૧૦. કારણ્ડવસુત્તં

૧૦. એકં સમયં ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો અઞ્ઞેનાઞ્ઞં પટિચરતિ, બહિદ્ધા કથં અપનામેતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘નિદ્ધમથેતં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલં; નિદ્ધમથેતં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલં. અપનેય્યેસો [અપનેય્યો સો (સી.), અપનેય્યો (સ્યા.)], ભિક્ખવે, પુગ્ગલો. કિં વો તેન પરપુત્તેન વિસોધિતેન [કિં વોપરપુત્તો વિહેઠિયતિ (સી.), કિં પરપુત્તો વિહેઠેતિ (સ્યા.), કિં વો પરપુત્તા વિહેઠેતિ (પી.), કિં સો પરપુત્તો વિસોધેતિ (ક.)]! ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં ભિક્ખૂનં – યાવસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં ન પસ્સન્તિ. યતો ચ ખ્વસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં પસ્સન્તિ, તમેનં એવં જાનન્તિ – ‘સમણદૂસીવાયં [સમણરૂપી (ક.)] સમણપલાપો સમણકારણ્ડવો’તિ [સમણકરણ્ડવોતિ (ક.)]. તમેનં ઇતિ વિદિત્વા બહિદ્ધા નાસેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે ભિક્ખૂ દૂસેસી’’તિ!

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સમ્પન્ને યવકરણે યવદૂસી [યવરૂપી (ક.)] જાયેથ યવપલાપો યવકારણ્ડવોતિ. તસ્સ તાદિસંયેવ મૂલં હોતિ, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં યવાનં; તાદિસંયેવ નાળં હોતિ, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં યવાનં; તાદિસંયેવ પત્તં હોતિ, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં યવાનં – યાવસ્સ સીસં ન નિબ્બત્તતિ. યતો ચ ખ્વસ્સ સીસં નિબ્બત્તતિ, તમેનં એવં જાનન્તિ – ‘યવદૂસીવાયં યવપલાપો યવકારણ્ડવો’તિ. તમેનં ઇતિ વિદિત્વા સમૂલં ઉપ્પાટેત્વા બહિદ્ધા યવકરણસ્સ છડ્ડેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે યવે દૂસેસીતિ!

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં ભિક્ખૂનં – યાવસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં ન પસ્સન્તિ. યતો ચ ખ્વસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં પસ્સન્તિ, તમેનં એવં જાનન્તિ – ‘સમણદૂસીવાયં સમણપલાપો સમણકારણ્ડવો’તિ. તમેનં ઇતિ વિદિત્વા બહિદ્ધા નાસેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે ભિક્ખૂ દૂસેસીતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહતો ધઞ્ઞરાસિસ્સ ફુણમાનસ્સ [વુય્હમાનસ્સ (સી. પી.), ફુસયમાનસ્સ (સ્યા.), પુનમાનસ્સ (?)] તત્થ યાનિ તાનિ ધઞ્ઞાનિ દળ્હાનિ સારવન્તાનિ તાનિ એકમન્તં પુઞ્જં હોતિ, યાનિ પન તાનિ ધઞ્ઞાનિ દુબ્બલાનિ પલાપાનિ તાનિ વાતો એકમન્તં અપવહતિ [અપકસ્સતિ (સી.)]. તમેનં સામિકા સમ્મજ્જનિં ગહેત્વા ભિય્યોસોમત્તાય અપસમ્મજ્જન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે ધઞ્ઞે દૂસેસીતિ! એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં ભિક્ખૂનં – યાવસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં ન પસ્સન્તિ. યતો ચ ખ્વસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં પસ્સન્તિ, તમેનં એવં જાનન્તિ – ‘સમણદૂસીવાયં સમણપલાપો સમણકારણ્ડવો’તિ. તમેનં ઇતિ વિદિત્વા બહિદ્ધા નાસેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે ભિક્ખૂ દૂસેસીતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ઉદપાનપનાળિયત્થિકો તિણ્હં કુઠારિં [કુધારિં (સ્યા. કં. ક.)] આદાય વનં પવિસેય્ય. સો યં યદેવ રુક્ખં કુઠારિપાસેન આકોટેય્ય તત્થ યાનિ તાનિ રુક્ખાનિ દળ્હાનિ સારવન્તાનિ તાનિ કુઠારિપાસેન આકોટિતાનિ કક્ખળં પટિનદન્તિ; યાનિ પન તાનિ રુક્ખાનિ અન્તોપૂતીનિ અવસ્સુતાનિ કસમ્બુજાતાનિ તાનિ કુઠારિપાસેન આકોટિતાનિ દદ્દરં પટિનદન્તિ. તમેનં મૂલે છિન્દતિ, મૂલે છિન્દિત્વા અગ્ગે છિન્દતિ, અગ્ગે છિન્દિત્વા અન્તો સુવિસોધિતં વિસોધેતિ, અન્તો સુવિસોધિતં વિસોધેત્વા ઉદપાનપનાળિં યોજેતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તાદિસંયેવ હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં, સેય્યથાપિ અઞ્ઞેસં ભદ્દકાનં ભિક્ખૂનં – યાવસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં ન પસ્સન્તિ. યતો ચ ખ્વસ્સ ભિક્ખૂ આપત્તિં પસ્સન્તિ, તમેનં એવં જાનન્તિ – ‘સમણદૂસીવાયં સમણપલાપો સમણકારણ્ડવો’તિ. તમેનં ઇતિ વિદિત્વા બહિદ્ધા નાસેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? મા અઞ્ઞે ભદ્દકે ભિક્ખૂ દૂસેસી’’તિ.

‘‘સંવાસાયં વિજાનાથ, પાપિચ્છો કોધનો ઇતિ;

મક્ખી થમ્ભી પળાસી ચ, ઇસ્સુકી મચ્છરી સઠો.

‘‘સન્તવાચો જનવતિ, સમણો વિય ભાસતિ;

રહો કરોતિ કરણં, પાપદિટ્ઠિ અનાદરો.

‘‘સંસપ્પી ચ મુસાવાદી, તં વિદિત્વા યથાતથં;

સબ્બે સમગ્ગા હુત્વાન, અભિનિબ્બજ્જયાથ [અભિનિબ્બિજ્જયેથ (ક.)] નં.

‘‘કારણ્ડવં [કરણ્ડવં (ક.) સુ. નિ. ૨૮૩ પસ્સિતબ્બં] નિદ્ધમથ, કસમ્બું અપકસ્સથ [અવકસ્સથ (ક.)];

તતો પલાપે વાહેથ, અસ્સમણે સમણમાનિને.

‘‘નિદ્ધમિત્વાન પાપિચ્છે, પાપઆચારગોચરે;

સુદ્ધાસુદ્ધેહિ સંવાસં, કપ્પયવ્હો પતિસ્સતા;

તતો સમગ્ગા નિપકા, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સથા’’તિ. દસમં;

મેત્તાવગ્ગો પઠમો.