(૮) ૩. યમકવગ્ગો

૧. પઠમસદ્ધાસુત્તં

૭૧. ‘‘સદ્ધો ચ [સદ્ધો (સ્યા.) એત્થેવ. અ. નિ. ૯.૪], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ, નો ચ [નો (સ્યા.) એવમુપરિપિ ‘‘નો’’ત્વેવ દિસ્સતિ] સીલવા. એવં સો તેનઙ્ગેન અપરિપૂરો હોતિ. તેન તં અઙ્ગં પરિપૂરેતબ્બં – ‘કિન્તાહં સદ્ધો ચ અસ્સં સીલવા ચા’તિ. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ સીલવા ચ, એવં સો તેનઙ્ગેન પરિપૂરો હોતિ.

‘‘સદ્ધો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ સીલવા ચ, નો ચ બહુસ્સુતો. એવં સો તેનઙ્ગેન અપરિપૂરો હોતિ. તેન તં અઙ્ગં પરિપૂરેતબ્બં – ‘કિન્તાહં સદ્ધો ચ અસ્સં, સીલવા ચ, બહુસ્સુતો ચા’તિ. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ સીલવા ચ બહુસ્સુતો ચ, એવં સો તેનઙ્ગેન પરિપૂરો હોતિ.

‘‘સદ્ધો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ સીલવા ચ બહુસ્સુતો ચ, નો ચ ધમ્મકથિકો…પે… ધમ્મકથિકો ચ, નો ચ પરિસાવચરો…પે… પરિસાવચરો ચ, નો ચ વિસારદો પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ…પે… વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, નો ચ ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી…પે… ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, નો ચ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; એવં સો તેનઙ્ગેન અપરિપૂરો હોતિ. તેન તં અઙ્ગં પરિપૂરેતબ્બં – ‘કિન્તાહં સદ્ધો ચ અસ્સં, સીલવા ચ, બહુસ્સુતો ચ, ધમ્મકથિકો ચ, પરિસાવચરો ચ, વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેય્યં, ચતુન્નઞ્ચ ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અસ્સં અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, આસવાનઞ્ચ ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’’’ન્તિ.

‘‘યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ, સીલવા ચ, બહુસ્સુતો ચ, ધમ્મકથિકો ચ, પરિસાવચરો ચ, વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, ચતુન્નઞ્ચ ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, આસવાનઞ્ચ ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; એવં સો તેનઙ્ગેન પરિપૂરો હોતિ. ઇમેહિ, ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સમન્તપાસાદિકો ચ હોતિ સબ્બાકારપરિપૂરો ચા’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયસદ્ધાસુત્તં

૭૨. ‘‘સદ્ધો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ, નો ચ સીલવા. એવં સો તેનઙ્ગેન અપરિપૂરો હોતિ. તેન તં અઙ્ગં પરિપૂરેતબ્બં – ‘કિન્તાહં સદ્ધો ચ અસ્સં સીલવા ચા’તિ. યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ સીલવા ચ, એવં સો તેનઙ્ગેન પરિપૂરો હોતિ.

‘‘સદ્ધો ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હોતિ સીલવા ચ, નો ચ બહુસ્સુતો…પે… બહુસ્સુતો ચ, નો ચ ધમ્મકથિકો…પે… ધમ્મકથિકો ચ, નો ચ પરિસાવચરો…પે… પરિસાવચરો ચ, નો ચ વિસારદો પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ …પે… વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ, નો ચ યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે આરુપ્પા તે કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ…પે… યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે આરુપ્પા તે કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, નો ચ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; એવં સો તેનઙ્ગેન અપરિપૂરો હોતિ. તેન તં અઙ્ગં પરિપૂરેતબ્બં – ‘કિન્તાહં સદ્ધો ચ અસ્સં, સીલવા ચ, બહુસ્સુતો ચ, ધમ્મકથિકો ચ, પરિસાવચરો ચ, વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેય્યં, યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે આરુપ્પા તે કાયેન ફુસિત્વા વિહરેય્યં, આસવાનઞ્ચ ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’’’ન્તિ.

‘‘યતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ, સીલવા ચ, બહુસ્સુતો ચ, ધમ્મકથિકો ચ, પરિસાવચરો ચ, વિસારદો ચ પરિસાય ધમ્મં દેસેતિ. યે તે સન્તા વિમોક્ખા અતિક્કમ્મ રૂપે આરુપ્પા તે ચ કાયેન ફુસિત્વા વિહરતિ, આસવાનઞ્ચ ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; એવં સો તેનઙ્ગેન પરિપૂરો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સમન્તપાસાદિકો ચ હોતિ સબ્બાકારપરિપૂરો ચા’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમમરણસ્સતિસુત્તં

૭૩. એકં સમયં ભગવા નાતિકે [નાદિકે (સી. સ્યા.), નાટિકે (પી.) અ. નિ. ૬.૧૯] વિહરતિ ગિઞ્જકાવસથે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘મરણસ્સતિ, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. ભાવેથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં રત્તિન્દિવં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ [બહું (સી. પી.)] વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં દિવસં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં ઉપડ્ઢદિવસં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં એકપિણ્ડપાતં ભુઞ્જામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં ઉપડ્ઢપિણ્ડપાતં ભુઞ્જામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં ચત્તારો પઞ્ચ આલોપે સઙ્ખાદિત્વા [સઙ્ખરિત્વા (ક.)] અજ્ઝોહરામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં એકં આલોપં સઙ્ખાદિત્વા [સઙ્ખરિત્વા (ક.)] અજ્ઝોહરામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહમ્પિ ખો, ભન્તે, ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભાવેસિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ? ‘‘ઇધ મય્હં ભન્તે, એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં અસ્સસિત્વા વા પસ્સસામિ, પસ્સસિત્વા વા અસ્સસામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. એવં ખો અહં, ભન્તે ભાવેમિ મરણસ્સતિ’’ન્તિ.

એવં વુત્તે ભગવા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘ય્વાયં [યો ચાયં (ક. સી.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં રત્તિન્દિવં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. યો ચાયં [યો પાયં (ક.) અ. નિ. ૬.૧૯ પસ્સિતબ્બં], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં દિવસં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ; યો ચાયં [યો પાયં (ક.) અ. નિ. ૬.૧૯ પસ્સિતબ્બં], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં ઉપડ્ઢદિવસં જીવેય્યં, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. યો ચાયં [યો પાયં (ક.) અ. નિ. ૬.૧૯ પસ્સિતબ્બં], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં એકપિણ્ડપાતં ભુઞ્જામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ; યો ચાયં [યો પાયં (ક.) અ. નિ. ૬.૧૯ પસ્સિતબ્બં], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં ઉપડ્ઢપિણ્ડપાતં ભુઞ્જામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. યો ચાયં [યો પાયં (ક.) અ. નિ. ૬.૧૯ પસ્સિતબ્બં], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં ચત્તારો પઞ્ચ આલોપે સઙ્ખાદિત્વા અજ્ઝોહરામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ‘ભિક્ખૂ પમત્તા વિહરન્તિ, દન્ધં મરણસ્સતિં ભાવેન્તિ આસવાનં ખયાય’’’.

‘‘યો ચ ખ્વાયં [યો ચાયં (સ્યા.), યો ચ ખો યં (ક.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં એકં આલોપં સઙ્ખાદિત્વા અજ્ઝોહરામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ. યો ચાયં [યો પાયં (ક.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ એવં મરણસ્સતિં ભાવેતિ – ‘અહો વતાહં તદન્તરં જીવેય્યં યદન્તરં અસ્સસિત્વા વા પસ્સસામિ, પસ્સસિત્વા વા અસ્સસામિ, ભગવતો સાસનં મનસિ કરેય્યં, બહુ વત મે કતં અસ્સા’તિ – ઇમે વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, ‘ભિક્ખૂ અપ્પમત્તા વિહરન્તિ, તિક્ખં મરણસ્સતિં ભાવેન્તિ આસવાનં ખયાય’’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘અપ્પમત્તા વિહરિસ્સામ, તિક્ખં મરણસ્સતિં ભાવયિસ્સામ આસવાનં ખયાયા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. દુતિયમરણસ્સતિસુત્તં

૭૪. એકં સમયં ભગવા નાતિકે વિહરતિ ગિઞ્જકાવસથે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ …પે… મરણસ્સતિ, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના.

‘‘કથં ભાવિતા ચ, ભિક્ખવે, મરણસ્સતિ કથં બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ દિવસે નિક્ખન્તે રત્તિયા પતિહિતાય [પટિહિતાય (પી.), (અ. નિ. ૬.૨૦ પસ્સિતબ્બં)] ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘બહુકા ખો મે પચ્ચયા મરણસ્સ – અહિ વા મં ડંસેય્ય, વિચ્છિકો વા મં ડંસેય્ય, સતપદી વા મં ડંસેય્ય; તેન મે અસ્સ કાલકિરિયા. સો મમ અસ્સ [મમસ્સ (અ. નિ. ૬.૨૦)] અન્તરાયો. ઉપક્ખલિત્વા વા પપતેય્યં, ભત્તં વા મે ભુત્તં બ્યાપજ્જેય્ય, પિત્તં વા મે કુપ્પેય્ય, સેમ્હં વા મે કુપ્પેય્ય, સત્થકા વા મે વાતા કુપ્પેય્યું, મનુસ્સા વા મં ઉપક્કમેય્યું, અમનુસ્સા વા મં ઉપક્કમેય્યું; તેન મે અસ્સ કાલકિરિયા. સો મમ અસ્સ અન્તરાયો’તિ. તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખિતબ્બં – ‘અત્થિ નુ ખો મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ રત્તિં કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’’’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અત્થિ મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ રત્તિં કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તેન ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘નત્થિ મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ રત્તિં કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેનેવ પીતિપામોજ્જેન વિહાતબ્બં અહોરત્તાનુસિક્ખિના કુસલેસુ ધમ્મેસુ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રત્તિયા નિક્ખન્તાય દિવસે પતિહિતે ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘બહુકા ખો મે પચ્ચયા મરણસ્સ – અહિ વા મં ડંસેય્ય, વિચ્છિકો વા મં ડંસેય્ય, સતપદી વા મં ડંસેય્ય; તેન મે અસ્સ કાલકિરિયા. સો મમ અસ્સ અન્તરાયો. ઉપક્ખલિત્વા વા પપતેય્યં, ભત્તં વા મે ભુત્તં બ્યાપજ્જેય્ય, પિત્તં વા મે કુપ્પેય્ય, સેમ્હં વા મે કુપ્પેય્ય, સત્થકા વા મે વાતા કુપ્પેય્યું, મનુસ્સા વા મં ઉપક્કમેય્યું, અમનુસ્સા વા મં ઉપક્કમેય્યું; તેન મે અસ્સ કાલકિરિયા. સો મમ અસ્સ અન્તરાયો’તિ. તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખિતબ્બં – ‘અત્થિ નુ ખો મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ દિવા કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’’’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અત્થિ મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ દિવા કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તેન ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘નત્થિ મે પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપ્પહીના યે મે અસ્સુ દિવા કાલં કરોન્તસ્સ અન્તરાયાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેનેવ પીતિપામોજ્જેન વિહાતબ્બં અહોરત્તાનુસિક્ખિના કુસલેસુ ધમ્મેસુ. એવં ભાવિતા ખો, ભિક્ખવે, મરણસ્સતિ એવં બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમસમ્પદાસુત્તં

૭૫. ‘‘અટ્ઠિમા, ભિક્ખવે, સમ્પદા. કતમા અટ્ઠ? [અ. નિ. ૮.૫૪] ઉટ્ઠાનસમ્પદા, આરક્ખસમ્પદા, કલ્યાણમિત્તતા, સમજીવિતા, સદ્ધાસમ્પદા, સીલસમ્પદા, ચાગસમ્પદા, પઞ્ઞાસમ્પદા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ સમ્પદા’’તિ.

‘‘ઉટ્ઠાતા કમ્મધેય્યેસુ, અપ્પમત્તો વિધાનવા;

સમં કપ્પેતિ જીવિકં, સમ્ભતં અનુરક્ખતિ.

‘‘સદ્ધો સીલેન સમ્પન્નો, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરો;

નિચ્ચં મગ્ગં વિસોધેતિ, સોત્થાનં સમ્પરાયિકં.

‘‘ઇચ્ચેતે અટ્ઠ ધમ્મા ચ, સદ્ધસ્સ ઘરમેસિનો;

અક્ખાતા સચ્ચનામેન, ઉભયત્થ સુખાવહા.

‘‘દિટ્ઠધમ્મહિતત્થાય, સમ્પરાયસુખાય ચ;

એવમેતં ગહટ્ઠાનં, ચાગો પુઞ્ઞં પવડ્ઢતી’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. દુતિયસમ્પદાસુત્તં

૭૬. ‘‘અટ્ઠિમા, ભિક્ખવે, સમ્પદા. કતમા અટ્ઠ? ઉટ્ઠાનસમ્પદા, આરક્ખસમ્પદા, કલ્યાણમિત્તતા, સમજીવિતા, સદ્ધાસમ્પદા, સીલસમ્પદા, ચાગસમ્પદા, પઞ્ઞાસમ્પદા. કતમા ચ, ભિક્ખવે, ઉટ્ઠાનસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો યેન કમ્મટ્ઠાનેન જીવિતં કપ્પેતિ – યદિ કસિયા યદિ વણિજ્જાય યદિ ગોરક્ખેન યદિ ઇસ્સત્તેન યદિ રાજપોરિસેન યદિ સિપ્પઞ્ઞતરેન – તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો, તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો, અલં કાતું અલં સંવિધાતુન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઉટ્ઠાનસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, આરક્ખસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તસ્સ ભોગા હોન્તિ ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતા બાહાબલપરિચિતા સેદાવક્ખિત્તા ધમ્મિકા ધમ્મલદ્ધા તે આરક્ખેન ગુત્તિયા સમ્પાદેતિ – ‘કિન્તિ મે ભોગે નેવ રાજાનો હરેય્યું, ન ચોરા હરેય્યું, ન અગ્ગિ ડહેય્ય, ન ઉદકં વહેય્ય, ન અપ્પિયા દાયાદા હરેય્યુ’ન્તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, આરક્ખસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, કલ્યાણમિત્તતા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો યસ્મિં ગામે વા નિગમે વા પટિવસતિ, તત્થ યે તે હોન્તિ ગહપતી વા ગહપતિપુત્તા વા દહરા વા વુદ્ધસીલિનો વુદ્ધા વા વુદ્ધસીલિનો સદ્ધાસમ્પન્ના સીલસમ્પન્ના ચાગસમ્પન્ના પઞ્ઞાસમ્પન્ના, તેહિ સદ્ધિં સન્તિટ્ઠતિ સલ્લપતિ સાકચ્છં સમાપજ્જતિ; યથારૂપાનં સદ્ધાસમ્પન્નાનં સદ્ધાસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં સીલસમ્પન્નાનં સીલસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં ચાગસમ્પન્નાનં ચાગસમ્પદં અનુસિક્ખતિ, યથારૂપાનં પઞ્ઞાસમ્પન્નાનં પઞ્ઞાસમ્પદં અનુસિક્ખતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કલ્યાણમિત્તતા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સમજીવિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, તુલાધારો વા તુલાધારન્તેવાસી વા તુલં પગ્ગહેત્વા જાનાતિ – ‘એત્તકેન વા ઓનતં, એત્તકેન વા ઉન્નત’ન્તિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. સચાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો અપ્પાયો સમાનો ઉળારં જીવિકં કપ્પેતિ, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો ‘ઉદુમ્બરખાદી વાયં કુલપુત્તો ભોગે ખાદતી’તિ. સચે પનાયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો મહાયો સમાનો કસિરં જીવિકં કપ્પેતિ, તસ્સ ભવન્તિ વત્તારો – ‘અજેટ્ઠમરણં વાયં કુલપુત્તો મરિસ્સતી’તિ. યતો ચ ખોયં, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો આયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા વયઞ્ચ ભોગાનં વિદિત્વા સમં જીવિકં કપ્પેતિ નાચ્ચોગાળ્હં નાતિહીનં – ‘એવં મે આયો વયં પરિયાદાય ઠસ્સતિ, ન ચ મે વયો આયં પરિયાદાય ઠસ્સતી’તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સમજીવિતા.

‘‘કતમા ચ ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સદ્ધાસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ…પે… સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સીલસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ…પે… યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ચાગસમ્પદા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદા? ઇધ, ભિક્ખવે, કુલપુત્તો પઞ્ઞવા હોતિ…પે… સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પઞ્ઞાસમ્પદા. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ સમ્પદા’’તિ.

‘‘ઉટ્ઠાતા કમ્મધેય્યેસુ, અપ્પમત્તો વિધાનવા;

સમં કપ્પેતિ જીવિકં, સમ્ભતં અનુરક્ખતિ.

‘‘સદ્ધો સીલેન સમ્પન્નો, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરો;

નિચ્ચં મગ્ગં વિસોધેતિ, સોત્થાનં સમ્પરાયિકં.

‘‘ઇચ્ચેતે અટ્ઠ ધમ્મા ચ, સદ્ધસ્સ ઘરમેસિનો;

અક્ખાતા સચ્ચનામેન, ઉભયત્થ સુખાવહા.

‘‘દિટ્ઠધમ્મહિતત્થાય, સમ્પરાયસુખાય ચ;

એવમેતં ગહટ્ઠાનં, ચાગો પુઞ્ઞં પવડ્ઢતી’’તિ. છટ્ઠં;

૭. ઇચ્છાસુત્તં

૭૭. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવો’’તિ! ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

[અ. નિ. ૮.૬૧] ‘‘અટ્ઠિમે, આવુસો, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે અટ્ઠ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય. તસ્સ ઉટ્ઠહતો, ઘટતો, વાયમતો લાભાય લાભો નુપ્પજ્જતિ. સો તેન અલાભેન સોચતિ કિલમતિ પરિદેવતિ, ઉરત્તાળિં કન્દતિ, સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય, ન ચ લાભી, સોચી ચ પરિદેવી ચ, ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય. તસ્સ ઉટ્ઠહતો ઘટતો વાયમતો લાભાય લાભો ઉપ્પજ્જતિ. સો તેન લાભેન મજ્જતિ પમજ્જતિ પમાદમાપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ઉટ્ઠહતિ ઘટતિ વાયમતિ લાભાય, લાભી ચ, મદી ચ પમાદી ચ, ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય. તસ્સ અનુટ્ઠહતો, અઘટતો, અવાયમતો લાભાય લાભો નુપ્પજ્જતિ. સો તેન અલાભેન સોચતિ કિલમતિ પરિદેવતિ, ઉરત્તાળિં કન્દતિ, સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય, ન ચ લાભી, સોચી ચ પરિદેવી ચ, ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય. તસ્સ અનુટ્ઠહતો, અઘટતો, અવાયમતો લાભાય લાભો ઉપ્પજ્જતિ. સો તેન લાભેન મજ્જતિ પમજ્જતિ પમાદમાપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ન ઉટ્ઠહતિ ન ઘટતિ ન વાયમતિ લાભાય, લાભી ચ, મદી ચ પમાદી ચ, ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય. તસ્સ ઉટ્ઠહતો, ઘટતો, વાયમતો લાભાય, લાભો નુપ્પજ્જતિ. સો તેન અલાભેન ન સોચતિ ન કિલમતિ ન પરિદેવતિ, ન ઉરત્તાળિં કન્દતિ, ન સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ઉટ્ઠહતિ ઘટતિ વાયમતિ લાભાય, ન ચ લાભી, ન ચ સોચી ન ચ પરિદેવી, અચ્ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય. તસ્સ ઉટ્ઠહતો, ઘટતો, વાયમતો લાભાય, લાભો ઉપ્પજ્જતિ. સો તેન લાભેન ન મજ્જતિ ન પમજ્જતિ ન પમાદમાપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ઉટ્ઠહતિ, ઘટતિ, વાયમતિ લાભાય, લાભી ચ, ન ચ મદી ન ચ પમાદી, અચ્ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય. તસ્સ અનુટ્ઠહતો, અઘટતો, અવાયમતો લાભાય, લાભો નુપ્પજ્જતિ. સો તેન અલાભેન ન સોચતિ ન કિલમતિ ન પરિદેવતિ, ન ઉરત્તાળિં કન્દતિ, ન સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય, ન ચ લાભી, ન ચ સોચી ન ચ પરિદેવી, અચ્ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’’’.

‘‘ઇધ પનાવુસો, ભિક્ખુનો પવિવિત્તસ્સ વિહરતો નિરાયત્તવુત્તિનો ઇચ્છા ઉપ્પજ્જતિ લાભાય. સો ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય. તસ્સ અનુટ્ઠહતો, અઘટતો, અવાયમતો લાભાય, લાભો ઉપ્પજ્જતિ. સો તેન લાભેન ન મજ્જતિ ન પમજ્જતિ ન પમાદમાપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતાવુસો, ‘ભિક્ખુ ઇચ્છો વિહરતિ લાભાય, ન ઉટ્ઠહતિ, ન ઘટતિ, ન વાયમતિ લાભાય, લાભી ચ, ન ચ મદી ન ચ પમાદી, અચ્ચુતો ચ સદ્ધમ્મા’. ઇમે ખો, આવુસો, અટ્ઠ પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. અલંસુત્તં

૭૮. [અ. નિ. ૮.૬૨] તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ…પે… છહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, અલં પરેસં. કતમેહિ છહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો, પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા; સન્દસ્સકો ચ હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, છહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, અલં પરેસં.

‘‘પઞ્ચહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, અલં પરેસં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ…પે… સન્દસ્સકો ચ હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, અલં પરેસં.

‘‘ચતૂહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ; નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ…પે… નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં.

‘‘ચતૂહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ…પે… સન્દસ્સકો ચ હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો.

‘‘તીહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં. કતમેહિ તીહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ; નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ…પે… નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં.

‘‘તીહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો. કતમેહિ તીહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; સુતાનઞ્ચ ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ…પે… અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, સન્દસ્સકો ચ હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો.

‘‘દ્વીહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં. કતમેહિ દ્વીહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; નો ચ સુતાનં ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ; નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ…પે… નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ…પે… સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, દ્વીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અત્તનો, નાલં પરેસં.

‘‘દ્વીહાવુસો, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો. કતમેહિ દ્વીહિ? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ ન હેવ ખો ખિપ્પનિસન્તિ ચ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ; નો ચ સુતાનં ધમ્માનં ધારણજાતિકો હોતિ; નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થૂપપરિક્ખિતા હોતિ; નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ; કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો, પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા; સન્દસ્સકો ચ હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં. ઇમેહિ ખો, આવુસો, દ્વીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં પરેસં, નાલં અત્તનો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પરિહાનસુત્તં

૭૯. ‘‘અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સેખસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે અટ્ઠ? કમ્મારામતા, ભસ્સારામતા, નિદ્દારામતા, સઙ્ગણિકારામતા, ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારતા, ભોજને અમત્તઞ્ઞુતા, સંસગ્ગારામતા, પપઞ્ચારામતા – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ ધમ્મા સેખસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સેખસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે અટ્ઠ? ન કમ્મારામતા, ન ભસ્સારામતા, ન નિદ્દારામતા, ન સઙ્ગણિકારામતા, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતા, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા, અસંસગ્ગારામતા, નિપ્પપઞ્ચારામતા – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ ધમ્મા સેખસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. કુસીતારમ્ભવત્થુસુત્તં

૮૦. [દિ. નિ. ૩.૩૩૪, ૩૫૮] ‘‘અટ્ઠિમાનિ, ભિક્ખવે, કુસીતવત્થૂનિ. કતમાનિ અટ્ઠ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કમ્મં કત્તબ્બં હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘કમ્મં ખો મે કત્તબ્બં ભવિસ્સતિ. કમ્મં ખો પન મે કરોન્તસ્સ કાયો કિલમિસ્સતિ. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કમ્મં કતં હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો કમ્મં અકાસિં. કમ્મં ખો પન મે કરોન્તસ્સ કાયો કિલન્તો. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના મગ્ગો ગન્તબ્બો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘મગ્ગો મે ગન્તબ્બો ભવિસ્સતિ. મગ્ગં ખો પન મે ગચ્છન્તસ્સ કાયો કિલમિસ્સતિ. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના મગ્ગો ગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો મગ્ગં અગમાસિં. મગ્ગં ખો પન મે ગચ્છન્તસ્સ કાયો કિલન્તો. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં ભિક્ખવે, ચતુત્થં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો ન લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો નાલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ મે કાયો કિલન્તો અકમ્મઞ્ઞો. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો અલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ મે કાયો ગરુકો અકમ્મઞ્ઞો માસાચિતં મઞ્ઞે. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, છટ્ઠં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પન્નો હોતિ અપ્પમત્તકો આબાધો. તસ્સ એવં હોતિ – ‘ઉપ્પન્નો ખો મે અયં અપ્પમત્તકો આબાધો અત્થિ કપ્પો નિપજ્જિતું. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, સત્તમં કુસીતવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગિલાના વુટ્ઠિતો [અ. નિ. ૬.૧૬ સુત્તવણ્ણના ટીકા ઓલોકેતબ્બા] હોતિ અચિરવુટ્ઠિતો ગેલઞ્ઞા. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગિલાના વુટ્ઠિતો અચિરવુટ્ઠિતો ગેલઞ્ઞા. તસ્સ મે કાયો દુબ્બલો અકમ્મઞ્ઞો. હન્દાહં નિપજ્જામી’તિ. સો નિપજ્જતિ, ન વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમં કુસીતવત્થુ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ કુસીતવત્થૂનિ.

[દી. નિ. ૩.૩૩૫, ૩૫૮] ‘‘અટ્ઠિમાનિ, ભિક્ખવે, આરમ્ભવત્થૂનિ. કતમાનિ અટ્ઠ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કમ્મં કત્તબ્બં હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘કમ્મં ખો મે કત્તબ્બં ભવિસ્સતિ. કમ્મં ખો મયા કરોન્તેન ન સુકરં બુદ્ધાનં સાસનં મનસિ કાતું. હન્દાહં પટિકચ્ચેવ વીરિયં આરભામિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’તિ. સો વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, પઠમં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના કમ્મં કતં હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો કમ્મં અકાસિં. કમ્મં ખો પનાહં કરોન્તો નાસક્ખિં બુદ્ધાનં સાસનં મનસિ કાતું. હન્દાહં વીરિયં આરભામિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’તિ. સો વીરિયં આરભતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, દુતિયં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના મગ્ગો ગન્તબ્બો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – મગ્ગો ખો મે ગન્તબ્બો ભવિસ્સતિ. મગ્ગં ખો પન મે ગચ્છન્તેન ન સુકરં બુદ્ધાનં સાસનં મનસિ કાતું. હન્દાહં વીરિયં…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, તતિયં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના મગ્ગો ગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – અહં ખો મગ્ગં અગમાસિં. મગ્ગં ખો પનાહં ગચ્છન્તો નાસક્ખિં બુદ્ધાનં સાસનં મનસિ કાતું. હન્દાહં વીરિયં આરભામિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, ચતુત્થં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો ન લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો નાલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ મે કાયો લહુકો કમ્મઞ્ઞો. હન્દાહં વીરિયં આરભામિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો લભતિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ એવં હોતિ – અહં ખો ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય ચરન્તો અલત્થં લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં. તસ્સ મે કાયો બલવા કમ્મઞ્ઞો. હન્દાહં વીરિયં આરભામિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, છટ્ઠં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ઉપ્પન્નો હોતિ અપ્પમત્તકો આબાધો. તસ્સ એવં હોતિ – ઉપ્પન્નો ખો મે અયં અપ્પમત્તકો આબાધો. ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં મે આબાધો પવડ્ઢેય્ય. હન્દાહં પટિકચ્ચેવ વીરિયં આરભામિ…પે… ઇદં, ભિક્ખવે, સત્તમં આરમ્ભવત્થુ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગિલાના વુટ્ઠિતો હોતિ અચિરવુટ્ઠિતો ગેલઞ્ઞા. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખો ગિલાના વુટ્ઠિતો અચિરવુટ્ઠિતો ગેલઞ્ઞા. ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં મે આબાધો પચ્ચુદાવત્તેય્ય. હન્દાહં પટિકચ્ચેવ વીરિયં આરભામિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’તિ. સો વીરિયં આરભતિ અપ્પત્તસ્સ પત્તિયા અનધિગતસ્સ અધિગમાય અસચ્છિકતસ્સ સચ્છિકિરિયાય. ઇદં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમં આરમ્ભવત્થુ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ આરમ્ભવત્થૂની’’તિ. દસમં.

યમકવગ્ગો તતિયો.