૪. |ઓ૦.૦૦૩૩| પકિણ્ણકકથા

તત્ર ઠત્વા રઞેઞો ઉપ્પત્તિ કથેતબ્બા. (સો પન) અમ્હાકં સત્થુનો બોધિપ્પત્તિતો પુરેતરમેવ મહામલય રટ્ઠે વનચરકં પટિચ્ચ તસ્સ ભરિયાય કુચ્છિયં પટિસન્ધિં ગણ્હિ. નવડ્ઢમાસાવસાને માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિત્વા કમેન વડ્ઢન્તો વિઞ્ઞુભાવં પાપુણિ. તસ્સ પિતા એકં દારિકં આનેત્વા પુત્તસ્સ ગેહે અકાસિ. અપરભાગે તસ્સ પિતા કાલમકાસિ. કુમારો’ચરકો’તિ પઞ્ઞાયિ. સો તતો પટ્ઠાય પચ્ચેકબુદ્ધં ઉપટ્ઠહિ. ચરકો અત્તનો નિવાસવત્થુસ્મિં કદલિપનસાદીનિ રોપેત્વા ફલારામં અકાસિ. તતો અપરભાગે તેન રોપિતપનસરુક્ખો મહન્તં ચાટિપ્પમાણં પનસફલં ગણ્હિ. ચરકો અત્તનો વત્થું ગન્ત્વા સાખાય સુપક્કં પનસફલં પસ્સિત્વા છિન્દિત્વા ગેહં આહરિત્વા અપસ્સાયં લુઞ્ચિત્વા ઉપધારેસિ. તતો સમન્તા ચતુમધુરં વિય યૂસં ઓતરિત્વા અપસ્સયં અપનીત આવાટં પૂરેત્વા અટ્ઠાસિ. તતો ચરકો એવં ચિન્તેસિ. ઇમં પનસફલં અમ્હાકં પચ્ચેકબુદ્ધેન વિના અઞ્ઞેસં નાનુચ્છવિકન્તિ. પટિસામેત્વા ઠપેસિ.

પુનદિવસે પચ્ચેકબુદ્ધો લેનતો નિક્ખમિત્વા સરીરપટિજગ્ગનં કત્વા સુરત્તપલ્લવસદિસં અન્તરવાસકં પરિમણ્ડલં કત્વા નિવાસેત્વા બહલપવરમહાપંસુકૂલચીવરં પારુપિત્વા નીલભમરવણ્ણં પત્તં હત્થેન ગહેત્વા આકાસેન આગન્ત્વા તસ્સ કુટિદ્વારે પાકટો અહોસિ. ચરકો કુટિતો નિક્ખમિત્વા તં વન્દિત્વા હત્થતો પત્તં ગહેત્વા ગેહં પવેસેત્વા પીઠે નિસીદાપેત્વા અત્તના ઠપિતટ્ઠાનતો પનસફલં ગહેત્વા યૂસં પત્તે પૂરેત્વા પટિગ્ગહાપેસિ. પચ્ચેકબુદ્ધો |ઓ૦.૦૦૩૪| તં પરિભુઞ્જિત્વા આકાસતો અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ ગતો. અથેકદિવસં ચરકો પરદેસા ગચ્છન્તો ભરિયં પક્કોસાપેત્વા;’ અમ્મ, અય્યસ્સ અપ્પમત્તો હુત્વા દાનં દેહી’તિ સબ્બૂપકરણં નિય્યાદેત્વા પરદેસં ગતો. પુનદિવસે પચ્ચેકબુદ્ધો લેનતો નિક્ખમિત્વા ચીવરં પારુપિત્વા પત્તમાદાય આકાસતો આગન્ત્વા કુટિદ્વારે ઓતરિત્વા અટ્ઠાસિ. તસ્મિં ખણે ચરકસ્સ ભરિયા કુટિતો નિક્ખમિત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ હત્થતો પત્તં ગહેત્વા ગેહે નિસીદાપેત્વા ભત્તં અદાસિ.

તેન ભત્તકિચ્ચે પરિનિટ્ઠિતે સા તરુણપચ્ચેકબુદ્ધં પસ્સિત્વા કિલેસપટિસંયુત્તં ચિત્તં ઉપ્પાદેત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ અત્તનો અજ્ઝાસયં કથેસિ. પચ્ચેકબુદ્ધો તસ્સા કથં સુત્વા જિગુચ્છમાનો ઉપ્પતિત્વા આકાસતો અત્તનો વસનટ્ઠાનમેવ ગતો. સા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ગતકાલે અત્તનો સરીરં તેલેન મક્ખેત્વા ભણ્ડનકા વિય નિત્થુનમાના મઞ્ચે નિપજ્જિ. ચરકો પરદેસતો આગન્ત્વા ભરિયં નિપજ્જમાનં એવમાહ?’ભદ્દે, કિં અય્યસ્સ ભિક્ખં અદાસી’તિ. સા નિત્થુનમાના આહ? મા પુચ્છ તવ અય્યસ્સ કમ્મન્તિ. કથેહિ ભદ્દે, કિં તેન કમ્મં કતન્તિ. સો અત્તના સદ્ધિં કિલેસવસ્ને ઓકાસં કારાપેતું વાયમિત્વા મયા અયુત્તન્તિ વુત્તે મમ કેસે ગહેત્વા હત્થપાદેહિ આકોટેત્વા સરીરં નખેન ઓત્થરિત્વા સીસે પહરિત્વા ગતો’તિ વુત્તે ચરકો તં સુત્વા અસહન્તો (એસો મયા) એવરૂપસ્સ અસ્સમણકમ્મસ્સ પોસિતો’તિ વત્વા તસ્સા સોકં વિનોદેત્વા ધનું આદાય તિક્ખસરં ગહેત્વા એતં મારેત્વા આગમિસ્સામી’તિ વત્વા વસનટ્ઠાનં અગમાસિ.

તસ્મિં સમયે પચ્ચેકબુદ્ધો નહાનત્થાય ગતો. ગન્ત્વા ચ પન કાયબન્ધનં આકાસે ચીવરવંસં વિય કત્વા નિવાસનપાપુરણં તસ્મિં ઠપેત્વા જલસાટકં નિવાસેત્વા ઉદકમત્થકા આકાસે નિસીદિત્વા નહાયિતું આરભિ. ચરકો પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ગરુગારવકારણં પસ્સન્તો ગુમ્બન્તરે નિલીનો |ઓ૦.૦૦૩૫| અટ્ઠાસિ. ઠત્વા ચ પન એવરૂપં અચ્છરિયં દિસ્વા ચિન્તેસિ? અયઞ્ચ એવરૂપં ન કરોતિ, અદ્ધા એસા મુસાવાદા’તિ. અહં એતિસ્સા વચનં ગહેત્વા એવરૂપસ્સ સમણસ્સ અકારણે અપરાધં કતં. એસો તાદિસં ન કરોતી’તિ ચિન્તેત્વા પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ નહત્વા ઠીતકાલે ગન્ત્વા પાદેસુ નિપતિત્વા?’મય્હં ખમથ અય્યા’તિ આહ. પચ્ચેક બુદ્ધો? કિં કથેસિ ઉપાસકા’તિ. સો અત્તનો માતુગામસ્સ કથિતં આચિક્ખિ. એવઞ્હિ સતિ ઉપાસક તુમ્હાકં આગતકમ્મં નિટ્ઠપેત્વા ગન્તું વટ્ટતી’તિ આહ. મા એવં કથેથ સામિ, અહં અઞ્ઞાણભાવેન તસ્સા વચનં ગહેત્વા તુમ્હાકં અકારણે દુબ્ભિતું આગતોમ્હિ’તિ સબ્બં અત્તના ચિન્તિતં આચિક્ખિ.

પચ્ચેકબુદ્ધો? આમ ઉપાસક, સા અત્તના સદ્ધિં અસદ્ધમ્મપટિસંયુત્તકથં કથેસી’તિ આહ. સો તસ્સા કુજ્ઝિત્વા અહં એતં નિસ્સાય ઇમસ્સ અપરજ્ઝામિ. ગન્ત્વા તં મારેસ્સામી’તિ પચ્ચેકબુદ્ધં પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા નિક્ખમિ. પચ્ચેકબુદ્ધો તં નિવત્તેત્વા માતુગામં મા મારેહી’તિ અનેકવિધાનિ કારણાનિ કથેત્વા પઞ્ચસીલે પતિટ્ઠપેત્વા તસ્સ ધમ્મં દેસેન્તો ઇમં ગાથમાહ?

યો અપ્પદુટ્ઠસ્સ નરસ્સ દુસ્સતિ,

સુદ્ધસ્સ પોસસ્સ અનઙ્ગણસ્સ;

તમેવ બાલં પચ્ચેતિ પાપં,

સુખુમો રજો પટિવાતંવ ખિત્તો’તિ;

ચરકો તસ્સ ધમ્મદેસનં સુત્વા પસન્તચિત્તો હુત્વા પઞ્ચપતિટ્ઠિતેન વન્દિત્વા ગેહં ગન્ત્વા તાય સદ્ધિં સમગ્ગવાસં વસિત્વા તતો પટ્ઠાય યાવજીવં પચ્ચેકબુદ્ધસ્સ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાદયો પરિક્ખારે ચ દત્વા પટિજગ્ગિ. સો તસ્મિંયેવ લેને વસન્તો અપરભાગે અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ.

સયમ્ભુઞાણેન |ઓ૦.૦૦૩૬| વિગય્હ ધમ્મં,

દુક્ખં અનન્તં સકલં પહાય;

સમાધિઝાનાભિરતો યસસ્સિ,

ગતો વિનાસં પવરો યસસ્સિ.

અથ પચ્છા ચરકો કાલં કત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તિ. તત્થ ચિરં દિબ્બસમ્પત્તિં અનુભવિત્વા દેવલોકતો ચવિત્વા ઇમસ્મિં દીપે મલય રટ્ઠે અમરુપ્પલ લેનસ્સ આસન્નટ્ઠાને ઉપચરકસ્સ પુત્તો હુત્વા નિબ્બત્તિ. સો નવમાસડ્ઢપરિયોસાને માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિ. તસ્સ નામગહણદિવસે ઞાતકા અમરુપ્પલ કુમારોતિ નામં અકંસુ. સો પન અપરભાગે વડ્ઢેન્તો દારકેહિ સદ્ધિં કીળન્તો પત્તપુટેન વાલુકભત્તં પચિત્વા, દારકા ઇમે સમણાતિ વત્વા પટિપાટિયા નિસીદાપેત્વા દાનં દસ્સામી’તિ વત્વા કીળાદાનં દેતિ. એકદિવસં અમરુપ્પલ કુમારો વાલુકથુપં કત્વા અત્તનો નિવાસનવત્થદુસ્સં ગહેત્વા ખુદ્દકદણ્ડકે બન્ધિત્વા પટાકં કત્વા પૂજનત્થાય ઠપેસિ. અમરુપ્પલ લેનવાસી મલિય દેવત્થેરં નિસ્સાય દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા તતો ચુતો ઇમસ્મિંયેવ દીપે મહાગામે ગોઠાભયમહારાજસ્સ અગ્ગમહેસિયા કુચ્છિમ્હિ પટિસન્ધિં ગણ્હિ. સો નવમાસડ્ઢપરિયોસાને માતુકુચ્છિતો નિક્ખમિ. તસ્સ નામગહણ દિવસે’કાકવણ્ણતિસ્સો’તિ નામં અકંસુ. સો અનુપુબ્બેન વડ્ઢિત્વા પિતુ અચ્ચયેન છત્તં ઉસ્સાપેત્વા કાકવણ્ણતિસ્સમહારાજા અહોસિ. તસ્સ છત્તે ઉસ્સાપિતેયેવ સકલરટ્ઠં સુભિક્ખં અહોસિ. પઞ્ચ વા દ્વાદસ વા દિવસે અનતિક્કમિત્વા દેવો સમ્મા વસ્સતિ. વેસ્સન્તરબોધિસત્તસ્સ દાનગ્ગે યાચકાનં હત્થે ભિક્ખાભાજનં વિય તસ્મિં કાલે વાપીપોક્ખરણી-નદી-કન્દર-સોબ્ભ-જાતસરાદયો વસ્સોદકેન પૂરિતા અહેસું. પઞ્ચવિધપદુમસઞ્છન્ના અનેકદિજસમાકિણ્ણા નાનારુક્ખેહિ વિરોચિતા અહેસું. નાના સસ્સાનિ સમ્પજ્જિંસુ, ઉત્તરકુરુ આલકમન્દા રાજધાનિસદિસંવ હિરઞ્ઞસુવણ્ણાદિ રતનટ્ઠાનં.

સો |ઓ૦.૦૦૩૭| રાજા સદ્ધાય સમ્પન્નો મહાભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચત્તારો પચ્ચયે અનૂનં કત્વા દાપેસિ. સટ્ઠિમત્તાનં તિપિટકધરાનં ચન્દનદોણિયા સતપાકતેલસ્સ પૂરાપેત્વા યાવપિટ્ઠિપાદં તાવ ઓસીદાપેત્વા નિસિન્નાનં લટ્ઠિમ ધુદન્તકટ્ઠં ચતુમધુરં પક્ખિપિત્વા દાપેસિ. ઉચ્છુકણ્ડ-સક્ખરા-નાલિકેર-ફલમૂલખન્ધખાદનઞ્ચ નાનાવિધમચ્છરસેહિ સુગન્ધસાલિતણ્ડુલેન સાધિતયાગુભત્તઞ્ચ પાતોવ અદાસિ. અન્તરાભત્તે અટ્ઠારસવિધ-અન્તરખજ્જકઞ્ચ ઉચ્છુકદલિપનસફલાદયો ચ નાનાવિધોત્તરિભઙ્ગેન સદ્ધિં સુગન્ધસાલિતણ્ડુલભત્તં નાનગ્ગરસં દાપેત્વા પચ્છાભત્તં અટ્ઠવિધકપ્પીયપાનકે ચ દાપેસિ. અઞ્ઞે સમણપરિક્ખારે ચ દાપેસિ. ઇમિના નિયામેનેવ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ તિપિટકધરભિક્ખૂનઞ્ચ નિરન્તરં મહા દાનં દત્વા વસતિ.

અથાપરેન સમયેન કલ્યાણિયં સિવો નામ મહારાજા અત્તનો ભાગિનેય્યસ્સ અભયકુમારસ્સ કાકવણ્ણતિસ્સ રઞ્ઞો ભગિનિયા સોમદેવિયા નામ રાજપુત્તિયા આવાહમઙ્ગલં કત્વા આનેત્વા પાદપરિચારિકં દાપેસિ. દત્વા ચ પન અભય કુમારં ગિરિનગરમ્હિ નિસીદાપેસી. સો ગિરિનગરે રજ્જં કારાપેત્વા ગિરિઅભયો નામ રાજા હુત્વા મહન્તં સમ્પત્તિં અનુભવમાનો વિહાસિ. તતો અપરભાગે કાકવણ્ણતિસ્સ મહારાજા મહાગામે વિહરન્તો અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુસ્સ ગત્તે મઙ્કુના દટ્ઠટ્ઠાને ગણ્ડં ઉટ્ઠિતં દિસ્વા કિમેતં અય્યા’તિ પુચ્છિ. મઙ્કુના દટ્ઠટ્ઠાનં મહારાજાતિ. તં સુત્વા સંવેગપ્પત્તો, ભન્તે મઙ્કુના કિસ્મિં ન ભવન્તિ’તિ પુચ્છિ. પટ્ટસાટકે ન ભવન્તિ’તિ. ઇમે પન ભદ્દન્તા પટ્ટસાટકે કુતો લભન્તી’તિ ચિન્તેત્વા ગતો. તં દિવસમેવ પાનીયમાળકે નિસિન્નો તિપિટકતિસ્સત્થેરો નામ રઞ્ઞો બુદ્ધસીહનાદસુત્તં નામ કથેસિ. સો થેરે પસન્નો; ઉત્તરાસઙ્ગે દીયમાને’એકસાટકો ભવિસ્સામિ’ તસ્મા ઇમમેવ દાતું ન સક્કા, કથં કરિસ્સામી’તિ ચિન્તેન્તો થેરેન સદ્ધિં કથયમાનો તત્થ માળકેયેવ અટ્ઠાસિ. તસ્મિં ખણે એકો કાકો અમ્બસાખન્તરે નિસીદિત્વા

સદ્દં |ઓ૦.૦૦૩૮| કરોન્તો એવમાચિક્ખિ. અય્ય કાકવણ્ણતિસ્સમહારાજ, તુમ્હાકં કઙ્ખા નામ નત્થી, પસાદક્ખણે ધમ્મકથિકસ્સ ઉત્તરાસઙ્ગં દેહી’તિ આહ.

(કાકો સો કાકવણ્ણસ્સ વદેતિ વચનક્ખમો,

પસાદજાતો થેરસ્સ તુવં સદ્ધમ્મદેસને;

દદાહિ ઉત્તરાસઙ્ગં મહાથેરસ્સ ભૂમિપા’તિ.)

મહારાજ, અહં તુમ્હાકં પઞ્ચસાસનં ગહેત્વા આગતો. વિહારદેવિ પુત્તં વિજાયિ. ઇદમેકં સાસનં. એકા કરેણુકા સુવીરહત્થિપોતકં તિત્થસરે વિજાયી. ઇદં દુતિયં સાસનં. ગોઠસમુદ્દમજ્ઝેન સત્તમત્તા નાવા પટ્ટને પચ્ચુટ્ઠિતા, ઇદં તતિયં સાસનં ઉત્તર વડ્ઢમાનપબ્બતપાદે દ્વિકરીસપ્પમાણે ખેત્તે તરુણતાલક્ખન્ધપ્પમાણા સુવણ્ણક્ખન્ધા ઉગ્ગચ્છિંસુ, ઇદં ચતુત્થં સાસનં. ગિરિપબ્બતપાદે કોટ રટ્ઠક વિહારે કોટરટ્ઠકો નામ થેરો મગ્ગોપસમં વત્વા ગિરિપબ્બતમત્થકે સત્તતાલપ્પમાણં ઉગ્ગન્ત્વા આકાસે નિસિન્નો પરિનિબ્બાયિ, ઇદં પઞ્ચમં સાસનં.

(પુત્તો હત્થી ચ નાવા ચ ચતુત્થં હેમખન્ધકં;

થેરસ્સ પરિનિબ્બાનં પઞ્ચમં સાસનં ઇદં.

ઇમં ગહેત્વાન અહં આગતો તવ સન્તિકં;

સાસનં ઈદિસં સુત્વા પુઞ્ઞકમ્મે રતો ભવ.

વત્થં સહસા દાપેહિ કતો સબ્બસમાગમો;

ઇદં નિચ્ચં જાનન્તો કિં લગ્ગો ઉત્તરાસઙ્ગે’તિ.)

રાજા કાકસ્સ વચનં સુત્વા હસિ. થેરો? કસ્મા મહારાજ હસી’તિ પુચ્છિ. ભન્તે, એતસ્મિં અમ્બસાખન્તરે નિસીદિત્વા સદ્દં કરોન્તસ્સ કાકસ્સ કથં સુત્વા હસિન્તિ સબ્બં આરોચેસિ. થેરો’પિ રઞ્ઞા પુરિમત્તભાવે કતકમ્મં |ઓ૦.૦૦૩૯| પસ્સિત્વા હસિ. રાજા કસ્મા અય્યો હસી’તિ પુચ્છિ. મહારાજ, તુમ્હાકં અનન્તરે અત્તભાવે મલયરટ્ઠે અમરુપ્પલ નામ કાલે કતકમ્મં પસ્સિત્વા હસિત્તિ. તેન પુટ્ઠો કતકુસલકમ્મં સબ્બં વિત્થારેન તસ્સ આચિક્ખિ. રાજા સોમનસ્સપ્પત્તો અત્તનો ઉત્તરાસઙ્ગં દત્વા થેરં વન્દિત્વા ગેહં ગતો. કોટરટ્ઠકવિહારં ગન્ત્વા થેરસ્સ સરીરજ્ઝાપનં કારાપેત્વા ધાતું આદાય ચેતિયં કારાપેત્વા મહન્તં પૂજં કત્વા મહાગામં ગતો. સુવણ્ણં આહરાપેત્વા રાજઙ્ગણે ઠપાપેસિ. ગોઠસમુદ્દકુચ્છિયં પત્ત નાવાતો વત્થાનિ આહરાપેત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચીવરત્થાય દાપેત્વા મહાદાનં પવત્તેત્વા મહાગામસમીપે વિહારં કારાપેત્વા વિહરન્તો અત્તનો પુત્તં દુટ્ઠગામણિં પક્કોસાપેત્વા; તાત, ત્વં ગન્ત્વા ગિરિમ્હિ નગરે નિસીદા’તિ વત્વા અમચ્ચઞ્ચસ્સ પિતુટ્ઠાને ઠપેત્વા ગિરિનગરં પાહેસિ. તં દિસ્વા ગિરિઅભય કુમારો કુમારેન સદ્ધિં આગતબળસ્સ વત્થાહારાદીનિ દાપેત્વા મહન્તં સમ્માનં અકાસિ. રાજકુમારો ગિરિપબ્બતપાદે વિહાસિ.

તતો અપરભાગે જાતિં નિસ્સાય ખત્તિયાનં વિવાદો અહોસિ. સો અભયરાજા કિં મેવિવાદેના’તિ અત્તનો ભરિયાય સોમદેવિયા સદ્ધિં બલવાહનં ગહેત્વા અનુક્કમેન ગચ્છન્તો સેરુનગરે રજ્જં કારેન્તં અત્તસહાયં સિવરાજં સન્ધાય તસ્સ સન્તિકં આગઞ્જિ. સો’પિ સિવરાજા ગિરિઅભયરઞ્ઞા સદ્ધિં આગતબળસ્સ મહન્તં સક્કારં કારેત્વા અહતવત્થતિલતણ્ડુલાદીનિ આહરાપેત્વા દાપેસિ. કતિપાહચ્ચયે; સમ્મ, કસ્મા આગતોસિ’તિ પુચ્છિ. સો આગતકારણં સબ્બમસ્સ આચિક્ખિ. ભદ્દકં સમ્મ, તે કતં આગન્તબ્બમેવ આગતો. અહં તે કત્તબ્બં જાનિસ્સામિ. ત્વં મા ચિન્તયી’તિ વત્વા તસ્સ વસનત્થાય નગરભૂમિં ગવેસન્તો સરકોટિયં અતિરમણીયભૂમિં પસ્સિત્વા તસ્મિં ભૂમિભાગે સો નગરં માપેત્વા દેવિયા એકસદિસનામં કરિસ્સામી’તિ સોમનગરન્તિ નામં અકાસિ. તં નગરં સુસમિદ્ધં સમ્પન્નધનધઞ્ઞાદીહિ ઉપકરણેહિ દ્વારટ્ટાલકગોપુરપરિખાપોક્ખર-ણિયાદીહિ |ઓ૦.૦૦૪૦| સહિતં હત્થિઅસ્સરથપત્તિઆદીહિ સમાકુલં સઙ્ખપણવભેરિસદ્દાદીહિ સમાકિણ્ણં નગરં અહોસિ. સો અભયો ચિરં સોમનગરે મહન્તં ઇસ્સરિયં અનુભવન્તો વિહાસિ.

અથાપરસ્મિં કાલે સોમદેવી રઞ્ઞા સદ્ધિં કથેસિ; અય્ય અમ્હાકં પટિસરણં ચેતિયઞ્ચ વિહારઞ્ચ કારેતું વટ્ટતી’તિ. ભદ્દકં તે કથિતન્તિ સોમનસ્સપ્પત્તો હુત્વા વિહારભૂમિં ગવેસન્તો નગરતો નાતિદુરે નાચ્ચાસન્ને મહન્તં સાલવનં અત્થિ. તં પસ્સિતું ગતો. તદા તસ્મિં સાલવને મહાઅરિટ્ઠત્થેરસ્સ વંસે મહામહિન્દત્થેરો નામ એકો થેરો અત્થિ. સો સટ્ઠિમત્તે ભિક્ખૂ ગહેત્વા વિહરતિ. તં દિસ્વા ઇરિયાપથે પસન્નો થેરં એવમાહ; ‘અય્ય તુમ્હાકં ઇમસ્મિં સાલવને વિહારં કરિસ્સામિ’તિ. થેરો તસ્સ વચનં સુત્વા તુણ્હીહાવેન અધિવાસેસિ. રાજા સોમનસ્સપ્પત્તો થેરં વન્દિત્વા નગરમેવ ગન્ત્વા સોમદેવિં આમન્તેત્વા; ભદ્દેસોમદેવિ, અમ્હાકં મનોરથો મત્થકં પત્તો. વિહારકરણત્થાય મનાપો ભૂમિભાગો લદ્ધો. તત્થ ચ મહિન્દો નામ થેરો સમણાનં સટ્ઠિમત્તં ગહેત્વા વિહરતિ. તં વન્દિત્વા વિહરણત્થાય પટિઞ્ઞં ગહેત્વા આગતો. તત્થ વિહારં કરિસ્સામી’તિ આહ. સા તં સુત્વા સોમનસ્સપ્પત્તા સાધૂ’તિ સમ્પટિચ્છિ. પુનદિવસે દેવિયા સદ્ધિં થેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા વન્દિત્વા એકમન્તં નિસીદિ. થેરો તેસં મહાસમયસુત્તં કથેસિ. તે ઉભો’પિ ધમ્મં સુત્વા સોમનસ્સજાતા અહેસું. અથ રાજા અય્ય ધાતું કુતો લભિસ્સામા’તિ થેરં પુચ્છિ. મા ચિન્તયિ મહારાજ, ધાતું અમ્હે જાનિસ્સામા’તિ આચિક્ખિ.

સો તતો પટ્ઠાય વિહારભુમિં સોધાપેત્વા ખાણુકણ્ટકાદયો નીહરિત્વા ભેરિતલમિવ રમણીયં સમં કારાપેત્વા ઇટ્ઠકવડ્ઢકિં પક્કોસાપેત્વા ઇટ્ઠચિતં કારાપેત્વા ચેતિયકમ્મં પટ્ઠપેસિ. વડ્ઢકી ચેતિયં ચિનન્તો કતિપાહેન પુપ્ફાધાનત્તયં નિટ્ઠપેત્વા ધાતુગબ્ભે સબ્બં કત્તબ્બં કમ્મં નિટ્ઠપેત્વા રઞ્ઞો પટિવેદેસિ. રાજા, આગન્ત્વા થેરસ્સ આરોચેસિ. નિટ્ઠાપિતો અય્ય ધાતુ ગબ્ભો’તિ. થેરો રઞ્ઞો વચનં સુત્વા અત્તના પરિહરિતં |ઓ૦.૦૦૪૧| તથાગતસ્સ દક્ખિણદાઠાધાતું તસ્સ અદાસિ. રાજા ધાતું ગહેત્વા સુનક્ખત્તેન સુમુહુત્તેન મહતા પરિવારેન ધાતુગબ્ભે નિદહિત્વા અતિમનોરમં ઉદકબુબ્બુળકેલાસકુટપટિભાગં ચેતિયં કારાપેસિ.

સદ્ધાદિગુણસમ્પન્નો લોકસાસનરક્ખકો;

સચેતિયં મહારાજા કારાપેસિ વિહારકં.

તતો થેરસ્સ સન્તિકે સટ્ઠિમત્તાનં ભિક્ખુનં અત્થાય સટ્ઠિમત્તાનિ પરિવેણાનિ કારાપેત્વા દ્વારટ્ટાલકપાકારેહિ સોભિતં વિહારં નિટ્ઠપેત્વા અત્તનો દેવિયા એકનામં કત્વા મહિન્દત્થેરસ્સ દક્ખિણોદકં દત્વા ગન્ધમાલાધૂપધજેહિ પૂજં કરોન્તો દિવસસ્સ તિક્ખત્તું ધાતુપટ્ઠાનં ગન્ત્વા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કુરુમાનો ગિરિઅભયરાજા મહન્તં સમ્પત્તિં અનુભવમાનો સોમનગરં પટિવસતિ.

(નગરે સોમનામમ્હિ રમણીયે મનોરમે;

દેવિયા સહ મોદન્તો રજ્જં કારેસિ નાયકો.)

તતો વિહારદેવિયા ભાતા ચુલ્લપિણ્ડપાતિયતિસ્સત્થેરો નામ એકદિવસં કાકવણ્ણતિસ્સમહારઞ્ઞો આયુસઙ્ખારમોલોકેન્તો ન ચિરપ્પવત્તનભાવં ઞત્વા પુનદિવસે રઞ્ઞો સન્તિકં ગન્ત્વા તેન સદ્ધિં કથેસિ. મહારાજ તુમ્હાકં નલાટધાતુયા સત્થારા બ્યાકરણં દિન્નં;’મહાવાલુકગઙ્ગાય દક્ખિણભાગે સેરુ નામ દહસ્સ અન્તે વરાહ નામ સોણ્ડિયા મત્થકે અનાગતે કાકવણ્ણતિસ્સો નામ મહારાજા મય્હં નલાટધાતું પતિટ્ઠપેસ્સતી’તિ વત્વા તં સન્ધાય ભગવા સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા ગતો. તસ્સ વચનં મનસિકરોહી’તિ આહ. તસ્સ કથં સુત્વા અમ્હાકં કુસલસમ્પત્તિં અવિનાસેત્વા અય્યસ્સ વચનમુદ્દિસ્સ ચેતિયં કારાપનત્થાય ગન્તબ્બન્તિ મન્ત્વા ભદ્દકં અય્યા’તિ થેરસ્સ વચનં સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તનો પુત્તં દુટ્ઠગામણિં ગિરિનગરતો પક્કોસાપેત્વા મહાગામે નિસીદાપેત્વા નગરે ભેરિં ચરાપેસિ; અહં મહાવાલુકાય ગઙ્ગાય સમીપે સેરુ નામ |ઓ૦.૦૦૪૨| દહસ્સ અન્તે વરાહ નામ સોણ્ડિયા મત્થકે ચેતિયં કારાપનત્થાય ગમિસ્સામિ, સબ્બસેનિયો ચ મહા જનો ચ મયા સદ્ધિં આગચ્છન્તુ’તિ વત્વા રાજા ચુલપિણ્ડપાતિયતિસ્સત્થેરસ્સ તિસ્સમહાવિહારે સાગલત્થેરસ્સ ચ સન્તિકં ગન્ત્વા ભન્તે તુમ્હાકં પરિવારે પઞ્ચસતમત્તે ભિક્ખુ ગહેત્વા ધાતું ઉપટ્ઠહન્તા મયા સદ્ધિંયેવ આગચ્છથા’તિ વત્વા ભદ્દમાસે ભદ્દદિવસે સુનક્ખત્તે સુમુહુત્તે બન્ધાવારં સજ્જેત્વા ધાતુઘરતો ધાતુકરણ્ડકં નીહરિત્વા સુસજ્જિતરથે ઠપેત્વા ઉપરિ સેતચ્છત્તઞ્ચ કત્વા પુરતો પુરતો રતનમણડપે કારાપેત્વા પુરેતરમકાસિ.

તતો રાજા પુત્તં દુટ્ઠગામણિં પક્કોસાપેત્વા અનુસાસિત્વા પુત્તં સદ્ધાતિસ્સકુમારઞ્ચ વિહારદેવિઞ્ચ ગહેત્વા સીઘં નિક્ખમિ. ચૂળપિણ્ડપાતિયતિસ્સત્થેરો ચ અત્તનો પરિવારે પઞ્ચસતભિક્ખૂ ગહેત્વા ધાતું ઉપટ્ઠહન્તો પચ્છતો આગઞ્છિ. સબ્બસેનિયો ચ રાજા ચ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મહાદાનં દત્વા ભિક્ખુ સઙ્ઘેન સદ્ધિં ગન્ત્વા દીઘવાપિં પાપુણિંસુ. તસ્મિં સદ્ધાતિસ્સકુમારં નિસીદાપેત્વા અનુક્કમેન આગન્ત્વા સુમનમાલાપિટ્ઠિયં ખન્ધવારં બન્ધિત્વા નિસીદિ. કસ્મા પન તં ઠાનં એવં નામકં જાતન્તિ. સુમનનાગરાજા સત્તદિવસાનિ નાગસમ્પત્તિં અભિરમમાનો (નલાટધાતું વિસ્સરિ.) સત્તાહચ્ચયેન નલાટધાતું અનુસ્સરિત્વા પચ્છા આવજ્જમાનો રઞ્ઞો ધાતું ગહેત્વા આગતભાવં ઞત્વા મહન્તં સોમનસ્સં પત્તો મહન્તજ્ઝાસયો અત્તનો પરિવારે છકોટિમત્તે નાગે ગહેત્વા ધાતુપટિપથં ગન્ત્વા ધાતુપતિટ્ઠિતટ્ઠાનેવ પથવિયં નાભિપ્પમાણતો સુમનમાલાવસ્સં વસ્સેસિ. તસ્મા તં ઠાનં સુમનમાલાપિટ્ઠિતિ જાતં. પુનદિવસે રાજા ધાતું ગહેત્વા વરાહ |ઓ૦.૦૦૪૩| નામ સોણ્ડિં પાપુણિ. સમ્પત્તાય ધાતુયા તસ્મિં ઠાને સુમનનાગરાજા રથચક્કે યાવ નાભિં તાવ ઓસીદાપેત્વા અપરિવત્તનં અકાસિ. તં દિસ્વા રાજા સંવેગપ્પત્તો થેરં પુચ્છિ. મા ભાયિ મહારાજ, ધાતુ પતિટ્ઠાનટ્ઠાનં આગતો. ઇમસ્મિં ઠાને પતિટ્ઠહિસ્સતી’તિ આહ.

તં સુત્વા રાજા ધાતુપતિટ્ઠાન ભૂમિભાગં ભવિસ્સતી’તિ ચિન્તેત્વા તત્થેવ સેનંનિવેસેત્વા ઇદં ઠાનં સમન્તતો સકણ્ટકં વનં નીહરાપેત્વા ભૂમિભાગં અતિરમણીયં ભેરિતલમિવ સમં કારાપેત્વા સેનિયપામોક્ખં આમન્તેત્વા તુમ્હે ધાતું ઠપનત્થાય પઠમં ધાતુઘરં કારાપેત્વા ધાતુ ગબ્ભં પતિટ્ઠાપેત્વા નિવેદેસિ. રાજા અન્તો ધાતુઘરે તસ્મિં ધાતુગબ્ભે ધાતુકરણ્ડકં પતિટ્ઠપેત્વા બહિ આરક્ખં સંવિધાય તત્થ મહન્તં પૂજાવિધાનં કારાપેત્વા ધાતુઘરં ચતુજાતિયગન્ધેન વિલિમ્પાપેસિ. તદુપાદાય તં ગેહં ગન્ધમૂલં નામ જાતં. તસ્મિં ઠાને બહૂ સન્નિપતિંસુ. તત્થ મહિન્દો નામ થેરો આગન્તુક ભિક્ખૂનં વત્તપટિવત્તં અકાસિ. પુનદિવસે રાજા વિહારં ગન્ત્વા સુખેન વસિત્થ અય્યા’તિ પુચ્છિત્વા સબ્બે ભિક્ખુ નિમન્તેત્વા રાજગેહે નિસીદાપેત્વા યાગુભત્તં સક્કચ્ચં દત્વા પચ્છા ભત્તં અનુમોદનં સુત્વા નિસિન્નકાલે થેરો ઓવદન્તો મહારાજ, પમાદેન વસિતું ન વટ્ટતિ જીવિતં નામ ન ચિરટ્ઠિતિકં, ધાતુપતિટ્ઠાપનં પપઞ્ચં અકત્વા કારેહી’તિ વત્વા ગાથમાહ?

યસ્મા હિ જીવિતં નામ અપ્પં બુબ્બુલકુપમં;

તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો કરેય્ય કુસલં સદા’તિ.

ઇમિના |ઓ૦.૦૦૪૪| નયેન ધમ્મં કથેત્વા ચૂળપિણ્ડપાતિયતિસ્સ ત્થેરો ચ સાગલત્થેરો ચ મહિન્દત્થેરો ચા’તિ તયો થેરા અત્તનો અત્તનો પરિવારે ભિક્ખૂ ગહેત્વા ધાતુ પરિહરણત્થાય આગચ્છિંસુ.

વિપુલયસો પરહિતાવહન્તો,

સુજનહિતો ધિતિમા અવીતસદ્ધો;

સુપરિવુતો મહતિયા હિ પરિસા,

રાજસેટ્ઠો પવરથૂપમારભી’તિ.

ઇતિ અરિયજનપ્પસાદનત્થાય કતે ધાતુવંસે

પકિણ્ણકો નામ

ચતુત્થો પરિચ્છેદો.