ધાતુવંસો |ઓ૦.૦૦૦૧|

નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

૧. તથાગતસ્સાગમનકથા

સમ્બુદ્ધમતુલં સુદ્ધં ધમ્મં સઙ્ઘં અનુત્તરં,

નમસ્સિત્વા પવક્ખામિ ધાતુવંસપ્પકાસનં;

તિક્ખત્તુમગમા નાથો લઙ્કાદીપં મનોરમં,

સત્તાનં હિતમિચ્છન્તો સાસનસ્સ ચિરટ્ઠિતિં.

તત્થ તિક્ખત્તુમગમા નાથો’તિ અનમતગ્ગે સંસારવટ્ટે પરિનામેત્વા અપ્પતિસરણભાવપ્પત્તાનં લોકિયલોકુત્તરસુખનિપ્ફાદનભાવેન નાથો પતિસરણ ભૂતો ભગવા બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘરતનત્તયમગ્ગં આચિક્ખન્તો લઙ્કાદીપં તિક્ખત્તું ગતો. તત્થ પઠમગમને તાવ બોધિમણ્ડં આરુય્હ પુરત્થીમાભિમુખો નિસીદિત્વા સૂરિયે અનત્થમિતેયેવ મારબલં વિધમેત્વા, પઠમયામે પુબ્બેનિવાસઞાણં અનુસ્સરિત્વા મજ્ઝિમયામે ચુતુપપાતઞાણં પત્વા પચ્છિમયામાવસાને પચ્ચયાકારે ઞાણં ઓતારેત્વા દસબલચતુવેસારજ્જાદિ ગુણપતિમણ્ડિતં સબ્બઞ્ઞુતઞાણં પટિવિજ્ઝિત્વા બોધિમણ્ડપ્પદેસે અનુક્કમેન સત્તસત્તાહં વીતિનામેત્વા અટ્ઠમે સત્તાહે અજપાલનિગ્રોધમૂલે નિસિન્નો ધમ્મગમ્ભિરતં પચ્ચવેક્ખનેન અપ્પોસ્સુક્કતં આપજ્જમાનો દસસહસ્સ બ્રહ્મપરિવારેન સહમ્પતિમહાબ્રહ્મુના આયાચિતધમ્મદેસનો હુત્વા |ઓ૦.૦૦૦૨| બુદ્ધચક્ખુના લોકં ઓલોકેન્તો પઞ્ચવગ્ગિયાનં ભિક્ખુનં બહૂપકારકં અનુસ્સરિત્વા ઉટ્ઠાયાસના કાસીનં પુરં ગન્ત્વા અઞ્ઞાકોણડઞ્ઞપ્પમુખે અટ્ઠારસ બ્રહ્મકોટિયો અમતં પાયેન્તો ધમ્મચક્કં પવત્તેત્વા પક્ખસ્સ પઞ્ચમિયં પઞ્ચવગ્ગિયે સબ્બેપિ તે અરહન્તે પતિટ્ઠાપેત્વા તં દિવસમેવ યસકુલપુત્તસ્સ રત્તિભાગે સોતાપત્તિફલં દત્વા પુનદિવસે અરહન્તં દત્વા તસ્સ સહાયકે ચતુપઞ્ઞાસજને અરહન્તં પાપેત્વા એવં લોકે એકસટ્ઠિયા અરહન્તેસુ જાતેસુ વુત્થવસ્સો પવારેત્વા, ‘ચરથ ભિક્ખવે ચારિક’ ન્તિ ભિક્ખુ દિસાસુ પેસેત્વા સયં ઉરુવેલં ગચ્છન્તો અન્તરામગ્ગે કપ્પાસિકવનસણ્ડે ભદ્દવગ્ગિયે કુમારે તિંસજને વિનેત્વા એહિભિક્ખુભાવેન પબ્બાજેત્વા ઉરુવેલં ગન્ત્વા અડ્ઢુડ્ઢાનિ પાટિહારિયસહસ્સાનિ દસ્સેન્તો ઉરુવેલકસ્સપાદયો સહસ્સજટિલપરિવારે તેભાતિકજટિલે વિનેન્તો તત્થેવ વિહાસિ. અપરભાગે અઙ્ગમગધરટ્ઠવાસિનો ઉરુવેલકસ્સપસ્સ મહાયઞ્ઞં ઉપટ્ઠાપેસું. સો પન ઇચ્છાચારાભિભૂતો ચિન્તેસિ? ‘‘સચાયં મહાસમણો ઇમસ્સ સમાગમસ્સ મજ્ઝે પાટિહારિયં કરેય્ય લાભસક્કારો મે પરિહાયિસ્સતિ’’તિ. તસ્સેવં પવત્તઅજ્ઝાસયં ઞત્વા પાતોવ ઉત્તરકુરુતો ભિક્ખં આહરિત્વા અનોતત્તે આહારં પરિભુઞ્જિત્વા સાયન્હ સમયે ફુસ્સપુણ્ણમીઉપોસથદિવસે લઙ્કાદીપસ્સત્થાય લઙ્કાદીપમુપાગમિ.

તસ્સ પન દીપસ્સ મહાગઙ્ગાય દક્ખિણપસ્સે આયામતો તિયોજને પુથુલતો એકયોજનપ્પમાણે મહાનાગવનુય્યાને યક્ખસમાગમસ્સ મજ્ઝે તસ્સ ઉપરિ મહિયઙ્ગણથૂપસ્સ પતિટ્ઠાનટ્ઠાને આકાસેયેવ ઠીતો વુટ્ઠિવાતન્ધકારં દસ્સેત્વા તેસં ભયં ઉપ્પાદેસિ. તે ભયેન ઉપદ્દુતા ‘‘કસ્સ નુ ખો ઇમં કમ્મ’’ન્તિ ઇતો ચિતો ઓલોકેન્તો અદ્દસંસુ ભગવન્તં આકાસે નિસિન્નં. દિસ્વાન ભગવન્તં અભયં યાવિંસુ. તેસં ભગવા આહ?

‘‘સચે |ઓ૦.૦૦૦૩| તુમ્હે અભયં ઇચ્છથ મય્હં નિસજ્જટ્ઠાનસ્સ ઓકાસં દેથા’’તિ. સબ્બેપિ તે તસ્સ નિસજ્જટ્ઠાનં અદંસુ. ભગવા નિસજ્જાય ઓકાસં ગહેત્વા તેસં ભયં વિનોદેત્વા તેહિ દિન્ને ભુમિભાગે ચમ્મખણ્ડં પત્થરિત્વા નિસીદિ. નિસિન્નોવ પન ભગવા ચમ્મખણ્ડં પસારેસિ. તે યક્ખા ભીતતસિતા અઞ્ઞત્થ ગન્તું અસહમાના સમન્તતો સાગરતીરે રાસિભૂતા અહેસું. સત્થા ગિરિદીપં ઇદ્ધાનુભાવેન આહરિત્વા દસ્સેસિ. તેસુ તત્થ પતિટ્ઠિતેસુ પુન યથાટ્ઠાનેવ ઠપેત્વા પત્થરિતચમ્મખણ્ડમ્પિ સંખિપિ. તસ્મિં ખણે તતો તતો દેવા સન્નિપતિંસુ. તેસં સમાગમે ધમ્મં દેસેસિ. અનેકેસં પાણકોટીનં ધમ્માભિસમયો અહોસિ. સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠિતા અસઙ્ખેય્યા અહેસું. સુમનકૂટે પન મહાસુમનદેવો સોતાપત્તિફલં પત્વા અત્તનો પૂજનીયં ભગવન્તં યાચિ. ભગવા તેન યાચિતો સીસં પાણિના પરામસિત્વા કેસધાતુંગહેત્વા તસ્સ અદાસિ. દત્વા ચ પન લઙ્કાદીપં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા પરિત્તં કત્વા આરક્ખં સંવિધાય પુન ઉરુવેલમેવ આગતો. સો પન કેસધાતુયો સુવણ્ણચઙ્ગોટકેનાદાય સત્થુ નિસિન્નટ્ઠાને નાનારતનેહિ વિચિત્તં થૂપં પતિટ્ઠાપેત્વા ઉપરિ ઇન્દનીલમણિથૂપિકાહિ પિદહિત્વા ગન્ધમાલાદીહિ પૂજેન્તો વિહાસિ. પરિનિબ્બુતે પન ભગવતિ સારિપુત્તસ્સ અન્તેવાસિકો સરભૂ નામ થેરો ખીણાસવો ચિતકતો ઇદ્ધિયા તથાગતસ્સ ગીવટ્ઠિં આદાય તસ્મિં ઇન્દનીલમણિથૂપે પતિટ્ઠાપેત્વા મેઘવણ્ણપાસાણેહિ દ્વાદસહત્થં થૂપં કારાપેત્વા ગતો. તતો દેવાનમ્પિયતિસ્સરઞ્ઞો ભાતા ચૂળાભયો નામ કુમારો તમબ્ભુતં ચેતિયં દિસ્વા અભિપ્પસન્નો તં પટિચ્છાદેન્તો તિંસહત્થં ચેતિયં પતિટ્ઠાપેસિ. પુન દુટ્ઠગામણી અભયમહારાજા તં પટિચ્છાદેત્વા અસીતિહત્થં કઞ્ચુકચેતિયં કારાપેસિ. મહિયઙ્ગણ |ઓ૦.૦૦૦૪| થૂપસ્સ પતિટ્ઠાનાધિકારો એવં વિત્થારતો વેદિતબ્બો?

બોધિં પત્વાન સમ્બુદ્ધો બોધિમૂલે નરાસભો

નિસીદિત્વાન સત્તાહં પાટિહીરં તતો અકા.

તતો પુબ્બુત્તરે ઠત્વા પલ્લઙ્કા ઈસકે જિનો

અનિમિસેન નેત્તેન સત્તાહં તં ઉદિક્ખયિ.

ચઙ્કમિત્વાન સત્તાહં ચક્ખમે રતનામયે

વિચિનિત્વા જિનો ધમ્મં વરં સો રતનાઘરે.

અજપાલમ્હિ સત્તાહં અનુભોસિ સમાધિજં

રમ્મે ચ મુચલિન્દસ્મિં વિમુત્તિસુખમુત્તમં.

રાજાયતનમૂલમ્હિ સત્તરત્તિન્દિવં વસી

દન્તપોનોદકં સક્કો અદાસિ સત્થુનો તદા.

ચતુહિ લોકપાલેહિ સિલાપત્તં સમાહટં ચતુક્કમેકકં કત્વા અધિટ્ઠાનેન નાયકો.

વાણિજેહિ તદા દિન્નં મન્થઞ્ચ મધુપિણ્ડિકં

તહિં પન ગહેત્વાન ભત્તકિચ્ચં અકા જિનો.

ગણ્હિંસુ સરણં તસ્સ તપુસ્સભલ્લિકા ઉભો

સરણં અગમું તે તં સત્થુ દિન્નસિરોરુહા.

ગન્ત્વાન તે સકં રટ્ઠં થૂપં કત્વા મનોરમં

નમસ્સિંસુ ચ પૂજેસું દ્વેભાતિકોપાસકા.

ઇતિ સો સત્તસત્તાહં વીતિનામેસિ નાયકો?

બ્રહ્મુના યાચિતો સત્થા ધમ્મચક્કં પવત્તિતું.

તતો બારાણસિં ગન્ત્વા ધમ્મચક્કં પવત્તયિ

કોણ્ડઞ્ઞો દેસિતે ધમ્મે સોતાપત્તિફલં લભિ.

બ્રહ્માનો’ટ્ઠારસકોટી દેવતા ચ અસઙ્ખિયા

સોતાપત્તિફલં પત્તા ધમ્મચક્કે પવત્તિતે.

પત્તો |ઓ૦.૦૦૦૫| પાટિપદે વપ્પો ભદ્દિયો દુતિયે ફલં,

તતિયે ચ મહાનામો અસ્સજી ચ ચતુત્થીયં.

તે સબ્બે સન્નિપાતેત્વા પઞ્ચ’મે પઞ્ચવગ્ગિયે,

અનત્તસુત્તં દેસેત્વા બોધિયગ્ગ ફલેન તે.

બોધિં પાપેત્વા પઞ્ચાહે યસત્થેરાદિકે જને,

તતો મગ્ગન્તરે તિંસકુમારે ભદ્દવગ્ગિયે.

ઉરુવેલં તતો ગન્ત્વા ઉરુવેલાય સઞ્ઞિતં,

ઉરુવેલેનનુઞ્ઞાતો ઉરુવેલનાગં દમિ.

તં તં દમી જિનો નાગં દમનેન ઉરાદિગં,

તથાગતં નિમન્તિંસુ દિસ્વા તે પાટિહારિયં.

ઇધેવ વનસણ્ડસ્મિં વિહારેત્વા મહામુની,

ઉપટ્ઠાહામસે સબ્બે નિચ્ચભત્તેન તં મયં.

ઉરુવેલકસ્સપસ્સ મહાયઞ્ઞે ઉપટ્ઠિતે,

તસ્સ’ત્તનો નાગમને ઇચ્છાચારં વિજાનિય.

ઉત્તરકુરુતો ભિક્ખં હરિત્વા દિપદુત્તમો,

અનોતત્તદહે ભુત્વા સાયન્હ સમયે સયં.

બોધિતો નવમે માસે ફુસ્સપુણ્ણમિયં જિનો,

લઙ્કાદીપં વિસોધેતું લઙ્કાદીપમુપાગમિ.

યક્ખે દમિત્વા સમ્બુદ્ધો ધાતું દત્વાન નાયકો,

ગન્ત્વાન ઉરુવેલં સો વસી તત્થ વને જિનો.

પઠમગમનકથા સમત્તા.

દુતિયગમને પન બોધિતો પઞ્ચમે વસ્સે જેતવનમહાવિહારે વસન્તો ચૂળોદર’મહોદરાનં માતુલભાગિનેય્યાનં નાગાનં મણિપલ્લઙ્કં નિસ્સાય સઙ્ગામં પચ્ચુપટ્ઠિતં દિસ્વા સયં પત્તચીવરમાદાય ચિત્તમાસસ્સ કાળપક્ખે ઉપોસથદિવસે |ઓ૦.૦૦૦૬| નાગદીપં ગન્ત્વા તેસં સઙ્ગામમજ્ઝે આકાસે નિસિન્નો અન્ધકારં અકાસિ. તે અન્ધકારાભિભૂતે સમસ્સાસેત્વા આલોકં દસ્સેત્વા અત્તનો સરણભૂતાનં તેસં સામગ્ગિકરણત્થં ફલભરિતરુક્ખં ચાલેન્તો વિય ધમ્મં દેસેસિ. તે ઉભોપિ ધમ્મે પસીદિત્વા તમ્પિ પલ્લઙ્કં તથાગતસ્સ અદંસુ. ભગવા પલ્લઙ્કે નિસિન્નો દિબ્બન્નપાનેહિ સન્તપ્પિતો ભત્તાનુમોદનં કત્વા અસીતિકોટિયો નાગે સરણેસુ ચ સીલેસુ ચ પતિટ્ઠાપેસિ. તસ્મિં સમાગમે મહોદરસ્સ માતુલો મણિઅક્ખિકો નામ નાગરાજા ભગવન્તં પુન કલ્યાણિદેસમાગમનત્થં. અયાચિ. ભગવા પન તુણ્હીભાવેન અધિવાસેત્વા ‘‘જેતવનમેવ ગતો.

એવઞ્હિ સો નાગદીપં ઉપેતો,

મારાભિભુ સબ્બવિદુ સુમેધો;

દમેત્વ નાગે કરુણાયુપેતો,

ગન્ત્વા વસી જેતવને મુનિન્દો.

દુતિયગમનકથા સમત્તા.

તતિયગમને પન બોધિતો અટ્ઠમે વસ્સે જેતવનમહાવિહારે વિહરન્તો ભગવા? ‘‘મમ પરિનિબ્બાનતો પચ્છા તમ્બપણ્ણિદીપે સાસનં પતિટ્ઠહિસ્સતિ, સો દીપો બહુ ભિક્ખુભિક્ખુનીઉપાસકોપાસિકાદિ અરિયગણસેવિતો કાસાવપજ્જોતો ભવિસ્સતિ, મય્હં ચતુન્નં દાઠાધાતુનં અન્તરે એકા દાઠા ચ દક્ખિણઅક્ખધાતુ ચ નલાટધાતુ ચ રામગામવાસીહિ લદ્ધો એકકોટ્ઠાસો ચ અઞ્ઞે બહુસરીરધાતુ ચ કેસધાતુયો ચ તત્થેવ પતિટ્ઠહિસ્સન્તિ અનેકાનિ સઙ્ઘારામસહસ્સાનિ ચ. બુદ્ધધમ્મસઙ્ઘરતને પતિટ્ઠિતસદ્ધો મહાજનો ભવિસ્સતિ. તસ્મા લઙ્કાદીપં ગન્ત્વા તત્થ સમાપત્તિં સમાપજ્જિત્વા આગન્તું વટ્ટતી ‘‘તિ ચિન્તેત્વા આનન્દત્થેરં આમન્તેસિ? ‘‘આનન્દ ચતુપટિસમ્ભિદપ્પત્તાનં પઞ્ચસતમહાખીણાસવાનં ભિક્ખૂનં પટિવેદેસિ. અમ્હેહિ સદ્ધિં ગન્તબ્બ ‘‘ન્તિ. આનન્દત્થેરો કપિલવત્થુકોળિય નગરવાસીનં પઞ્ચસતમહાખીણાસવાનં ભિક્ખૂનં પટિવેદેસિ. તે પટિવેદિતા પઞ્ચસતખીણાસવા પત્તચીવરધારા હુત્વા સત્થારં વન્દિત્વા |ઓ૦.૦૦૦૭| અઞ્જલિં પગ્ગય્હ નમસ્સમાના અટ્ઠંસુ. સત્થુનો પન સલલાય નામ ગન્ધકુટિયા અવિદૂરે રત્તસેતનીલુપ્પલકુમુદપદુમપુણ્ડરીકસતપત્તસહસ્સપત્તજલજેહિ સોગન્ધિક નાનાપુપ્ફેહિ સઞ્ચન્ના,સુભસોપાના, પસાદિતસમતિત્તિકકાકપેય્યસુરમણીયસીતલમધુરોદકા સુફુલ્લપુપ્ફફલધારિત નાનાવિધવિચિત્તસાલસલલચમ્પકાસોકરુક્ખાનાગરુક્ખાદીહિ સુસજ્જિતભૂમિપદેસા અચ્ચન્તરમણિયા પોક્ખરણી અત્થિ. તત્થ અધિવત્થો મહાનુભાવો સુમનોનામ નાગરાજા સોળસસહસ્સમત્તાહિ નાગમાણવિકાહિ પરિવુતો મહન્તં સિરિસમ્પત્તિં અનુભવમાનો તથાગતસ્સ રૂપસોભગ્ગપ્પત્તં અત્તભાવં ઓલોકેત્વા મહન્તં સુખસોમનસ્સં અનુભવમાનો અત્તનો માતરં નન્દનાગમાનવિકં ગરુટ્ઠાને ઠપેત્વા તસ્સા વેય્યાવચ્ચં કુરુમાનો તસ્મિંયેવ પોક્ખરણિં અજ્ઝાવસતિ. સત્થા પન અત્તનો ગમનં સંવિધાનાનન્તરે સુમનં નાગરાજાનં અવિદુરે ઠિતં આમન્તેત્વા સપરિવારો આગચ્છા હીતિ આહ. સો સાધુતિ સમ્પટિચ્છિત્વા અત્તનો પરિવારે છકોટિમત્તે નાગે ગહેત્વા સુપુપ્પીતચમ્પકરુક્ખં તથાગતસ્સ સૂરિયરંસિનિવારણત્થં છત્તં કત્વા ગણ્હિ. અથ ભગવા રવિરસ્મિપત્થટસુવણ્ણપબ્બતો વિય વિરોચમાનો અત્તનો પત્તચીવરમાદાય આકાસં અબ્ભૂગ્ગઞ્છિ. સત્થારં પરિવારેત્વા ઠીતા તે પઞ્ચસતખીણાસવાપિ સકં સકં પત્તચીવરમાદાય આકાસં ઉગ્ગન્ત્વા સત્થારં પરિવારયિંસુ. સત્થા પઞ્ચસતખીણાસવપરિવુતો વિસાખપુણ્ણમુપોસથદિવસે કલ્યાણિયં ગન્ત્વા મહારહે મણ્ડપમજ્ઝે પઞ્ઞત્તવર બુદ્ધાસને પઞ્ચસતખીણાસવપરિવુતો હુત્વા નિસીદિ.

અથ મણિઅક્ખિકો નામ નાગરાજા બુદ્ધપમુખં ભિક્ખુ સઙ્ઘં અનેકેહિ દિબ્બેહિ ખજ્જભોજ્જેહિ સન્તપ્પેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. સત્થા તસ્સ ભત્તાનુમોદનં કત્વા સુમનકુટે પદલઞ્છનં દસ્સેત્વા તસ્મિં પબ્બતપાદે અનેકપાદપાકિણ્ણભૂમિપ્પદેસે નિસિન્નો દિવાવિહારં કત્વા તતો વુટ્ઠાય દીઘવાપિચેતિયટ્ઠાને સમાપત્તિં સમાપજ્જિ. મહાપથવી ઉદકપરિયન્તં કત્વા સતવારં સહસ્સવારં સઙ્કમ્પિ. તત્થ મહાસેનં નામ દેવપુત્તં આરક્ખત્થાય નિવત્તેત્વા તતો |ઓ૦.૦૦૦૮| વુટ્ઠાય મહાથૂપટ્ઠાને તથેવ સમાપત્તિં સમાપજ્જિ. મહાપથવિ તથેવ કમ્પિ. તત્રાપિ વિસાલરૂપ દેવપુત્તં આરક્ખં ગણ્હનત્થાય ઠપેત્વા તતો વુટ્ઠાય થૂપારામ ચેતિયટ્ઠાને તથેવ નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિ. મહાપથવી તથેવ કમ્પિ. તત્થ ચ પથવિપાલ દેવપુત્તં આરક્ખત્થાય. નિવત્તેત્વા તતો વુટ્ઠાય મરિચવટ્ટિચેતિયટ્ઠાનં ગન્ત્વા પઞ્ચહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં સમાપત્તિં અપ્પયિ. પથવિ તથેવ કમ્પિ. તસ્મિં ઠાને ઇન્દકદેવપુત્તં આરક્ખં ગણ્હનત્થાય ઠપેસિ. તતો વુટ્ઠાય કાચરગામચેતિયટ્ઠાને તથેવ સમાપત્તિં સમાપજ્જિ. પથવિ તથેવ કમ્પિ. (તસ્મિં ઠાને મહાઘોસ દેવપુત્તં આરક્ખં ગણ્હનત્થાય નિય્યાદેસિ) એતસ્મિં મહાચેતિયટ્ઠાને મહાઘોસં નામ દેવપુત્તં આરક્ખં ગહણત્થાય નિવત્તેત્વા તતો વુટ્ઠાય તિસ્સમહાવિહારચેતિયટ્ઠાને તથેવ સમાપત્તિં સમાપજ્જિ. પથવિ તથેવ કમ્પિ. તત્થ મણિમેખલં નામ દેવધીતરં આરક્ખં ગાહાપેત્વા તતો નાગમહાવિહારચેતિયટ્ઠાને તથેવ સમાપત્તિં સમાપજ્જિ. પથવિ તથેવ કમ્પિ. તસ્મિમ્પિ મહિન્દં નામ દેવપુત્તં આરક્ખં ગહણત્થાય ઠપેસિ. તતો વુટ્ઠાય મહાગઙ્ગાય દક્ખિણદિસાભાગે સેરુ નામ દહસ્સ અન્તે વરાહ નામ સોણ્ડિમત્થકે અતિમનોરમં ઉદકબુબ્બુળકેલાસકૂટપટિભાગં ચેતિયં પતિટ્ઠહિસ્સતી’તિ પઞ્ચસતખીણાસવેહિ સદ્ધિં નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિ. બહલઘનમહાપથવિ પરિબ્ભમિતકુમ્ભકારચક્કં વિય પભિન્તમદમહા હત્થિનાગસ્સ કુઞ્ચનાદકરણં વિય ઉચ્છુકોટ્ટન યન્ત-મુખસદ્દો |ઓ૦.૦૦૦૯| વિય (ચ) સતવારં સહસ્સવારં નદમાના સોમનસ્સપ્પત્તા વિય સકલલઙ્કાદીપં ઉન્નાદં કુરુમાના સંકમ્પિ. તતો વુટ્ઠાય સુમનનાગરઞ્ઞો હત્થેસુ ઠિત ચમ્પકરુક્ખતો પુપ્ફાનિ આદાય તત્થ પૂજેત્વા પુનપ્પુનં તં ઓલોકેસિ. સો સત્થારં વન્દિત્વા મયા ભન્તે કિં કત્તબ્બન્તિ પુચ્છિ. ઇમસ્સ ઠાનસ્સ આરક્ખં કરોહીતિ આહ. સો તં સુત્વા ભન્તે તુમ્હાકં ગન્ધકુટિં મમ આરક્ખં કરોન્તસ્સ રૂપસોભગ્ગપ્પત્તં અસીત્યાનુબ્યઞ્જનબ્યામપ્પભાદ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણવિચિત્તં દસ્સનાનુત્તરિયભૂતં પસ્સન્તસ્સ મનોસિલાતલે સીહનાદં નદન્તો તરુણસીહો વિય ગજ્જન્તો પાવુસ્સકમહામેઘો વિય આકાસગઙ્ગં ઓતરન્તો વિય રતનદામં ગન્થેન્તો વિય ચ અટ્ઠઙ્ગસમન્નાગતં સવનીયસરં વિસ્સજ્જેત્વા બ્રમ્હઘોસં નિચ્છારેન્તો નાનાનયેહિ વિચિત્તકથં કથયમાનાનં સવનાનુરિત્તયભૂતં સંસારણ્ણવનિમુગ્ગાનં તારણસમત્થં મધુર ધમ્મદેસનં સુણન્તસ્સ, ઞાણિદ્ધિયા કોટિપ્પત્તે સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનાદયો અસીતિમહાસાવકે પસ્સન્તસ્સ, તત્થેવ મય્હં વસનં રુચ્ચતિ. ન સક્કોમિ અઞ્ઞત્થ તુમ્હેહિ વિના વસિતુન્તિ આહ. ભગવા તસ્સ કથં સુત્વા નગરાજ, ઇમં પદેસં તયા ચિરં વસિતટ્ઠાનં. કકુસન્ધસ્સ ભગવતો ધાતુ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને પતિટ્ઠિતા, ત્વમેવ તસ્મિં કાલે વરનિદ્દો નામ નાગરાજા હુત્વા તસ્સા ધાતુયા આરક્ખં ગહેત્વા ગન્ધમાલાદીહિ પૂજં કરોન્તો ચિરં વિહાસિ. પુન કોણાગમનસ્સ ભગવતો ધાતુ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને પતિટ્ઠિતા ત્વમેવ તસ્મિં કાલે જયસેનો નામ દેવપુત્તો હુત્વા તસ્સા ધાતુયા આરક્ખં ગહેત્વા ગન્ધમાલાદીહિ પૂજં કત્વા તત્થેવ ચિરં વિહાસિ. પુન કસ્સપસ્સ ભગવતો ધાતુ ઇમસ્મિંયેવ ઠાને પતિટ્ઠિતા. ત્વમેવ તસ્મિં કાલે દીઘસાલો નામ નાગરાજા હુત્વા તાય ધાતુયા આરક્ખં ગહેત્વા ગન્ધમાલાદીહિ પૂજં કરોન્તો વિહાસિ. મયિ પન પરિનિબ્બુતે કાકવણ્ણતિસ્સમહારાજા મય્હં નલાટધાતું ઇમસ્મિંયેવ |ઓ૦.૦૦૧૦| ઠાને પતિટ્ઠાપેસ્સતિ, તસ્મા ત્વં ઇમસ્સ ઠાનસ્સ આરક્ખં કરોહીતિ વત્વા પઞ્ચસીલેસુ પતિટ્ઠાપેત્વા પઞ્ચસતખીણાસવેહિ સદ્ધિં ચેતિયટ્ઠાનં પદક્ખિણં કત્વા ત્વં અપ્પમત્તો હોહીતિ વત્વા આકાસં ઉપ્પતિત્વા જેતવનમેવ ગતો.

તસ્સ પન નાગરઞ્ઞો માતા ઇન્દમાનવિકા નામ આગન્ત્વા તથાગતં વન્દિત્વા એકમન્તં ઠિતા, ભન્તે મમ પુત્તો સુમનો નામ નાગરાજા કુહિન્તિ આહ. તવ પુત્તો તમ્બપણ્ણિદીપે મહાવાલુકગઙ્ગાય દક્ખિણભાગે સેરુ નામ દહસ્સ સમીપે વરાહ નામ સોણ્ડિયં સમાધિ અપ્પિતત્તા અત્તનો પરિવારે છકોટિમત્તે નાગે ગહેત્વા સત્થારં વન્દિત્વા ભન્તે ઇતો પટ્ઠાય તુમ્હાકં દસ્સનં દુલ્લભં, ખમથ મેતિ અચ્ચયં દેસેત્વા મહતિં નાગસમ્પત્તિં ગહેત્વા પુત્તસ્સ સુમનનાગરાજસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા મહતિં ઇસ્સરિયસમ્પત્તિં અનુભવન્તિ તત્થેવ આરક્ખં ગહેત્વા ચિરં વિહાસિ.

મહાપઞ્ઞો મહાસદ્ધો મહાવીરો મહાઇસિ,

મહાબલેન સમ્પન્નો મહન્તગુણભુસિતો;

ગન્ત્વાન તમ્બપણ્ણિં સો સત્તાનુદ્દયમાનસો,

ગન્ત્વા નાગવરં દીપં અગા જેતવનં વિદુ.

અતિસયમતિસારો સારદાનં કરોન્તો,

અતિઅધિરમણિયો સબ્બલોકેકનેત્તો;

અતિગુણધરણીયો સબ્બસત્તે તમગ્ગં,

અતિવિપુલદયો તાનેતુમાગા સુદીપં.

તતિયગમનકથા સમત્તા.

ઇતિ અરિયજનપસાદનત્થાય કતે ધાતુવંસે તથાગતસ્સ ગમનં નામ પઠમો પરિચ્છેદો.

આગન્ત્વા તમ્બપણ્ણિં સો સત્તાનુદ્દયમાનસો

પુન ગન્ત્વા નાગદીપં અગા જેતવનં વરં

અતિસયમતિસારો સારદાનેક રત્તો

અતિધિતિરમણિયો સબ્બલોકેકનેત્તો

અતિગુણરમણીયં સબ્બસન્તેકમગ્ગં

અતિવિપુલદયત્તા લઙ્કમાગા સુદીપં

ઇતિ સીહળભાસાય કતે ધાતુવંસે દિસ્સતે.

૨. |ઓ૦.૦૦૧૧| પરિનિબ્બાનકથા

સત્થા પન તતો પઞ્ચચત્તાલીસવસ્સાનિ તિપિટકપરિયત્તિધમ્મં દેસેત્વા વેનેય્યજને સંસારતો ચતુઅરિયમગ્ગફલપટિલાભવસેન ઉદ્ધારેત્વા નિબ્બાને પતિટ્ઠાપેત્વા પચ્છિમે કાલે વેસાલિનગરં ઉપનિસ્સાય ચાપાલચેતિયં નિસ્સાય વિહરન્તો મારેન પરિનિબ્બાનત્થાય આરાધિતો સતો સમ્પજાનો આયુસઙ્ખારે વિસ્સજ્જેસિ. તસ્સ વિસ્સટ્ઠભાવં આનન્દોયેવ અઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞો કોચિપિ જાનન્તો નામ નત્થિ. તસ્મા ભિક્ખુસઙ્ઘમ્પિ જાનાપેસ્સામીતિ જેતવનમહાવિહારં ગન્ત્વા સબ્બં ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ભિક્ખવે તથાગતસ્સ ન ચિરસ્સેવ તિણ્ણં માસાનં અચ્ચયેન પરિનિબ્બાનં ભવિસ્સતિ, તુમ્હે સત્તતિંસબોધિ પક્ખિયધમ્મેસુ સમગ્ગા હુત્વા એકીભાવા હોથ, તુમ્હે વિવાદં મા કરોથ. અપ્પમાદેન તિસ્સો સિક્ખા સમ્પાદેથાતિ વત્વા પુન દિવસે વેસાલિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પિણ્ડપાતા પટિક્કમિત્વા ભણ્ડગામં ગતો. ભણ્ડગામતો હત્થિગામં હત્થિગામતો અમ્બગામં અમ્બગામતો જમ્બુગામં જમ્બુગામતો નિગ્રોધગામં નિગ્રોધગામતો ભોગનગરં ભોગનગરતો પાવાનગરં પાવાનગરતો કુસિનારાનગરં પત્તો. તત્થ યમકસાલાનમન્તરે ઠીતો આનન્દત્થેરં આમન્તેત્વા ઉન્તરસીસકં કત્વા મઞ્ચકં પઞ્ઞાપેહિ કિલન્તોસ્મિ આનન્દ નિપજ્જિસ્સામિ’તિ આહ. તં સુત્વા આનન્દત્થેરો ઉત્તરસીસકં કત્વા મઞ્ચકં પઞ્ઞાપેત્વા ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં અત્થરિત્વા પઞ્ચચત્તાલીસવસ્સાનિ અસયિતબુદ્ધસેય્યં સયન્તો દક્ખિણપસ્સેન સતો સમ્પજાનો અનુટ્ઠાનસઞ્ઞં મનસિકરિત્વા સીહસેય્યં કપ્પેસિ.

અતીતમદ્ધાન ભવે ચરન્તો,

અનન્તસત્તે કરુણાયુપેતો;

કત્વાન પુઞ્ઞાનિ અનપ્પકાનિ,

પત્તો સિવં લોકહિતાય નાથો.

એવં |ઓ૦.૦૦૧૨| હિ સો દસબલોપિ વિહીનથામો,

યમસ્સ સાલાન નિપજ્જિ મજ્ઝે;

કત્વાન સઞ્ઞઞ્હિ અનુટ્ઠહાનં,

સ ઇદ્ધિમા મારમુખં પવિટ્ઠો.

તસ્મિં ખણે સમકસાલા સુપુપ્ફિતા અહેસું. ન કેવલં યમકસાલાયેવ સુપુપ્ફીતા, અથ ખો દસસહસ્સી લોકધાતુ ચક્કવાળેસુ સાલરુક્ખાપિ પુપ્ફિતા. ન સાલરુક્ખાયેવ સુપુપ્ફિતા, અથ ખો યં કિઞ્ચિ પુપ્ફુપગફલૂપગ રુક્ખજાતં સબ્બમ્પિ પુપ્ફઞ્ચ ફલઞ્ચ ગણ્હિ. જલેસુ જલપદુમાનિ થલેસુ થલપદુમાનિ ખન્ધેસુ ખન્ધપદુમાનિ સાખાસુ સાખાપદુમાનિ લતાસુ લતાપદુમાનિ આકાસે ઓલમ્બપદુમાનિ પિટ્ઠિપાસાણે હિન્દિત્વા સતપત્તપદુમાનિ સુપુપ્ફિતાનિ અહેસું. પથવિતો યાવ બ્રહ્મલોકો તાવ દસસહસ્સિ ચક્કવાળા એકમાલાગુણા વિય અહેસું. દેવા આકાસતો દિબ્બમન્દારવપારિચ્છત્તકકોવિળારપુપ્ફાનિ ચ ચન્દનચુણ્ણાનિ ચ સમાકિરન્તિ. દિબ્બતુરિયસઙ્ગિતિયો ચ અન્તલિક્ખે પવત્તન્તિ. અનેકાનિ અચ્છરિયસહસ્સાનિ અહેસું. એવં પૂજાવિસેસે પવત્તમાને પઠમયામે સુભદ્દપરિબ્બાજકં વિનેત્વા મજ્ઝિમયામે દસસહસ્સિ લોકધાતુ દેવતાનં અનુસાસિત્વા પચ્છિમયામાવસાને પઠમજ્ઝાનં સમાપજ્જિત્વા તતો વુટ્ઠાય દુતિયજ્ઝાનં ચતુત્થજ્ઝાનં સમાપજ્જિ. તતો વુટ્ઠાય આકાસાનઞ્ચાયતનં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જિત્વા તતો વુટ્ઠાય નિરોધસમાપત્તિં સમાપજ્જિ. તતો વુટ્ઠાય પઠમજ્ઝાનં દુતિયજ્ઝાનં તતિયજ્ઝાનં ચતુત્થજ્ઝાનઞ્ચ સમાપજ્જિ. તતો વુટ્ઠાય એત્થન્તરતો અનુપાદિસેસનિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયિ.

મહામોહતમં હન્ત્વા સત્તાનં હદયસ્સિતં,

રવીવ જોતમાનો સો લોકસ્સ અનુકમ્પકો;

વસ્સાનિ |ઓ૦.૦૦૧૩| પઞ્ચતાલીસં કત્વા સત્તહિતં બહું,

અધુના અગ્ગિક્ખન્ધોવ પરિનિબ્બાયિ સો જિનો.

એવં પન ભગવતિ પરિનિબ્બુતે વિસ્સકમ્મદેવપુત્તો તથાગતસ્સ સરીરપ્પમાણં વરદોણિં રતનેહિ માપેત્વા વિસુદ્ધકપ્પાસેહિ તથાગતસ્સ સરીરં વેઠેત્વા રતનદોણિયં પક્ખિપિત્વા ગન્ધતેલેહિ પૂરેત્વા અપરાય દોણિયા પિદહિત્વા સબ્બગન્ધદારુચિતકં કત્વા યેભુય્યેન દેવતાયો લોહિતચન્દનઘટિકાયો આદાય ચિતકાયં પક્ખિપિત્વા અગ્ગિં ગાહાપેતું નાસક્ખિંસુ. કસ્મા? મહાકસ્સપત્થેરસ્સ અનાગતત્તા. સો આયસ્મા મહાકસ્સપત્થેરો યેભુય્યેન બહુન્નં દેવાનં પિયો મનાપો. થેરસ્સ હિ દાનં દત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તાનં પમાણો નામ નત્થિ. તસ્મા દેવતા તસ્મિં સમાગમે અત્તનો કુલૂપગત્થેરં અદિસ્વા અમ્હાકં મહાકસ્સપત્થેરો કુહિન્તિ ઓલોકેન્તો અત્તનો પરિવારેહિ પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં મગ્ગં પટિપન્નોતિ ઞત્વા યાવ થેરો ઇમસ્મિં ન સમ્પત્તો ચિતકં તાવ ન પજ્જલતુતિ અધિટ્ઠહિંસુ. તસ્મિં કાલે થેરો યેભુય્યેન તેરસધુતઙ્ગધરેહિ પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં આગન્ત્વા ચિતકં તિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા પાદપસ્સે ઠીતો, ભન્તે તુમ્હાકં દસ્સનત્થાય ઇતો કપ્પસતસહસ્સમત્થકે પદુમુત્તરસત્થુનો પાદમુલે અભિનીહારતો પટ્ઠાય અવિજહિત્વા આગતો. ઇદાનિ મે અવસાનદસ્સનન્તિ પાદે ગહેત્વા વન્દિતું અધિટ્ઠાસિ.

મહાકસ્સપથેરો સો ભિક્ખુસઙ્ઘપુરક્ખતો;

એકંસં ચીવરં કત્વા પગ્ગહેત્વાન અઞ્જલિં.

પદક્ખિણઞ્ચ તિક્ખત્તું કત્વા ઠત્વા પદન્તિકે;

પતિટ્ઠહન્તુ સીસે મે જિનપાદેતિ’ધિટ્ઠહિ.

સહાધિટ્ઠાનં ચિતકા દુસ્સાનિ ચ વિભિન્દિય;

નિક્ખમિંસુ તદા પાદા ઘનમુત્તોવ ચન્દિમા.

ઉહો હત્થેહિ પગ્ગય્હ ઠપેત્વા અત્તનો સિરે;

વન્દિત્વા સત્થુનો પાદે ખમાપેત્વા વિસજ્જયી.

પુણ્ણચન્દો યથા અબ્ભં ચિતકં પાવિસિ તદા;

ઇદં અચ્છેરકં દિસ્વા રવં રવિ મહાજનો.

ઉટ્ઠહિત્વાન પાચીના વન્દો અત્થઙ્ગતો યથા;

પાદે અન્તરધાયન્તે અરોદિંસુ મહાજના.

તદા મલ્લરાજાનો ભગવતો સરીરકિચ્ચં કરિસ્સામાતિ વત્વા નાનાવત્થાભરણાનિ નિવાસેત્વા પરિવારયિંસુ. તતો રાજાનો મનુસ્સા ચ અગ્ગિં દાતું આરહિંસુ. તદા સક્કો? મયિ પન પરિનિબ્બુતે સક્કો દેવરાજા મણિજોતિરસં પસારેત્વા નિક્ખન્તઅગ્ગિના મમ સરીરકિચ્ચં કરિસ્સતિ. મણિઅગ્ગિનો અવસાને મનુસ્સા અગ્ગિં કરિસ્સન્તિતિ. એવં બુદ્ધવચનં પરિભાવેત્વા નિક્ખત્તું પદક્ખિણં કત્વા ભગવતો સરીરકિચ્ચં કત્વા સમન્તતો ઉટ્ઠહતુતિ અધિટ્ઠહિ.

તસ્મિં ખણે સયમેવ ચિતકં અગ્ગિ ગણ્હિ. સરીરં પન ભગવતો ઝાયામાનં છવિચમ્મમંસનહારુઅટ્ઠિઅટ્ઠિમિઞ્જં અસેસેત્વા સુમનમકુળમુત્તારાસિસદિસમેવ ધાતુયો અવસેસા અહેસું.

પરિનિબ્બુતકાલેપિ સકલં કલુનં અહુ;

પરિદેવો મહા આસિ મહી ઉદ્રિયનં યથા.

દેવતાયાનુભાવેન સત્થુનો ચિતકો સયં;

તતો એકપ્પહારેન પજ્જલિત્થ સમન્તતો.

યઞ્ચ અબ્ભન્તરં દુસ્સં યં દુસ્સં સબ્બબાહિરં

દુસ્સે દ્વેવ ન ઝાયિંસુ તેસં દુસ્સાનમન્તરે;

યથા નિરુદ્ધતેલસ્સ ન મસી ન ચ છારિકા;

એવમસ્સ ન દિસ્સતિ બુદ્ધગત્તસ્સ ઝાયતો.

સુમનમકુળસભાવા ચ ધોતમુત્તાભમેવ ચ;

સુવણ્ણવણ્ણસંકાસા અવસિસ્સંસુ ધાતુયો.

દાઠા ચતસ્સો ઉણ્હીસં અક્ખકા દ્વે ચ સત્તિમા;

ન વિકિણ્ણા તતો સેસા વિપ્પકિણ્ણાવ ધાતુયો.

અહોસિ તનુકા ધાતુ સાસપબીજમત્તિકા;

ધાતુયો મજ્ઝિમા મજ્ઝેભિન્નતણ્ડુલમત્તિકા.

ધાતુયો |ઓ૦.૦૦૧૫| મહતિ મજ્ઝે ભિન્નમુગ્ગપ્પમાણિકા;

ધાતુવણ્ણા તયો આસું બુદ્ધાધિટ્ઠાનતેજસા.

સારિપુત્તસ્સ થેરસ્સ સિસ્સો સરભુનામકો;

આદાય જિનગીવટ્ઠિં ચિતકાતોવ ધાતુ સો.

સદ્ધિં સિસ્સસહસ્સેન ચેતિયે મહિયઙ્ગણે;

ઠપેત્વા ચેતિયં કત્વા કુસિનારમગા મુનિ.

છળભિઞ્ઞો વસિપ્પત્તો ખેમો કારુણિકો મુનિ;

સહસા ચિતકાતોવ વામદાઠં સમગ્ગહી.

આકાસતો પતિત્વાપિ નિક્ખમિત્વાપિ સાલતો;

સમન્તતોમ્બુમુગ્ગન્ત્વા નિબ્બાપેસું જલાનલં.

મલ્લરાજગણા સબ્બે સબ્બગન્ધોદકેન તં;

ચિતકં લોકનાથસ્સ નિબ્બાપેસું મહેસિનો.

એવં પન સબ્બલોકે કરુણાધિકો સમ્માસમ્બુદ્ધો વેસાખપુણ્ણમુપોસથે અઙ્ગારદિવસે પરિનિબ્બુતો. દેવમનુસ્સાનં સઙ્ગહકરણત્થાય યમકસાલાનમન્તરે ચિતકં સત્તરત્તિન્દિવં વસી. તતો વીસં હત્થસતિકસ્સ ઉપરિ સત્તરત્તિન્દિવં વસિ. યાવ અગ્ગિપરિનિબ્બાપનં સત્તરત્તિન્દિવં હોતિ.

તતો સત્તદિવસાનિ કુસિનારાયં મલ્લરાજપુત્તેસુ ગન્ધોદકેન ચિતકં નિબ્બાપયમાનેસુ સાલરુક્ખતો ઉદકધારા નિક્ખમિત્વા ચિતકં નિબ્બાપયિંસુ. તતો દસબલસ્સ ધાતુયો સુવણ્ણચઙ્ગોટકે પક્ખિપિત્વા અત્તનો નગરે સન્થાગારે ઠપેત્વા સત્તિપઞ્જરં કત્વા ધનુપાકારેહિ પરિક્ખિપાપેત્વા સત્તાહં નચ્ચગીતવાદિતગન્ધમાલાદીહિ મલ્લરાજપુત્તા સક્કારં કરિંસુ.

તતો તે મલ્લરાજાનો રમ્મં દેવસભોપમં;

સબ્બથા મણ્ડુયિત્વાન સન્થાગારં તતો પન.

મગ્ગં |ઓ૦.૦૦૧૬| અલઙ્કરિત્વાન યાવ મકુટચેતિયા;

હત્થીક્ખન્ધે ઠપેત્વાન હેમદોણિં સધાતુકં.

ગન્ધાદીહિપિ પૂજેત્વા કીળન્તા સાધુકીળિતં;

પવેસેત્વાન નગરં સન્થાગારે મનોરમે.

દસભૂમસ્મિં પલ્લઙ્કે ઠપેત્વા જિનધાતુયો;

ઉસ્સયું તે તદા છત્તે સન્થાગારસમન્તતો.

હત્થીહિ પરિક્ખિપાપેસું તતો અસ્સે તતો રથે,

અઞ્ઞો’ઞ્ઞં પરિવારેત્વા તતો યોધે તતો ધનુ;

ઇતિ પરિક્ખિપાપેસું સમન્તા યોજનં કમા,

તદા નચ્ચેહિ ગીતેહિ વાદિતેહિ ચ પૂજયું.)