૩. નરવગ્ગ

૨૨૭. મનુસ્સો માનુસો મચ્ચો, માનવો મનુજો નરો;

પોસો પુમા ચ પુરિસો,

પોરિસો પ્યથ પણ્ડિતો.

૨૨૮. બુધો વિદ્વા વિભાવી ચ, સન્તો સપ્પઞ્ઞ કોવિદા;

ધીમા સુધી કવિ બ્યત્તો, વિચક્ખણો વિસારદો.

૨૨૯. મેધાવી મતિમા પઞ્ઞો, વિઞ્ઞૂ ચ વિદૂરો વિદૂ;

ધીરો વિપસ્સી દોસઞ્ઞૂ, બુદ્ધો ચ દબ્બ વિદ્દસુ.

૨૩૦. ઇત્થી સીમન્તિની નારી, થી વધૂ વનિતા, ઙ્ગના;

પમદા સુન્દરી કન્તા, રમણી દયિતા, બલા.

૨૩૧. માતુગામો ચ મહિલા, લલના ભીરુ કામિની;

કુમારિકા તુ કઞ્ઞા થ, યુવતી તરુણી ભવે.

૨૩૨. મહેસી સાભિસેકાઞ્ઞા,

ભોગિની રાજનારિયો;

ધવત્થિની તુ સઙ્કેતં, યાતિ યા સા, ભિસારિકા.

૨૩૩. ગણિકા વેસિયા વણ્ણ, દાસી નગરસોભિની;

રૂપૂપજીવિની વેસી, કુલટા તુ ચ બન્ધકી.

૨૩૪. વરારોહો, ત્તમા મત્ત, કાસિની વરવણ્ણિની;

પતિબ્બતા ત્વપિ સતી, કુલિત્થી કુલપાલિકા.

૨૩૫. વિધવા પતિસુઞ્ઞા થ, પતિમ્બરા સયમ્બરા;

વિજાતા તુ પસૂતા ચ, જાતાપચ્ચા પસૂતિકા.

૨૩૬. દૂતી સઞ્ચારિકા દાસી, તુ ચેટી કુટધારિકા;

વારુણી, ક્ખણિકા તુલ્યા, ખત્તિયાની તુ ખત્તિયા.

૨૩૭. દારો જાયા કલત્તઞ્ચ, ઘરણી ભરિયા પિયા,

પજાપતી ચ દુતિયા, સા પાદપરિચારિકા.

૨૩૮. સખી ત્વા’લી વયસ્સા થ, જારી ચેવા’તિચારિની;

પુમે તૂ’તુ રજો પુપ્ફં, ઉતુની તુ રજસ્સલા.

૨૩૯. પુપ્ફવતી ગરુગબ્ભા, પન્નસત્તા ચ ગબ્ભિની;

ગબ્ભાસયો જલાબુપિ, કલલં પુન્નપુંસકે.

૨૪૦. ધવોતુ સામિકો ભત્તા, કન્તો પતિ વરો પિયો;

અથો પપતિ જારો થા,

પચ્ચં પુત્તો’ત્રજો સુતો.

૨૪૧. તનુજો તનયો સૂનુ, પુત્તાદી ધીતરિ’ત્થિયં;

નારિયં દુહિતા ધીતા,

સજાતો ત્વો’રસો સુતો.

૨૪૨. જાયાપતી જનિપતી, જયમ્પતી તુ દમ્પતી [દમ્પતીતિ પદં પુલ્લિઙ્ગ બહુવચનન્તં ઇકારન્તં, તુદમ્પતિ (ટી.)];

અથ વસ્સવરો વુત્તો, પણ્ડકો ચ નપુંસકં.

૨૪૩. બન્ધવો બન્ધુ સજનો, સગોત્તો ઞાતિ ઞાતકો;

સાલોહિતો સપિણ્ડો ચ,

તાતો તુ જનકો પિતા.

૨૪૪. અમ્મ, મ્બા જનની માતા, જનેત્તિ જનિકા ભવે;

ઉપમાતા તુ ધાતિ’ત્થી,

સાલો જાયાય ભાતિકો.

૨૪૫. નનન્દા સામિભગિની, માતામહી તુ અય્યિકા;

માતુલો માતુભાતા,સ્સ, માતુલાની પજાપતિ.

૨૪૬. જાયાપતીનં જનની, સસ્સુ વુત્તાથ તપ્પિતા;

સસુરો ભાગિનેય્યોતુ, પુત્તો ભગિનિયા ભવે.

૨૪૭. નત્તા વુત્તો પપુત્તો થ, સામિભાતા તુ દેવરો;

ધીતુપતિ તુ જામાતા,

અય્યકો તુ પિતામહો.

૨૪૮. માતુચ્છા માતુભગિની, પિતુચ્છા ભગિની પિતુ;

પપિતામહો પય્યકો,

સુણ્હા તુ સુણિસા હુસા.

૨૪૯. સોદરિયો સગબ્ભો ચ, સોદરો સહજો પ્યથ;

માતાપિતૂ તે પિતરો, પુત્તા તુ પુત્તધીતરો.

૨૫૦. સસુરા સસ્સુસસુરા, ભાતુભગિની ભાતરો;

બાલત્તં બાલતા બાલ્યં, યોબ્બઞ્ઞંતુ ચ યોબ્બનં.

૨૫૧. સુક્કા તુ પલિતં કેસા, દયો થ જરતા જરા;

પુથુકો પિલ્લકો છાપો, કુમારો બાલ પોતકા.

૨૫૨. અથુ’ ત્તાનસયુ’ત્તાન, સેય્યકા થનપોપિ ચ;

૨૫૩. તરુણો ચ વયટ્ઠો ચ, દહરો ચ યુવા સુસુ;

માણવોદારકોચાથ, સુકુમારો સુખેધિતો.

૨૫૪. મહલ્લકો ચ વુદ્ધો ચ, થેરો જિણ્ણો ચ જિણ્ણકો;

અગ્ગજો પુબ્બજો જેટ્ઠો, કનિયો કનિટ્ઠો નુજો.

૨૫૫. વલિત્તચો તુ વલિનો; તીસુ’ત્તાનસયાદયો;

૨૫૬. સીસો’ત્તમઙ્ગાનિ સિરો, મુદ્ધા ચ મત્થકો ભવે;

કેસો તુ કુન્તલો વાલો, ત્તમઙ્ગરુહ મુદ્ધજા.

૨૫૭. ધમ્મિલ્લો સંયતા કેસા,

કાકપક્ખો સિખણ્ડકો;

પાસો હત્થો કેસચયે;

તાપસાનં તહિં જટા.

૨૫૮. થિયં વેણી પવેણી ચ;

અથો ચૂળા સિખા સિયા;

સીમન્તો તુ મતો નારિ, કેસમજ્ઝમ્હિ પદ્ધતિ.

૨૫૯. લોમં તનુરુહં રોમં, પમ્હં પખુમ મક્ખિગં;

મસ્સુ વુત્તં પુમમુખે, ભૂ ત્વિત્થી ભમુકો ભમુ.

૨૬૦. બપ્પો [ખપ્પો (ટી.)] નેત્તજલ’સ્સૂનિ, નેત્તતારા કનીનિકા;

વદનં તુ મુખં તુણ્ડં, વત્તં લપન માનનં.

૨૬૧. દ્વિજો લપનજો દન્તો, દસનો રદનો રદો;

દાઠા તુદન્તભેદસ્મિં, અપાઙ્ગો ત્વક્ખિકોટિસુ.

૨૬૨. દન્તાવરણ મોટ્ઠો ચા, પ્ય’ધરો દસનચ્છદો;

ગણ્ડો કપોલો હન્વિત્થી [ગણ્ડત્થી (ટી.) હન્વત્થી=હનુ+ઇત્થી; હન+ઉ (ણ્વાદિ)],

ચુબુકં ત્વ’ ધરા અધો.

૨૬૩. ગલો ચ કણ્ઠો ગીવા ચ, કન્ધરા ચ સિરોધરા;

કમ્બુગીવા તુ યા ગીવા, સુવણ્ણાલિઙ્ગસન્નિભા;

અઙ્કિતા તીહિ લેખાહિ, કમ્બુગીવા થવા મતા.

૨૬૪. અંસો નિત્થી ભુજસિરો, ખન્ધો તસ્સન્ધિ જત્તુ તં;

બાહુમૂલં તુ કચ્છો, ધો, ત્વ’સ્સ પસ્સ મનિત્થિયં.

૨૬૫. બાહુ ભુજાદ્વીસુ બાહા, હત્થો તુ કર પાણયો;

મણિબન્ધો પકોટ્ઠન્તો, કપ્પરો તુ કપોણ્ય’થ.

૨૬૬. મણિબન્ધ કનિટ્ઠાનં, પાણિસ્સ કરભો,ન્તરં;

કરસાખા, ઙ્ગુલી તા તુ, પઞ્ચ, ઙ્ગુટ્ઠો ચ તજ્જની;

મજ્ઝિમા નામિકા ચાપિ, કનિટ્ઠા’તિ કમા સિયું.

૨૬૭. પદેસો તાલગોકણ્ણા, વિદત્થિ,ત્થી કમા તતે;

તજ્જન્યાદિયુતે’ઙ્ગુટ્ઠે, પસતો પાણિ કુઞ્ચિતો.

૨૬૮. રતનં કુક્કુ હત્થો થ, પુમે કરપુટો,ઞ્જલિ;

કરજો તુ નખો નિત્થી, ખટકો મુટ્ઠિ ચ દ્વીસુ.

૨૬૯. બ્યામો સહકરા બાહુ, દ્વે પસ્સદ્વયવિત્થતા;

ઉદ્ધન્તત ભુજપોસ, પ્પમાણે પોરિસં તિસુ.

૨૭૦. ઉરો ચ હદયં ચાથ, થનો કુચ પયોધરા;

ચૂચુકં તુ થનગ્ગસ્મિં, પિટ્ઠં તુ પિટ્ઠિ નારિયં.

૨૭૧. મજ્ઝો’નિત્થી વિલગ્ગો ચ, મજ્ઝિમં કુચ્છિ [ચતુક્કં ઉદરે; ૯૪૪-ગાથાપિ પસ્સિતબ્બા] તુ દ્વિસુ;

ગહણીત્થ્યુદરં ગબ્ભો, કોટ્ઠોન્તો કુચ્છિસમ્ભવે.

૨૭૨. જઘનં તુ નિતમ્બો ચ, સોણી ચ કટિ નારિયં;

અઙ્ગજાતં રહસ્સઙ્ગં, વત્થગુય્હઞ્ચ મેહનં.

૨૭૩. નિમિત્તઞ્ચ વરઙ્ગઞ્ચ, બીજઞ્ચ ફલમેવ ચ;

લિઙ્ગં અણ્ડં તુ કોસો ચ,

યોનિ ત્વિત્થીપુમેભગં.

૨૭૪. અસુચિ સમ્ભવો સુક્કં, પાયુ તુ પુરિસે ગુદં;

વા પુમે ગૂથ કરીસ, વચ્ચાનિ ચ મલં છકં.

૨૭૫. ઉચ્ચારો મીળ્હ મુક્કારો, પસ્સાવો મુત્ત મુચ્ચતે;

પૂતિમુત્તઞ્ચ ગોમુત્તે, સ્સાદીનં છકણં મલે.

૨૭૬. દ્વીસ્વધો નાભિયા વત્થિ, ઉચ્છઙ્ગ’ઙ્કા તુ’ભો પુમે;

ઊરુ સત્થિ પુમે ઊરુ, પબ્બં તુ જાણુ જણ્ણુ ચ.

૨૭૭. ગોપ્ફકો પાદગણ્ઠિપિ, પુમે તુ પણ્હિ પાસણિ;

પાદગ્ગં પપદો પાદો, તુ પદો ચરણઞ્ચ વા.

૨૭૮. અઙ્ગંત્વ’વયવો વુત્તો, ફાસુલિકા તુ ફાસુકા;

પણ્ડકે અટ્ઠિ ધાત્વિત્થી, ગલન્તટ્ઠિ તુ અક્ખકો.

૨૭૯. કપ્પરો તુ કપાલં વા, કણ્ડરા તુ મહાસિરા;

પુમે ન્હારુ ચિત્થી સિરા, ધમની થ રસગ્ગસા.

૨૮૦. રસહરણ્ય’થો મંસ, મામિસં પિસિતં ભવે;

તિલિઙ્ગિકં તુ વલ્લૂર, મુત્તત્તં અથ લોહિતં.

૨૮૧. રુધિરં સોણિતં રત્તં, લાલા ખેળો એલા ભવે;

પુરિસે માયુ પિત્તઞ્ચ, સેમ્હો નિત્થી સિલેસુમો.

૨૮૨. વસા વિલીનસ્નેહો થ, મેદો ચેવ વપા ભવે;

આકપ્પો વેસો નેપચ્છં, મણ્ડનં તુ પસાધનં.

૨૮૩. વિભૂસનં ચાભરણં, અલઙ્કારો પિલન્ધનં;

કિરીટ મકુટા’નિત્થી, ચૂળામણિ સિરોમણિ.

૨૮૪. સિરોવેઠન મુણ્હીસં, કુણ્ડલં કણ્ણવેઠનં;

કણ્ણિકા કણ્ણપૂરો ચ, સિયા કણ્ણવિભૂસનં.

૨૮૫. કણ્ઠભૂસા તુ ગીવેય્યં, હારો મુત્તાવલિ’ત્થિયં;

નિયુરો વલયો નિત્થી, કટકં પરિહારકં.

૨૮૬. કઙ્કણં કરભૂસા થ, કિઙ્કિણી [કિંકણી કિં કણિકા (ક.)] ખુદ્દઘણ્ટિકા;

અઙ્ગુલીયક મઙ્ગુલ્યા, ભરણં, સાક્ખરં તુ તં.

૨૮૭. મુદ્દિકા’ઙ્ગુલિમુદ્દા થ, રસના મેખલા ભવે;

કેયૂર મઙ્ગદઞ્ચેવ, બાહુમૂલવિભૂસનં.

૨૮૮. પાદઙ્ગદં તુ મઞ્જીરો, પાદકટક નૂપુરા;

૨૮૯. અલઙ્કારપ્પભેદા તુ, મુખફુલ્લં તથો’ણ્ણતં;

ઉગ્ગત્થનં ગિઙ્ગમક, મિચ્ચેવમાદયો સિયું.

૨૯૦. ચેલ મચ્છાદનં વત્થં, વાસો વસન મંસુકં;

અમ્બરઞ્ચ પટો નિત્થી, દુસ્સં ચોલો ચ સાટકો.

૨૯૧. ખોમં દુકૂલં કોસેય્યં, પત્તુણ્ણં કમ્બલો ચ વા;

સાણં કોટમ્બુરં ભઙ્ગ, ન્ત્યાદિ વત્થન્તરં મતં.

૨૯૨. નિવાસન ન્તરીયાન્ય, ન્તરમન્તરવાસકો;

પાવારો તુ’ત્તરાસઙ્ગો, ઉપસંબ્યાન મુત્તરં.

૨૯૩. ઉત્તરીય મથો વત્થ, મહતન્તિ મતં નવં;

નન્તકં કપ્પટો જિણ્ણ, વસનં તુ પટચ્ચરં.

૨૯૪. કઞ્ચુકો વારવાણં વા, થ વત્થાવયવે દસા;

નાલિપટ્ટોતિ કથિતો, ઉત્તમઙ્ગમ્હિ કઞ્ચુકો.

૨૯૫. આયામો દીઘતા રોહો,