૬. દુતિયસમ્પદાસુત્તં

૭૬. ‘‘અટ્ઠિમા, ભિક્ખવે, સમ્પદા. કતમા અટ્ઠ? ઉટ્ઠાનસમ્પદા, આરક્ખસમ્પદા, કલ્યાણમિત્તતા, સમજીવિતા, સદ્ધાસમ્પદા, સીલસમ્પદા, ચાગસમ્પદા, પઞ્ઞાસમ્પદા. કતમા ચ, ભિક્ખવે, ઉટ્ઠાનસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો યેન કમ્મટ્ઠાનેન જીવિતં કપ્પેતિ – યદિ કસિયા યદિ વણિજ્જાય યદિ ગોરક્ખેન યદિ ઇસ્સત્તેન યદિ રાજપોરિસેન યદિ સિપ્પઞ્ઞતરેન – તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો, તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો, અલં કાતું અલં સંવિધાતુન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઉટ્ઠાનસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, આરક્ખસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તસ્સ ભોગા હોન્તિ ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતા બાહાબલપરિચિતા સેદાવક્ખિત્તા ધમ્મિકા ધમ્મલદ્ધા તે આરક્ખેન ગુત્તિયા સમ્પાદેતિ – ‘કિન્તિ મે ભોગે નેવ રાજાનો હરેય્યું, ન ચોરા હરેય્યું, ન અગ્ગિ ડહેય્ય, ન ઉદકં વહેય્ય, ન અપ્પિયા દાયાદા હરેય્યુ’ન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, આરક્ખસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, કલ્યાણમિત્તતા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો યસ્મિં ગામે વા નિગમે વા પટિવસતિ, તત્થ યે તે હોન્તિ ગહપતી વા ગહપતિપુત્તા વા દહરા વા વુદ્ધસીલિનો વુદ્ધા વા વુદ્ધસીલિનો સદ્ધાસમ્પન્ના સીલસમ્પન્ના ચાગસમ્પન્ના પઞ્ઞાસમ્પન્ના, તેહિ સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ સલ્લપતિ સાકચ્છં સમાપજ્જતિ; યથારૂપાનં સદ્ધાસમ્પન્નાનં સદ્ધાસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં સીલસમ્પન્નાનં સીલસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં ચાગસમ્પન્નાનં ચાગસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં પઞ્ઞાસમ્પન્નાનં પઞ્ઞાસમ્પદં અનુસિક્ખતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કલ્યાણમિત્તતા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સમજીવિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, તુલાધારો વા તુલાધારન્તેવાસી વા તુલં પગ્ગહેત્વા જાનાતિ – ‘એત્તકેન વા ઓનતં, એત્તકેન વા ઉન્નત’ન્તિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. સચાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો અપ્પાયો સમાનો ઉળારં જીવિકં કપ્પેતિ, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો ‘ઉદુમ્બરખાદી વાયં કુલપુત્તો ભોગે ખાદતી’તિ. સચે પનાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો મહાયો સમાનો કસિરં જીવિકં કપ્પેતિ, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘અજેટ્ઠમરણં વાયં કુલપુત્તો મરિસ્સતી’તિ. યતો ચ ખોયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સમજીવિતા.

‘‘કતમા ચ ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ…પે… સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ…પે… યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો પઞ્ઞવા હોતિ…પે… સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદા. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ સમ્પદા’’તિ.

‘‘ઉટ્ઠાતા કમ્મધેય્યેસુ, અપ્પમત્તો વિધાનવા;

સમં કપ્પેતિ જીવિકં, સમ્ભતં અનુરક્ખતિ.

‘‘સદ્ધો સીલેન સમ્પન્નો, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરો;

નિચ્ચં મગ્ગં વિસોધેતિ, સોત્થાનં સમ્પરાયિકં.

‘‘ઇચ્ચેતે અટ્ઠ ધમ્મા ચ, સદ્ધસ્સ ઘરમેસિનો;

અક્ખાતા સચ્ચનામેન, ઉભયત્થ સુખાવહા.

‘‘દિટ્ઠધમ્મહિતત્થાય, સમ્પરાયસુખાય ચ;

એવમેતં ગહટ્ઠાનં, ચાગો પુઞ્ઞં પવડ્ઢતી’’તિ. છટ્ઠં;