નમો તસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ

અભિધાનપ્પદીપિકા

બુદ્ધપ્પણામો

૧. તથાગતો યો કરુણાકરો કરો,

પયાત’મોસજ્જ સુખપ્પદં પદં;

અકા પરત્થં કલિસમ્ભવે ભવે,

નમામિ તં કેવલદુક્કરં કરં.

ધમ્મપ્પણામો

૨. અપૂજયું યં મુનિકુઞ્જરા જરા,

રુજાદિમુત્તા યહિમુત્તરે તરે;

ઠિતા તિવટ્ટમ્બુનિધિં નરાનરા,

તરિંસુ તં ધમ્મમઘપ્પહં પહં.

સઙ્ઘપ્પણામો

૩. ગતં મુનિન્દો’રસસૂનુતં નુતં,

સુપુઞ્ઞખેત્તં ભુવને સુતં સુતં;

ગણમ્પિ પાણીકતસંવરં વરં,

સદા ગુણોઘેન નિરન્તર’ન્તરં.

પટિઞ્ઞા

૪. નામલિઙ્ગેસુ કોસલ્લ, મત્થનિચ્છયકારણં;

યતો મહબ્બલં બુદ્ધ, વચને પાટવત્થિનં.

૫. નામલિઙ્ગાન્ય’તો બુદ્ધ, ભાસિતસ્સા’રહાન્ય’હં;

દસ્સયન્તો પકાસેસ્સ, મભિધાનપ્પદીપિકં.

પરિભાસા

૬. ભિય્યો રૂપન્તરા સાહ, ચરિયેન ચ કત્થચિ;

ક્વચા’ હચ્ચવિધાનેન ઞેય્યં થીપુન્નપુંસકં.

૭. અભિન્નલિઙ્ગાનંયેવ, દ્વન્દો ચ, લિઙ્ગવાચકા;

ગાથાપાદન્તમજ્ઝટ્ઠા, પુબ્બં યન્ત્યપરે પરં.

૮. પુમિત્થિયં પદં દ્વીસુ, સબ્બલિઙ્ગે ચ તીસ્વિતિ;

અભિધાનન્તરારમ્ભે, ઞેય્યં ત્વ’ન્ત મથાદિ ચ.

૯. ભિય્યો પયોગ માગમ્મ, સોગતે આગમે ક્વચિ;

નિઘણ્ડુ યુત્તિ ઞ્ચાનીય, નામલિઙ્ગં કથીયતીતિ.

૧. સગ્ગકણ્ડ

૧. બુદ્ધો દસબલો સત્થા, સબ્બઞ્ઞૂ દ્વિપદુત્તમો;

મુનિન્દો ભગવા નાથો, ચક્ખુમ’ઙ્ગીરસો મુનિ.

૨. લોકનાથો’ નધિવરો, મહેસિ ચ વિનાયકો;

સમન્તચક્ખુ સુગતો, ભૂરિપઞ્ઞો ચ મારજિ.

૩. નરસીહો નરવરો, ધમ્મરાજા મહામુનિ;

દેવદેવો લોકગરુ, ધમ્મસ્સામી તથાગતો.

૪. સયમ્ભૂ સમ્માસમ્બુદ્ધો, વરપઞ્ઞો ચ નાયકો;

જિનો, સક્કો તુ સિદ્ધત્થો, સુદ્ધોદનિ ચ ગોતમો.

૫. સક્યસીહો તથા સક્ય, મુનિ ચાદિચ્ચબન્ધુ ચ;

૬. મોક્ખો નિરોધો નિબ્બાનં, દીપો તણ્હક્ખયો પરં;

તાણં લેણ મરૂપઞ્ચ, સન્તં સચ્ચ મનાલયં.

૭. અસઙ્ખતં સિવ મમતં સુદુદ્દસં,

પરાયણં સરણ મનીતિકં તથા;

અનાસવં ધુવ મનિદસ્સના’ કતા,

પલોકિતં નિપુણ મનન્ત મક્ખરં.

૮. દુક્ખક્ખયો બ્યાબજ્ઝઞ્ચ [બ્યાપજ્જં (ટીકા)], વિવટ્ટં ખેમ કેવલં;

અપવગ્ગો વિરાગો ચ, પણીત મચ્ચુતં પદં.

૯. યોગક્ખેમો પાર મપિ, મુત્તિ સન્તિ વિસુદ્ધિયો;

વિમુત્ય’ સઙ્ખતધાતુ, સુદ્ધિ નિબ્બુતિયો સિયું.

૧૦. ખીણાસવો ત્વ’સેક્ખો ચ, વીતરાગો તથા’ રહા;

દેવલોકો દિવો સગ્ગો [નાકો (સી.)],

તિદિવો તિદસાલયો.

૧૧. તિદસા ત્વ’મરા દેવા, વિબુધા ચ સુધાસિનો;

સુરા મરૂ દિવોકા ચા, મતપા સગ્ગવાસિનો.

૧૨. નિજ્જરા’ નિમિસા દિબ્બા, અપુમે દેવતાનિ ચ [દેવતા એવ દેવતાનિ, સકત્થે નિપચ્ચયો (ટીકા)];

૧૩. સિદ્ધો ભૂતો ચ ગન્ધબ્બો, ગુય્હકો યક્ખ રક્ખસા;

કુમ્ભણ્ડો ચ પિસાચા’દી, નિદ્દિટ્ઠા દેવયોનિયો.

૧૪. પુબ્બદેવા સુરરિપૂ, અસુરા દાનવા પુમે;

તબ્બિસેસા પહારાદો, સમ્બરો બલિઆદયો.

૧૫. પિતામહો પિતા બ્રહ્મા, લોકેસો કમલાસનો;

તથા હિરઞ્ઞગબ્ભો ચ, સુરજેટ્ઠો પજાપતિ.

૧૬. વાસુદેવો હરિ [હરી (ટીકા)] કણ્હો, કેસવો ચક્કપાણ્ય’થ;

મહિસ્સરો સિવો સૂલી, ઇસ્સરો પસુપત્ય’પિ.

૧૭. હરો વુત્તો કુમારો તુ, ખન્ધો સત્તિધરો ભવે;

૧૮. સક્કો પુરિન્દદો દેવ, રાજા વજિરપાણિ ચ;

સુજમ્પતિ સહસ્સક્ખો, મહિન્દો વજિરાવુધો.

૧૯. વાસવો ચ દસસત, નયનો તિદિવાધિભૂ;

સુરનાથો ચ વજિર, હત્થો ચ ભૂતપત્ય’પિ.

૨૦. મઘવા કોસિયો ઇન્દો, વત્રભૂ પાકસાસનો;

વિડોજો થ સુજા તસ્સ [સુજાતા’સ્સ (ટીકા)], ભરિયા થ પુરં ભવે.

૨૧. મસક્કસારા [મસક્કસારો (સી.)] વસ્સોક, સારા ચેવા’ મરાવતી;

વેજયન્તો તુ પાસાદો,

સુધમ્મા તુ સભા મતા.

૨૨. વેજયન્તો રથો તસ્સ,

વુત્તો માતલિ સારથિ;

એરાવણો ગજો પણ્ડુ, કમ્બલો તુ સિલાસનં.

૨૩. સુવીરોચ્ચાદયો પુત્તા, નન્દા પોક્ખરણી ભવે;

નન્દનં મિસ્સકં ચિત્ત, લતા ફારુસકં વના.

૨૪. અસનિ દ્વીસુ કુલિસં, વજિરં પુન્નપુંસકે;

અચ્છરાયોત્થિયં વુત્તા, રમ્ભા અલમ્બુસાદયો;

દેવિત્થિયો થ ગન્ધબ્બા, પઞ્ચસિખોતિ આદયો.

૨૫. વિમાનો નિત્થિયં બ્યમ્હં, પીયૂસં ત્વમતં સુધા;

સિનેરુ મેરુ તિદિવા, ધારો નેરુ સુમેરુ ચ.

૨૬. યુગન્ધરો ઈસધરો, કરવીકો સુદસ્સનો;

નેમિન્ધરો વિનતકો, અસ્સકણ્ણો કુલાચલા.

૨૭. મન્દાકિની તથા’કાસ, ગઙ્ગા સુરનદી પ્યથ;

૨૮. કોવિળારો તથા પારિ, ચ્છત્તકો પારિજાતકો;

કપ્પરુક્ખો તુ સન્તાના, દયો દેવદ્દુમા સિયું.

૨૯. પાચી પતીઝુ’ દીચિ’ત્થી, પુબ્બ પચ્છિમ ઉત્તરા;

દિસાથ દક્ખિણા’ પાચી, વિદિસા’નુદિસા ભવે.

૩૦. એરાવતો [એરાવણો (સી.), અમરકોસે પન એરાવતો એવ અત્થિ] પુણ્ડરીકો, વામનો કુમુદો’ ઞ્જનો;

પુપ્ફદન્તો સબ્બભુમ્મો, સુપ્પતીકો દિસાગજા.

૩૧. ધતરટ્ઠો ચ ગન્ધબ્બા, ધિપો, કુમ્ભણ્ડસામિ તુ;

વિરુળ્હકો, વિરૂપક્ખો, તુ નાગાધિપતીરિતો.

૩૨. યક્ખાધિપો વેસ્સવણો, કુવેરો નરવાહનો;

અળકા [અલકા (અમરકોસ)] ળકમન્દાસ્સ, પુરી, પહરણં ગદા;

ચતુદ્દિસાન મધિપા, પુબ્બાદીનં કમા ઇમે.

૩૩. જાતવેદો સિખી જોતિ, પાવકો દહનો’ નલો;

હુતાવહો’ ચ્ચિમા ધૂમ, કેત્વ’ગ્ગિ ગિનિ ભાનુમા.

૩૪. તેજો ધૂમસિખો વાયુ, સખો ચ કણ્હવત્તની;

વેસ્સાનરો હુતાસો થ, સિખાજાલ’ચ્ચિ ચાપુમે.

૩૫. વિપ્ફુલિઙ્ગં ફુલિઙ્ગઞ્ચ, ભસ્મા [‘ભસ્મા’ તિપદં રાજાદિગણે પરિયાપન્નં (રૂપસિદ્ધિ-ઉણાદિ), ભસ્મં (સી.)] તુ સેટ્ઠિ છારિકા;

૩૬. કુક્કુળો તુ’ણ્હભસ્મસ્મિ, મઙ્ગારો’લાત મુમ્મુકં [તિકં દિત્તકટ્ઠાદિન્ધને (ટીકા)];

સમિધા ઇધુમં ચે’ધો, ઉપાદાનં તથિન્ધનં.

૩૭. અથો’ભાસો પકાસો ચા,

'લોકો’જ્જોતા’તપા સમા;

માલુતો પવનો વાયુ, વાતો’નિલ સમીરણા;

ગન્ધવાહો તથા વાયો, સમીરો ચ સદાગતિ.

૩૮. વાયુભેદા ઇમે છુ’દ્ધ, ઙ્ગમો ચાધોગમો તથા;

કુચ્છિટ્ઠો ચ કોટ્ઠાસયો, અસ્સાસઙ્ગાનુસારિનો.

૩૯. અથો અપાનં પસ્સાસો,

અસ્સાસો આન મુચ્ચતે.

૪૦. વેગો જવો રયો ખિપ્પં, તુ સીઘં તુરિતં લહુ;

આસુ તુણ્ણ મરં ચાવિ, લમ્બિતં તુવટંપિ ચ.

૪૧. સતતં નિચ્ચ મવિરતા, નારત સન્તત મનવરતઞ્ચ ધુવં;

ભુસ મતિસયો ચ દળ્હં, તિબ્બે’કન્તા’તિમત્ત, બાળ્હાનિ;

ખિપ્પાદી પણ્ડકે દબ્બે, દબ્બગા તેસુ યે તિસુ.

૪૨. અવિગ્ગહો તુ કામો ચ, મનોભૂ મદનો ભવે;

અન્તકો વસવત્તી ચ, પાપિમા ચ પજાપતિ.

૪૩. પમત્તબન્ધુ કણ્હો ચ, મારો નમુચિ, તસ્સ તુ;

તણ્હા’રતી રગા ધીતૂ, હત્થી તુ ગિરિમેખલો.

૪૪. યમરાજા ચ વેસાયી, યમો’સ્સ નયનાવુધં;

વેપચિત્તિ પુલોમો ચ, કિમ્પુરિસો તુ કિન્નરો.

૪૫. અન્તલિક્ખં ખ’માદિચ્ચ, પથો’બ્ભં ગગન’મ્બરં;

વેહાસો ચાનિલપથો, આકાસો નિત્થિયં નભં.

૪૬. દેવો વેહાયસો તારા,

પથો સુરપથો અઘં.

૪૭. મેઘો વલાહકો દેવો, પજ્જુન્નો’મ્બુધરો ઘનો;

ધારાધરો ચ જીમૂતો, વારિવાહો તથા’મ્બુદો.

૪૮. અબ્ભં તીસ્વથ વસ્સઞ્ચ, વસ્સનં વુટ્ઠિ નારિયં;

સતેરતા’ક્ખણા વિજ્જુ, વિજ્જુતા ચાચિરપ્પભા.

૪૯. મેઘનાદે તુ ધનિતં, ગજ્જિતં રસિતાદિ ચ;

ઇન્દાવુધં ઇન્દધનુ, વાતક્ખિત્તમ્બુ સીકરો.

૫૦. આસારો ધારા સમ્પાતો,

કરકા તુ ઘનોપલં;

દુદ્દિનં મેઘચ્છન્નાહે, પિધાનં ત્વપધારણં.

૫૧. તિરોધાન’ન્તરધાના, પિધાન છાદનાનિ ચ;

ઇન્દુ ચન્દો ચ નક્ખત્ત, રાજા સોમો નિસાકરો.

૫૨. ઓસધીસો હિમરંસિ, સસઙ્કો ચન્દિમા સસી;

સીતરંસિ નિસાનાથો, ઉળુરાજા ચ મા પુમે.

૫૩. કલા સોળસમો ભાગો, બિમ્બં તુ મણ્ડલં ભવે;

અડ્ઢો ત્વદ્ધો ઉપડ્ઢો ચ, વા ખણ્ડં સકલં પુમે.

૫૪. અદ્ધં વુત્તં સમે ભાગે, પસાદો તુ પસન્નતા;

કોમુદી ચન્દિકા જુણ્હા, કન્તિ સોભા જુતિ ચ્છવિ.

૫૫. કલઙ્કો લઞ્છનં લક્ખં, અઙ્કો’ભિઞ્ઞાણ લક્ખણં;

ચિહનં ચાપિ સોભા તુ, પરમા સુસમા થ ચ.

૫૬. સીતં ગુણે, ગુણિલિઙ્ગા, સીત સિસિર સીતલા;

હિમં તુહિન મુસ્સાવો, નીહારો મહિકા પ્યથ.