાહન્તે, તે અનિયતપ્પત્તયો વુચ્ચન્તે, એવં દુવિધેસુસ્સગ્ગેસુ યે-નિયતપ્પત્તયો, તેસમેવ બાધનમિચ્છીયતે, ન નિયતિકાનં, તેન તપ્પદસ્સનત્થમયમ્પરિભાસા પઠ્યતેતિ, યેનેત્યુસ્સગ્ગસ્સ નિદ્દેસો, નેતિ પટિસેધવાચી નિપાતો, અપ્પત્તે અસમ્ફુટ્ઠે વિસયે ઇત્યજ્ઝાહારિયં, યેન ઉસ્સગ્ગેન નાપ્પત્તે પત્તેએવ સમ્ફુટ્ઠેએવ વિસયેત્યત્થો… ‘દ્વે પટિસેધા પાકતમત્થં ગમેન્તી’તિ કત્વા, વિધીયતીતિ, પટિસેધો વિધાનઞ્ચ, આરબ્ભતે વિધી

યતે પઠ્યતેત્યત્થો, અનેનાપવાદવિધિન્દસ્સેતિ, તસ્સેતિ આદોયેનેતિ નિદ્દિટ્ઠસ્સઉસ્સગ્ગસ્સબાધનમ્ભવત્યપવાદેન, યેન ત્વપ્પત્તે વિસયે આરબ્ભતે તસ્સ બાધનં ન ભવતીત્યત્થો, કુતોતિ ચે અનવકાસત્તા, તથાહિ યદિ ઉસ્સગ્ગેન સબ્બો વિસયો ગહિતો સિયા, કો-પવાદસ્સઅઞ્ઞો વિસયો સિયા, તસ્મા અનવકાસત્તા (ન) અપ (વાદે) પન તસ્સ બાધનમ્ભવતીત્યવસેયં, યેન તુસ્સગ્ગેન કોચિ દેવાપવાદવિસયો-નુપ્પત્તોસિયા, નસબ્બો, તમ્પતિ સાવકા સત્તા તમ્બાધતેતિ વુત્તં હોતિ, ‘પઞ્ચપૂલિમાનયે’ત્યત્ર પઞ્ચન્નં પૂલાનં સમાહારોતિ વિસેસનસમાસો ‘‘નદાદિતોવી’’ (૩-૨૭) સમાહરણં સમાહારોતિ સમાહારસ્સપિ ભાવરૂપત્તા આહ ‘ભાવપ્પધાનત્તેપી’તિ, ગુણભૂતદબ્બાનિ પૂલાનિ.