૨. મહાવગ્ગો

૧. વેરઞ્જસુત્તં

૧૧. [પારા. ૧ આદયો] એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા વેરઞ્જાયં વિહરતિ નળેરુપુચિમન્દમૂલે. અથ ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં [સારાણીયં (સી. સ્યા. કં. પી.)] વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ – ‘ન સમણો ગોતમો બ્રાહ્મણે જિણ્ણે વુડ્ઢે મહલ્લકે અદ્ધગતે વયોઅનુપ્પત્તે અભિવાદેતિ વા પચ્ચુટ્ઠેતિ વા આસનેન વા નિમન્તેતી’તિ. તયિદં, ભો ગોતમ, તથેવ. ન હિ ભવં ગોતમો બ્રાહ્મણે જિણ્ણે વુડ્ઢે મહલ્લકે અદ્ધગતે વયોઅનુપ્પત્તે અભિવાદેતિ વા પચ્ચુટ્ઠેતિ વા આસનેન વા નિમન્તેતિ. તયિદં, ભો ગોતમ, ન સમ્પન્નમેવા’’તિ. ‘‘નાહં તં, બ્રાહ્મણ, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય યમહં અભિવાદેય્યં વા પચ્ચુટ્ઠેય્યં વા આસનેન વા નિમન્તેય્યં. યઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, તથાગતો અભિવાદેય્ય વા પચ્ચુટ્ઠેય્ય વા આસનેન વા નિમન્તેય્ય, મુદ્ધાપિ તસ્સ વિપતેય્યા’’તિ.

‘‘અરસરૂપો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અરસરૂપો સમણો ગોતમો’તિ. યે તે, બ્રાહ્મણ, રૂપરસા સદ્દરસા ગન્ધરસા રસરસા ફોટ્ઠબ્બરસા, તે તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા [અનભાવકતા (સી. પી.)] આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અરસરૂપો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ [વદેસિ (સી. ક.)].

‘‘નિબ્ભોગો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘નિબ્ભોગો સમણો ગોતમો’તિ. યે તે, બ્રાહ્મણ, રૂપભોગા સદ્દભોગા ગન્ધભોગા રસભોગા ફોટ્ઠબ્બભોગા, તે તથાગતસ્સ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘નિબ્ભોગો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘અકિરિયવાદો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, અકિરિયં વદામિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વચીદુચ્ચરિતસ્સ મનોદુચ્ચરિતસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અકિરિયં વદામિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘ઉચ્છેદવાદો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, ઉચ્છેદં વદામિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં ઉચ્છેદં વદામિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘જેગુચ્છી ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, જિગુચ્છામિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન; જિગુચ્છામિ અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘વેનયિકો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો’તિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘તપસ્સી ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો’તિ. તપનીયાહં, બ્રાહ્મણ, પાપકે અકુસલે ધમ્મે વદામિ કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં. યસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, તમહં ‘તપસ્સી’તિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસી’’તિ.

‘‘અપગબ્ભો ભવં ગોતમો’’તિ! ‘‘અત્થિ ખ્વેસ, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો’તિ. યસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, તમહં ‘અપગબ્ભો’તિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, બ્રાહ્મણ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, બ્રાહ્મણ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો’તિ, નો ચ ખો યં ત્વં સન્ધાય વદેસિ.

‘‘સેય્યથાપિ, બ્રાહ્મણ, કુક્કુટિયા અણ્ડાનિ અટ્ઠ વા દસ વા દ્વાદસ વા. તાનાસ્સુ કુક્કુટિયા સમ્મા અધિસયિતાનિ સમ્મા પરિસેદિતાનિ સમ્મા પરિભાવિતાનિ. યો નુ ખો તેસં કુક્કુટચ્છાપકાનં પઠમતરં પાદનખસિખાય વા મુખતુણ્ડકેન વા અણ્ડકોસં પદાલેત્વા સોત્થિના અભિનિબ્ભિજ્જેય્ય, કિન્તિ સ્વાસ્સ વચનીયો – ‘જેટ્ઠો વા કનિટ્ઠો વા’’’તિ? ‘‘જેટ્ઠો તિસ્સ, ભો ગોતમ, વચનીયો. સો હિ નેસં, ભો ગોતમ, જેટ્ઠો હોતી’’તિ.

‘‘એવમેવં ખો અહં, બ્રાહ્મણ, અવિજ્જાગતાય પજાય અણ્ડભૂતાય પરિયોનદ્ધાય અવિજ્જણ્ડકોસં પદાલેત્વા એકોવ લોકે અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, જેટ્ઠો સેટ્ઠો લોકસ્સ. આરદ્ધં ખો પન મે, બ્રાહ્મણ, વીરિયં અહોસિ અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં.

‘‘સો ખો અહં, બ્રાહ્મણ, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ; વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ; પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરામિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેમિ યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ; સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ.

‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે પુબ્બેનિવાસાનુસ્સતિઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો તિસ્સોપિ જાતિયો ચતસ્સોપિ જાતિયો પઞ્ચપિ જાતિયો દસપિ જાતિયો વીસમ્પિ જાતિયો તિંસમ્પિ જાતિયો ચત્તાલીસમ્પિ જાતિયો પઞ્ઞાસમ્પિ જાતિયો જાતિસતમ્પિ જાતિસહસ્સમ્પિ જાતિસતસહસ્સમ્પિ અનેકેપિ સંવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ વિવટ્ટકપ્પે અનેકેપિ સંવટ્ટવિવટ્ટકપ્પે – ‘અમુત્રાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો. સો તતો ચુતો અમુત્ર ઉદપાદિં; તત્રાપાસિં એવંનામો એવંગોત્તો એવંવણ્ણો એવમાહારો એવંસુખદુક્ખપ્પટિસંવેદી એવમાયુપરિયન્તો. સો તતો ચુતો ઇધૂપપન્નો’તિ. ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરામિ.

‘‘અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પઠમે યામે પઠમા વિજ્જા અધિગતા; અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના; તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, પઠમા અભિનિબ્ભિદા અહોસિ કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા.

‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે સત્તાનં ચુતૂપપાતઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ – ‘ઇમે વત ભોન્તો સત્તા કાયદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા, વચીદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા, મનોદુચ્ચરિતેન સમન્નાગતા, અરિયાનં ઉપવાદકા, મિચ્છાદિટ્ઠિકા, મિચ્છાદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના. તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપન્નાતિ. ઇમે વા પન ભોન્તો સત્તા કાયસુચરિતેન સમન્નાગતા, વચીસુચરિતેન સમન્નાગતા, મનોસુચરિતેન સમન્નાગતા, અરિયાનં અનુપવાદકા, સમ્માદિટ્ઠિકા, સમ્માદિટ્ઠિકમ્મસમાદાના. તે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપન્ના’તિ. ઇતિ દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સામિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનામિ.

‘‘અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા મજ્ઝિમે યામે દુતિયા વિજ્જા અધિગતા; અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના; તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, દુતિયા અભિનિબ્ભિદા અહોસિ કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા.

‘‘સો એવં સમાહિતે ચિત્તે પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અનઙ્ગણે વિગતૂપક્કિલેસે મુદુભૂતે કમ્મનિયે ઠિતે આનેઞ્જપ્પત્તે આસવાનં ખયઞાણાય ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં; ‘ઇમે આસવા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવસમુદયો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધો’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં, ‘અયં આસવનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં અબ્ભઞ્ઞાસિં. તસ્સ મે એવં જાનતો એવં પસ્સતો કામાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, ભવાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ, અવિજ્જાસવાપિ ચિત્તં વિમુચ્ચિત્થ. વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં અહોસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિં.

‘‘અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, રત્તિયા પચ્છિમે યામે તતિયા વિજ્જા અધિગતા; અવિજ્જા વિહતા વિજ્જા ઉપ્પન્ના; તમો વિહતો આલોકો ઉપ્પન્નો, યથા તં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો. અયં ખો મે, બ્રાહ્મણ, તતિયા અભિનિબ્ભિદા અહોસિ કુક્કુટચ્છાપકસ્સેવ અણ્ડકોસમ્હા’’તિ.

એવં વુત્તે વેરઞ્જો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘જેટ્ઠો ભવં ગોતમો, સેટ્ઠો ભવં ગોતમો. અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં [નિકુજ્જિતં (ક.)] વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. પઠમં.

૨. સીહસુત્તં

૧૨. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે [સન્ધાગારે (ક.)] સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સીહો સેનાપતિ નિગણ્ઠસાવકો તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભવિસ્સતિ, તથા હિમે સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ. યંનૂનાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમેય્યં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ યેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો [નાથપુત્તો (ક. સી.), નાતપુત્તો (ક. સી.)] તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા નિગણ્ઠં નાટપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

‘‘કિં પન ત્વં, સીહ, કિરિયવાદો સમાનો અકિરિયવાદં સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સસિ? સમણો હિ, સીહ, ગોતમો અકિરિયવાદો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’તિ. અથ ખો સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ યો અહોસિ ગમિયાભિસઙ્ખારો [ગમિકાભિસઙ્ખારો (ક. સી.) મહાવ. ૨૯૦] ભગવન્તં દસ્સનાય, સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ.

દુતિયમ્પિ ખો સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ…પે… ધમ્મસ્સ…પે… સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભવિસ્સતિ, તથા હિમે સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, ધમ્મસ્સ…પે… સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ. યંનૂનાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમેય્યં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ યેન નિગણ્ઠો નાટપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા નિગણ્ઠં નાટપુત્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિતુ’’ન્તિ.

‘‘કિં પન ત્વં, સીહ, કિરિયવાદો સમાનો અકિરિયવાદં સમણં ગોતમં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમિસ્સસિ? સમણો હિ, સીહ, ગોતમો અકિરિયવાદો અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ યો અહોસિ ગમિયાભિસઙ્ખારો ભગવન્તં દસ્સનાય, સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ.

તતિયમ્પિ ખો સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ…પે… ધમ્મસ્સ…પે… સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ. તતિયમ્પિ ખો સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભવિસ્સતિ, તથા હિમે સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી સન્થાગારે સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકપરિયાયેન બુદ્ધસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, ધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ, સઙ્ઘસ્સ વણ્ણં ભાસન્તિ. કિં હિમે કરિસ્સન્તિ નિગણ્ઠા અપલોકિતા વા અનપલોકિતા વા? યંનૂનાહં અનપલોકેત્વાવ નિગણ્ઠે [નિગણ્ઠં (સ્યા. ક.) મહાવ. ૨૯૦ પસ્સિતબ્બં] તં ભગવન્તં દસ્સનાય ઉપસઙ્કમેય્યં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ.

અથ ખો સીહો સેનાપતિ પઞ્ચમત્તેહિ રથસતેહિ દિવાદિવસ્સ વેસાલિયા નિય્યાસિ ભગવન્તં દસ્સનાય. યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ, યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકોવ અગમાસિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સીહો સેનાપતિ ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સુતં મેતં, ભન્તે – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ. યે તે, ભન્તે, એવમાહંસુ – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ, કચ્ચિ તે, ભન્તે, ભગવતો વુત્તવાદિનો ન ચ ભગવન્તં અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખન્તિ ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મં બ્યાકરોન્તિ ન ચ કોચિ સહધમ્મિકો વાદાનુવાદો [વાદાનુપાતો (ક. સી. સ્યા.) અ. નિ. ૩.૫૮; ૫.૫] ગારય્હં ઠાનં આગચ્છતિ? અનબ્ભક્ખાતુકામા હિ મયં, ભન્તે, ભગવન્ત’’ન્તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘કિરિયવાદો સમણો ગોતમો, કિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો, ઉચ્છેદાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો, જેગુચ્છિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો, વિનયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો, તપસ્સિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો, અપગબ્ભતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘અત્થિ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસ્સાસકો સમણો ગોતમો, અસ્સાસાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, અકિરિયં વદામિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વચીદુચ્ચરિતસ્સ મનોદુચ્ચરિતસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અકિરિયં વદામિ. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અકિરિયવાદો સમણો ગોતમો, અકિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘કિરિયવાદો સમણો ગોતમો, કિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, કિરિયં વદામિ કાયસુચરિતસ્સ વચીસુચરિતસ્સ મનોસુચરિતસ્સ; અનેકવિહિતાનં કુસલાનં ધમ્માનં કિરિયં વદામિ. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘કિરિયવાદો સમણો ગોતમો, કિરિયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો, ઉચ્છેદાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, ઉચ્છેદં વદામિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં ઉચ્છેદં વદામિ. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઉચ્છેદવાદો સમણો ગોતમો, ઉચ્છેદાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો, જેગુચ્છિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, જિગુચ્છામિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન; જિગુચ્છામિ અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘જેગુચ્છી સમણો ગોતમો, જેગુચ્છિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો, વિનયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ રાગસ્સ દોસસ્સ મોહસ્સ; અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં વિનયાય ધમ્મં દેસેમિ. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘વેનયિકો સમણો ગોતમો, વિનયાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો, તપસ્સિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? તપનીયાહં, સીહ, પાપકે અકુસલે ધમ્મે વદામિ કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં. યસ્સ ખો, સીહ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, તમહં ‘તપસ્સી’તિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, સીહ, તપનીયા પાપકા અકુસલા ધમ્મા પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘તપસ્સી સમણો ગોતમો, તપસ્સિતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો, અપગબ્ભતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? યસ્સ ખો, સીહ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા, તમહં ‘અપગબ્ભો’તિ વદામિ. તથાગતસ્સ ખો, સીહ, આયતિં ગબ્ભસેય્યા પુનબ્ભવાભિનિબ્બત્તિ પહીના ઉચ્છિન્નમૂલા તાલાવત્થુકતા અનભાવંકતા આયતિં અનુપ્પાદધમ્મા. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અપગબ્ભો સમણો ગોતમો, અપગબ્ભતાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

‘‘કતમો ચ, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસ્સાસકો સમણો ગોતમો, અસ્સાસાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’તિ? અહઞ્હિ, સીહ, અસ્સાસકો પરમેન અસ્સાસેન, અસ્સાસાય ધમ્મં દેસેમિ, તેન ચ સાવકે વિનેમિ. અયં ખો, સીહ, પરિયાયો, યેન મં પરિયાયેન સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘અસ્સાસકો સમણો ગોતમો, અસ્સાસાય ધમ્મં દેસેતિ, તેન ચ સાવકે વિનેતી’’’તિ.

એવં વુત્તે સીહો સેનાપતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

‘‘અનુવિચ્ચકારં ખો, સીહ, કરોહિ. અનુવિચ્ચકારો તુમ્હાદિસાનં ઞાતમનુસ્સાનં સાધુ હોતી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપાહં, ભન્તે, ભગવતો ભિય્યોસોમત્તાય અત્તમનો અભિરદ્ધો, યં મં ભગવા એવમાહ – ‘અનુવિચ્ચકારં ખો, સીહ, કરોહિ. અનુવિચ્ચકારો તુમ્હાદિસાનં ઞાતમનુસ્સાનં સાધુ હોતી’તિ. મઞ્હિ, ભન્તે, અઞ્ઞતિત્થિયા સાવકં લભિત્વા કેવલકપ્પં વેસાલિં પટાકં પરિહરેય્યું – ‘સીહો અમ્હાકં સેનાપતિ સાવકત્તં ઉપગતો’તિ. અથ ચ પન ભગવા એવમાહ – ‘અનુવિચ્ચકારં, સીહ, કરોહિ. અનુવિચ્ચકારો તુમ્હાદિસાનં ઞાતમનુસ્સાનં સાધુ હોતી’તિ. એસાહં, ભન્તે, દુતિયમ્પિ ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

‘‘દીઘરત્તં ખો તે, સીહ, નિગણ્ઠાનં ઓપાનભૂતં કુલં, યેન નેસં ઉપગતાનં પિણ્ડકં દાતબ્બં મઞ્ઞેય્યાસી’’તિ. ‘‘ઇમિનાપાહં, ભન્તે, ભગવતો ભિય્યોસોમત્તાય અત્તમનો અભિરદ્ધો, યં મં ભગવા એવમાહ – ‘દીઘરત્તં ખો તે, સીહ, નિગણ્ઠાનં ઓપાનભૂતં કુલં, યેન નેસં ઉપગતાનં પિણ્ડકં દાતબ્બં મઞ્ઞેય્યાસી’તિ. સુતં મેતં, ભન્તે – ‘સમણો ગોતમો એવમાહ – મય્હમેવ દાનં દાતબ્બં, મય્હમેવ સાવકાનં દાતબ્બં; મય્હમેવ દિન્નં મહપ્ફલં, ન અઞ્ઞેસં દિન્નં મહપ્ફલં; મય્હમેવ સાવકાનં દિન્નં મહપ્ફલં, ન અઞ્ઞેસં સાવકાનં દિન્નં મહપ્ફલ’ન્તિ, અથ ચ પન મં ભગવા નિગણ્ઠેસુપિ દાને સમાદપેતિ [સમાદાપેતિ (?)]. અપિ ચ, ભન્તે, મયમેત્થ કાલં જાનિસ્સામ. એસાહં, ભન્તે, તતિયમ્પિ ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ અનુપુબ્બિં કથં [અનુપુબ્બિકથં (સબ્બત્થ)] કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં, કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા ભગવા અઞ્ઞાસિ સીહં સેનાપતિં કલ્લચિત્તં મુદુચિત્તં વિનીવરણચિત્તં ઉદગ્ગચિત્તં પસન્નચિત્તં, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના તં પકાસેસિ – દુક્ખં સમુદયં નિરોધં મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય; એવમેવં સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ.

અથ ખો સીહો સેનાપતિ દિટ્ઠધમ્મો પત્તધમ્મો વિદિતધમ્મો પરિયોગાળ્હધમ્મો તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિગતકથંકથો વેસારજ્જપ્પત્તો અપરપ્પચ્ચયો સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો સીહો સેનાપતિ ભગવતો અધિવાસનં વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ અઞ્ઞતરં પુરિસં આમન્તેસિ – ‘‘ગચ્છ ત્વં, અમ્ભો પુરિસ, પવત્તમંસં જાનાહી’’તિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે નિવેસને પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભન્તે! નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા નિગણ્ઠા વેસાલિયં રથિકાય રથિકં [રથિયાય રથિયં (બહૂસુ)] સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં બાહા પગ્ગય્હ કન્દન્તિ – ‘‘અજ્જ સીહેન સેનાપતિના થૂલં પસું વધિત્વા સમણસ્સ ગોતમસ્સ ભત્તં કતં. તં સમણો ગોતમો જાનં ઉદ્દિસ્સકતં મંસં પરિભુઞ્જતિ પટિચ્ચકમ્મ’’ન્તિ.

અથ ખો અઞ્ઞતરો પુરિસો યેન સીહો સેનાપતિ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સીહસ્સ સેનાપતિસ્સ ઉપકણ્ણકે આરોચેસિ – ‘‘યગ્ઘે, ભન્તે, જાનેય્યાસિ! એતે સમ્બહુલા નિગણ્ઠા વેસાલિયં રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં બાહા પગ્ગય્હ કન્દન્તિ – ‘અજ્જ સીહેન સેનાપતિના થૂલં પસું વધિત્વા સમણસ્સ ગોતમસ્સ ભત્તં કતં. તં સમણો ગોતમો જાનં ઉદ્દિસ્સકતં મંસં પરિભુઞ્જતિ પટિચ્ચકમ્મ’ન્તિ. અલં અય્યો દીઘરત્તઞ્હિ તે આયસ્મન્તો અવણ્ણકામા બુદ્ધસ્સ અવણ્ણકામા ધમ્મસ્સ અવણ્ણકામા સઙ્ઘસ્સ. ન ચ પનેતે આયસ્મન્તો જિરિદન્તિ તં ભગવન્તં અસતા તુચ્છા મુસા અભૂતેન અબ્ભાચિક્ખિતું; ન ચ મયં જીવિતહેતુપિ સઞ્ચિચ્ચ પાણં જીવિતા વોરોપેય્યામા’’તિ.

અથ ખો સીહો સેનાપતિ બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો સીહો સેનાપતિ ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો સીહં સેનાપતિં ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામીતિ. દુતિયં.

૩. અસ્સાજાનીયસુત્તં

૧૩. ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્દો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ભદ્દો અસ્સાજાનીયો ઉભતો સુજાતો હોતિ – માતિતો ચ પિતિતો ચ. યસ્સં દિસાયં અઞ્ઞેપિ ભદ્દા અસ્સાજાનીયા જાયન્તિ, તસ્સં દિસાયં જાતો હોતિ. યં ખો પનસ્સ ભોજનં દેન્તિ – અલ્લં વા સુક્ખં વા – તં સક્કચ્ચંયેવ પરિભુઞ્જતિ અવિકિરન્તો. જેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા અભિનિસીદિતું વા અભિનિપજ્જિતું વા. સોરતો હોતિ સુખસંવાસો, ન ચ અઞ્ઞે અસ્સે ઉબ્બેજેતા. યાનિ ખો પનસ્સ હોન્તિ [યાનિ ખો પનસ્સ તાનિ (સ્યા.)] સાઠેય્યાનિ કૂટેય્યાનિ જિમ્હેય્યાનિ વઙ્કેય્યાનિ, તાનિ યથાભૂતં સારથિસ્સ આવિકત્તા હોતિ. તેસમસ્સ સારથિ અભિનિમ્મદનાય વાયમતિ. વાહી ખો પન હોતિ. ‘કામઞ્ઞે અસ્સા વહન્તુ વા મા વા, અહમેત્થ વહિસ્સામી’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેતિ. ગચ્છન્તો ખો પન ઉજુમગ્ગેનેવ ગચ્છતિ. થામવા હોતિ યાવ જીવિતમરણપરિયાદાના થામં ઉપદંસેતા. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્દો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. યં ખો પનસ્સ ભોજનં દેન્તિ – લૂખં વા પણીતં વા – તં સક્કચ્ચંયેવ પરિભુઞ્જતિ અવિહઞ્ઞમાનો. જેગુચ્છી હોતિ કાયદુચ્ચરિતેન વચીદુચ્ચરિતેન મનોદુચ્ચરિતેન; જેગુચ્છી હોતિ અનેકવિહિતાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં સમાપત્તિયા. સોરતો હોતિ સુખસંવાસો, ન અઞ્ઞે ભિક્ખૂ ઉબ્બેજેતા. યાનિ ખો પનસ્સ હોન્તિ સાઠેય્યાનિ કૂટેય્યાનિ જિમ્હેય્યાનિ વઙ્કેય્યાનિ, તાનિ યથાભૂતં આવિકત્તા હોતિ સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ. તેસમસ્સ સત્થા વા વિઞ્ઞૂ વા સબ્રહ્મચારી અભિનિમ્મદનાય વાયમતિ. સિક્ખિતા ખો પન હોતિ. ‘કામઞ્ઞે ભિક્ખૂ સિક્ખન્તુ વા મા વા, અહમેત્થ સિક્ખિસ્સામી’તિ ચિત્તં ઉપ્પાદેતિ. ગચ્છન્તો ખો પન ઉજુમગ્ગેનેવ ગચ્છતિ; તત્રાયં ઉજુમગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ – ‘કામં તચો ચ ન્હારુ [નહારુ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ચ અટ્ઠિ ચ અવસિસ્સતુ, સરીરે ઉપસુસ્સતુ મંસલોહિતં; યં તં પુરિસથામેન પુરિસવીરિયેન પુરિસપરક્કમેન પત્તબ્બં, ન તં અપાપુણિત્વા વીરિયસ્સ સણ્ઠાનં ભવિસ્સતી’તિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. તતિયં.

૪. અસ્સખળુઙ્કસુત્તં

૧૪. ‘‘અટ્ઠ ચ [અટ્ઠ (સ્યા.)], ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કે [અસ્સખલુઙ્કે (સી.)] દેસેસ્સામિ અટ્ઠ ચ અસ્સદોસે, અટ્ઠ ચ પુરિસખળુઙ્કે અટ્ઠ ચ પુરિસદોસે. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, અટ્ઠ અસ્સખળુઙ્કા અટ્ઠ ચ અસ્સદોસા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પચ્છતો પટિક્કમતિ, પિટ્ઠિતો રથં પવત્તેતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પચ્છા લઙ્ઘતિ, કુબ્બરં હનતિ, તિદણ્ડં ભઞ્જતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના રથીસાય સત્થિં ઉસ્સજ્જિત્વા રથીસંયેવ અજ્ઝોમદ્દતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના ઉમ્મગ્ગં ગણ્હતિ, ઉબ્બટુમં રથં કરોતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના લઙ્ઘતિ પુરિમકાયં પગ્ગણ્હતિ પુરિમે પાદે. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના અનાદિયિત્વા સારથિં અનાદિયિત્વા પતોદલટ્ઠિં [પતોદં (સી. પી.), પતોદયટ્ઠિં (સ્યા. કં.)] દન્તેહિ મુખાધાનં [મુખાઠાનં (ક.)] વિધંસિત્વા યેન કામં પક્કમતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, છટ્ઠો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના નેવ અભિક્કમતિ નો પટિક્કમતિ તત્થેવ ખીલટ્ઠાયી ઠિતો હોતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, સત્તમો અસ્સદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પુરિમે ચ પાદે સંહરિત્વા પચ્છિમે ચ પાદે સંહરિત્વા [સઙ્ખરિત્વા (ક.)] તત્થેવ ચત્તારો પાદે અભિનિસીદતિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો અસ્સખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમો અસ્સદોસો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ અસ્સખળુઙ્કા અટ્ઠ ચ અસ્સદોસા.

[વિભ. ૯૫૬] ‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, અટ્ઠ પુરિસખળુઙ્કા અટ્ઠ ચ પુરિસદોસા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો ‘ન સરામી’તિ અસતિયા નિબ્બેઠેતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પચ્છતો પટિક્કમતિ, પિટ્ઠિતો રથં વત્તેતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો ચોદકંયેવ પટિપ્ફરતિ – ‘કિં નુ ખો તુય્હં બાલસ્સ અબ્યત્તસ્સ ભણિતેન! ત્વમ્પિ નામ ભણિતબ્બં મઞ્ઞસી’તિ! સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પચ્છા લઙ્ઘતિ, કુબ્બરં હનતિ, તિદણ્ડં ભઞ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો ચોદકસ્સેવ પચ્ચારોપેતિ – ‘ત્વં ખોસિ ઇત્થન્નામં આપત્તિં આપન્નો, ત્વં તાવ પઠમં પટિકરોહી’તિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના રથીસાય સત્થિં ઉસ્સજ્જિત્વા રથીસંયેવ અજ્ઝોમદ્દતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો અઞ્ઞેનાઞ્ઞં પટિચરતિ, બહિદ્ધા કથં અપનામેતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના ઉમ્મગ્ગં ગણ્હતિ, ઉબ્બટુમં રથં કરોતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો સઙ્ઘમજ્ઝે બાહુવિક્ખેપં કરોતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના લઙ્ઘતિ, પુરિમકાયં પગ્ગણ્હતિ પુરિમે પાદે; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો અનાદિયિત્વા સઙ્ઘં અનાદિયિત્વા ચોદકં સાપત્તિકોવ યેન કામં પક્કમતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના અનાદિયિત્વા સારથિં અનાદિયિત્વા પતોદલટ્ઠિં દન્તેહિ મુખાધાનં વિધંસિત્વા યેન કામં પક્કમતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, છટ્ઠો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો ‘નેવાહં આપન્નોમ્હિ, ન પનાહં આપન્નોમ્હી’તિ સો તુણ્હીભાવેન સઙ્ઘં વિહેઠેતિ [વિહેસેતિ (પી. ક.)]. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના નેવ અભિક્કમતિ નો પટિક્કમતિ તત્થેવ ખીલટ્ઠાયી ઠિતો હોતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, સત્તમો પુરિસદોસો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભિક્ખું આપત્તિયા ચોદેન્તિ. સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ આપત્તિયા ચોદિયમાનો એવમાહ – ‘કિં નુ ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો અતિબાળ્હં મયિ બ્યાવટા યાવ [ઇદં પદં સીહળપોત્થકે નત્થિ] ઇદાનાહં સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સામી’તિ. સો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિત્વા એવમાહ – ‘ઇદાનિ ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો અત્તમના હોથા’તિ? સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કો ‘પેહી’તિ વુત્તો, વિદ્ધો સમાનો ચોદિતો સારથિના પુરિમે ચ પાદે સંહરિત્વા પચ્છિમે ચ પાદે સંહરિત્વા તત્થેવ ચત્તારો પાદે અભિનિસીદતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુરિસખળુઙ્કો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, અટ્ઠમો પુરિસદોસો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ પુરિસખળુઙ્કા અટ્ઠ ચ પુરિસદોસા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. મલસુત્તં

૧૫. ‘‘અટ્ઠિમાનિ, ભિક્ખવે, મલાનિ. કતમાનિ અટ્ઠ? અસજ્ઝાયમલા, ભિક્ખવે, મન્તા; અનુટ્ઠાનમલા, ભિક્ખવે, ઘરા; મલં, ભિક્ખવે, વણ્ણસ્સ કોસજ્જં; પમાદો, ભિક્ખવે, રક્ખતો મલં; મલં, ભિક્ખવે, ઇત્થિયા દુચ્ચરિતં; મચ્છેરં, ભિક્ખવે, દદતો મલં; મલા, ભિક્ખવે, પાપકા અકુસલા ધમ્મા અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચ; તતો [તતો ચ (સ્યા. પી.)], ભિક્ખવે, મલા મલતરં અવિજ્જા પરમં મલં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ મલાની’’તિ.

‘‘અસજ્ઝાયમલા મન્તા, અનુટ્ઠાનમલા ઘરા;

મલં વણ્ણસ્સ કોસજ્જં, પમાદો રક્ખતો મલં.

‘‘મલિત્થિયા દુચ્ચરિતં, મચ્છેરં દદતો મલં;

મલા વે પાપકા ધમ્મા, અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચ;

તતો મલા મલતરં, અવિજ્જા પરમં મલ’’ન્તિ. પઞ્ચમં;

૬. દૂતેય્યસુત્તં

૧૬. [ચૂળવ. ૩૪૭] ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો સોતા ચ હોતિ, સાવેતા ચ, ઉગ્ગહેતા ચ, ધારેતા ચ, વિઞ્ઞાતા ચ, વિઞ્ઞાપેતા ચ, કુસલો ચ સહિતાસહિતસ્સ, નો ચ કલહકારકો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો દૂતેય્યં ગન્તુમરહતી’’તિ.

‘‘યો વે ન બ્યથતિ [ન વેધતિ (સી.), ન બ્યાધતિ (સ્યા. પી.)] પત્વા, પરિસં ઉગ્ગવાદિનિં [ઉગ્ગવાદિનં (સી.), ઉગ્ગહવાદિનં (સ્યા. પી.), ઉગ્ગતવાદિનિં (ક.)];

ન ચ હાપેતિ વચનં, ન ચ છાદેતિ સાસનં.

‘‘અસન્દિદ્ધઞ્ચ ભણતિ [અસન્દિદ્ધો ચ અક્ખાતિ (ચૂળવ. ૩૪૭)], પુચ્છિતો ન ચ કુપ્પતિ;

સ વે તાદિસકો ભિક્ખુ, દૂતેય્યં ગન્તુમરહતી’’તિ. છટ્ઠં;

૭. પઠમબન્ધનસુત્તં

૧૭. ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, આકારેહિ ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? રુણ્ણેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; હસિતેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; ભણિતેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; આકપ્પેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; વનભઙ્ગેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; ગન્ધેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; રસેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ; ફસ્સેન, ભિક્ખવે, ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહાકારેહિ ઇત્થી પુરિસં બન્ધતિ. તે, ભિક્ખવે, સત્તા સુબદ્ધા [સુબન્ધા (સી. સ્યા. ક.)], યે [યેવ (સ્યા. પી. ક.)] ફસ્સેન બદ્ધા’’તિ [બન્ધાતિ (સી. સ્યા. ક.)]. સત્તમં.

૮. દુતિયબન્ધનસુત્તં

૧૮. ‘‘અટ્ઠહિ, ભિક્ખવે, આકારેહિ પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ. કતમેહિ અટ્ઠહિ? રુણ્ણેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; હસિતેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; ભણિતેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; આકપ્પેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; વનભઙ્ગેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; ગન્ધેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; રસેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ; ફસ્સેન, ભિક્ખવે, પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠહાકારેહિ પુરિસો ઇત્થિં બન્ધતિ. તે, ભિક્ખવે, સત્તા સુબદ્ધા, યે ફસ્સેન બદ્ધા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પહારાદસુત્તં

૧૯. એકં સમયં ભગવા વેરઞ્જાયં વિ હરતિ નળેરુપુચિમન્દમૂલે. અથ ખો પહારાદો અસુરિન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતં ખો પહારાદં અસુરિન્દં ભગવા એતદવોચ –

‘‘અપિ [કિં (ક.)] પન, પહારાદ, અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તી’’તિ? ‘‘અભિરમન્તિ, ભન્તે, અસુરા મહાસમુદ્દે’’તિ. ‘‘કતિ પન, પહારાદ, મહાસમુદ્દે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા [અબ્ભુતધમ્મા (સ્યા. ક.) ચૂળવ. ૩૮૪ પસ્સિતબ્બં], યે દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તી’’તિ? ‘‘અટ્ઠ, ભન્તે, મહાસમુદ્દે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ. કતમે અટ્ઠ? મહાસમુદ્દો, ભન્તે, અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો. અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, મહાસમુદ્દો ઠિતધમ્મો વેલં નાતિવત્તતિ. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો ઠિતધમ્મો વેલં નાતિવત્તતિ; અયં [અયમ્પિ (ક.)], ભન્તે, મહાસમુદ્દે દુતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, મહાસમુદ્દો ન મતેન કુણપેન સંવસતિ [સંવત્તતિ (સ્યા.)]. યં હોતિ મહાસમુદ્દે મતં કુણપં, તં ખિપ્પમેવ [ખિપ્પંયેવ (સી.), ખિપ્પંએવ (પી.), ખિપ્પઞ્ઞેવ (ચૂળવ. ૩૮૪)] તીરં વાહેતિ, થલં ઉસ્સારેતિ. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો ન મતેન કુણપેન સંવસતિ, યં હોતિ મહાસમુદ્દે મતં કુણપં, તં ખિપ્પમેવ તીરં વાહેતિ, થલં ઉસ્સારેતિ; અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે તતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, યા કાચિ મહાનદિયો, સેય્યથિદં – ગઙ્ગા યમુના અચિરવતી સરભૂ મહી, તા મહાસમુદ્દં પત્વા [પત્તા (ક., ચૂળવ. ૩૮૪)] જહન્તિ પુરિમાનિ નામગોત્તાનિ, ‘મહાસમુદ્દો’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છન્તિ. યમ્પિ, ભન્તે, યા કાચિ મહાનદિયો, સેય્યથિદં – ગઙ્ગા યમુના અચિરવતી સરભૂ મહી, તા મહાસમુદ્દં પત્વા જહન્તિ પુરિમાનિ નામગોત્તાનિ, ‘મહાસમુદ્દો’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છન્તિ; અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે ચતુત્થો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, યા ચ [યા કાચિ (સ્યા. પી. ક.)] લોકે સવન્તિયો મહાસમુદ્દં અપ્પેન્તિ યા ચ અન્તલિક્ખા ધારા પપતન્તિ, ન તેન મહાસમુદ્દસ્સ ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતિ. યમ્પિ, ભન્તે, યા ચ લોકે સવન્તિયો મહાસમુદ્દં અપ્પેન્તિ યા ચ અન્તલિક્ખા ધારા પપતન્તિ, ન તેન મહાસમુદ્દસ્સ ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતિ; અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે પઞ્ચમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, મહાસમુદ્દો એકરસો લોણરસો. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો એકરસો લોણરસો; અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે છટ્ઠો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, મહાસમુદ્દો બહુરતનો [પહૂતરતનો (ક.)] અનેકરતનો. તત્રિમાનિ રતનાનિ, સેય્યથિદં – મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાળં રજતં જાતરૂપં લોહિતકો મસારગલ્લં. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો બહુરતનો અનેકરતનો; તત્રિમાનિ રતનાનિ, સેય્યથિદં – મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાળં રજતં જાતરૂપં લોહિતકો મસારગલ્લં. અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે સત્તમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભન્તે, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો. તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો [તિમિતિમિઙ્ગલા તિમિરપિઙ્ગલા (સી.), તિમિતિમિઙ્ગલા તિમિરમિઙ્ગલા (સ્યા. પી.)] અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા. સન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, દ્વિયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, તિયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, ચતુયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા. યમ્પિ, ભન્તે, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા; સન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા…પે… દ્વિયોજન… તિયોજન… ચતુયોજન… પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા; અયં, ભન્તે, મહાસમુદ્દે અટ્ઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ. ઇમે ખો, ભન્તે, મહાસમુદ્દે અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તીતિ.

‘‘અપિ પન, ભન્તે, ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તી’’તિ? ‘‘અભિરમન્તિ, પહારાદ, ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે’’તિ. ‘‘કતિ પન, ભન્તે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તી’’તિ? ‘‘અટ્ઠ, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ. કતમે અટ્ઠ? સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો; એવમેવં ખો, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અનુપુબ્બસિક્ખા અનુપુબ્બકિરિયા અનુપુબ્બપટિપદા, ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધો. યમ્પિ, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અનુપુબ્બસિક્ખા અનુપુબ્બકિરિયા અનુપુબ્બપટિપદા, ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધો. અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો ઠિતધમ્મો વેલં નાતિવત્તતિ; એવમેવં ખો, પહારાદ, યં મયા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં તં મમ સાવકા જીવિતહેતુપિ નાતિક્કમન્તિ. યમ્પિ, પહારાદ, મયા સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં તં મમ સાવકા જીવિતહેતુપિ નાતિક્કમન્તિ. અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે દુતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો ન મતેન કુણપેન સંવસતિ. યં હોતિ મહાસમુદ્દે મતં કુણપં, તં ખિપ્પમેવ તીરં વાહેતિ થલં ઉસ્સારેતિ; એવમેવં ખો, પહારાદ, યો સો પુગ્ગલો દુસ્સીલો પાપધમ્મો અસુચિસઙ્કસ્સરસમાચારો પટિચ્છન્નકમ્મન્તો અસ્સમણો સમણપટિઞ્ઞો અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો અન્તોપૂતિ અવસ્સુતો કસમ્બુજાતો, ન તેન સઙ્ઘો સંવસતિ; ખિપ્પમેવ નં સન્નિપતિત્વા ઉક્ખિપતિ.

‘‘કિઞ્ચાપિ સો હોતિ મજ્ઝે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્નિસિન્નો, અથ ખો સો આરકાવ સઙ્ઘમ્હા સઙ્ઘો ચ તેન. યમ્પિ, પહારાદ, યો સો પુગ્ગલો દુસ્સીલો પાપધમ્મો અસુચિસઙ્કસ્સરસમાચારો પટિચ્છન્નકમ્મન્તો અસ્સમણો સમણપટિઞ્ઞો અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો અન્તોપૂતિ અવસ્સુતો કસમ્બુજાતો, ન તેન સઙ્ઘો સંવસતિ; ખિપ્પમેવ નં સન્નિપતિત્વા ઉક્ખિપતિ; કિઞ્ચાપિ સો હોતિ મજ્ઝે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ સન્નિસિન્નો, અથ ખો સો આરકાવ સઙ્ઘમ્હા સઙ્ઘો ચ તેન. અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે તતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, યા કાચિ મહાનદિયો, સેય્યથિદં – ગઙ્ગા યમુના અચિરવતી સરભૂ મહી, તા મહાસમુદ્દં પત્વા જહન્તિ પુરિમાનિ નામગોત્તાનિ, ‘મહાસમુદ્દો’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છન્તિ; એવમેવં ખો, પહારાદ, ચત્તારોમે વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા, તે તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા જહન્તિ પુરિમાનિ નામગોત્તાનિ, ‘સમણા સક્યપુત્તિયા’ ત્વેવ [સમણો સક્યપુત્તિયો ત્વેવ (સ્યા. ક.)] સઙ્ખં ગચ્છન્તિ. યમ્પિ, પહારાદ, ચત્તારોમે વણ્ણા – ખત્તિયા, બ્રાહ્મણા, વેસ્સા, સુદ્દા, તે તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિત્વા જહન્તિ પુરિમાનિ નામગોત્તાનિ, ‘સમણા સક્યપુત્તિયા’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છન્તિ. અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ચતુત્થો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, યા ચ લોકે સવન્તિયો મહાસમુદ્દં અપ્પેન્તિ યા ચ અન્તલિક્ખા ધારા પપતન્તિ, ન તેન મહાસમુદ્દસ્સ ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતિ; એવમેવં ખો, પહારાદ, બહૂ ચેપિ ભિક્ખૂ અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયન્તિ, ન તેન નિબ્બાનધાતુયા ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતિ. યમ્પિ, પહારાદ, બહૂ ચેપિ ભિક્ખૂ અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયન્તિ, ન તેન નિબ્બાનધાતુયા ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતિ. અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પઞ્ચમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો એકરસો લોણરસો; એવમેવં ખો, પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો એકરસો, વિમુત્તિરસો. યમ્પિ પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો એકરસો, વિમુત્તિરસો; અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે છટ્ઠો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો બહુરતનો અનેકરતનો; તત્રિમાનિ રતનાનિ, સેય્યથિદં – મુત્તા મણિ વેળુરિયો સઙ્ખો સિલા પવાળં રજતં જાતરૂપં લોહિતકો મસારગલ્લં; એવમેવં ખો, પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો બહુરતનો અનેકરતનો. તત્રિમાનિ રતનાનિ, સેય્યથિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના, ચત્તારો સમ્મપ્પધાના, ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા, પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ, પઞ્ચ બલાનિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા, અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. યમ્પિ, પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો બહુરતનો અનેકરતનો; તત્રિમાનિ રતનાનિ, સેય્યથિદં – ચત્તારો સતિપટ્ઠાના, ચત્તારો સમ્મપ્પધાના, ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા, પઞ્ચિન્દ્રિયાનિ, પઞ્ચ બલાનિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા, અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો; અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે સત્તમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, પહારાદ, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા; સન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, દ્વિયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, તિયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, ચતુયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા, પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા; એવમેવં ખો, પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – સોતાપન્નો સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, સકદાગામી સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, અનાગામી અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, અરહા અરહત્તાય પટિપન્નો. યમ્પિ, પહારાદ, અયં ધમ્મવિનયો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – સોતાપન્નો સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, સકદાગામી સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, અનાગામી અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો, અરહા અરહત્તાય પટિપન્નો; અયં, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અટ્ઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ. ઇમે ખો, પહારાદ, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. ઉપોસથસુત્તં

૨૦. [ચૂળવ. ૩૮૩; ઉદા. ૪૫; કથા. ૩૪૬] એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ પુબ્બારામે મિગારમાતુપાસાદે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા તદહુપોસથે ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પઠમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ, નિક્ખન્તો પઠમો યામો, ચિરનિસિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો. ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખ’’ન્તિ.

એવં વુત્તે ભગવા તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે મજ્ઝિમે યામે, ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ, નિક્ખન્તો મજ્ઝિમો યામો, ચિરનિસિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો. ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા તુણ્હી અહોસિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા આનન્દો અભિક્કન્તાય રત્તિયા, નિક્ખન્તે પચ્છિમે યામે, ઉદ્ધસ્તે અરુણે, નન્દિમુખિયા રત્તિયા ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તા, ભન્તે, રત્તિ, નિક્ખન્તો પચ્છિમો યામો, ઉદ્ધસ્તં અરુણં, નન્દિમુખી રત્તિ; ચિરનિસિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો. ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. ‘‘અપરિસુદ્ધા, આનન્દ, પરિસા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કં નુ ખો ભગવા પુગ્ગલં સન્ધાય એવમાહ – ‘અપરિસુદ્ધા, આનન્દ, પરિસા’’’તિ? અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો સબ્બાવન્તં ભિક્ખુસઙ્ઘં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસાકાસિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં પુગ્ગલં દુસ્સીલં પાપધમ્મં અસુચિં સઙ્કસ્સરસમાચારં પટિચ્છન્નકમ્મન્તં અસ્સમણં સમણપટિઞ્ઞં અબ્રહ્મચારિં બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞં અન્તોપૂતિં અવસ્સુતં કસમ્બુજાતં મજ્ઝે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિસિન્નં; દિસ્વાન ઉટ્ઠાયાસના યેન સો પુગ્ગલો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુગ્ગલં એતદવોચ – ‘‘ઉટ્ઠેહાવુસો, દિટ્ઠોસિ ભગવતા. નત્થિ તે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવાસો’’તિ.

એવં વુત્તે સો પુગ્ગલો તુણ્હી અહોસિ. દુતિયમ્પિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં પુગ્ગલં એતદવોચ – ‘‘ઉટ્ઠેહાવુસો, દિટ્ઠોસિ ભગવતા. નત્થિ તે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવાસો’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો પુગ્ગલો તુણ્હી અહોસિ. તતિયમ્પિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં પુગ્ગલં એતદવોચ – ‘‘ઉટ્ઠેહાવુસો, દિટ્ઠોસિ ભગવતા. નત્થિ તે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવાસો’’તિ. તતિયમ્પિ ખો સો પુગ્ગલો તુણ્હી અહોસિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં પુગ્ગલં બાહાયં ગહેત્વા બહિદ્વારકોટ્ઠકા નિક્ખામેત્વા સૂચિઘટિકં દત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘નિક્ખામિતો સો, ભન્તે, પુગ્ગલો મયા. પરિસુદ્ધા પરિસા. ઉદ્દિસતુ, ભન્તે, ભગવા ભિક્ખૂનં પાતિમોક્ખ’’ન્તિ. ‘‘અચ્છરિયં, મોગ્ગલ્લાન, અબ્ભુતં, મોગ્ગલ્લાન! યાવ બાહા ગહણાપિ નામ સો મોઘપુરિસો આગમિસ્સતી’’તિ!

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તુમ્હેવ દાનિ, ભિક્ખવે, ઉપોસથં કરેય્યાથ, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્યાથ. ન દાનાહં, ભિક્ખવે, અજ્જતગ્ગે ઉપોસથં કરિસ્સામિ, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિસ્સામિ. અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો યં તથાગતો અપરિસુદ્ધાય પરિસાય પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસેય્ય’’.

‘‘અટ્ઠિમે, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ. કતમે અટ્ઠ? મહાસમુદ્દો, ભિક્ખવે, અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો. યમ્પિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો; અયં, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ…પે… (યથા પુરિમે તથા વિત્થારેતબ્બો).

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો. તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા. વસન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા…પે… પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા. યમ્પિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા; વસન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા…પે… પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા; અયં, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે અટ્ઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યં દિસ્વા દિસ્વા અસુરા મહાસમુદ્દે અભિરમન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અટ્ઠ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ. કતમે અટ્ઠ? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો અનુપુબ્બનિન્નો અનુપુબ્બપોણો અનુપુબ્બપબ્ભારો, ન આયતકેનેવ પપાતો; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અનુપુબ્બસિક્ખા અનુપુબ્બકિરિયા અનુપુબ્બપટિપદા, ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધો. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અનુપુબ્બસિક્ખા અનુપુબ્બકિરિયા અનુપુબ્બપટિપદા, ન આયતકેનેવ અઞ્ઞાપટિવેધો; અયં, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ…પે… સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – તિમિ તિમિઙ્ગલો તિમિરપિઙ્ગલો અસુરા નાગા ગન્ધબ્બા, વસન્તિ મહાસમુદ્દે યોજનસતિકાપિ અત્તભાવા…પે… પઞ્ચયોજનસતિકાપિ અત્તભાવા; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અયં ધમ્મવિનયો મહતં ભૂતાનં આવાસો. તત્રિમે ભૂતા – સોતાપન્નો સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો…પે… અરહા અરહત્તાય પટિપન્નો. યમ્પિ, ભિક્ખવે, અયં ધમ્મવિનયો મહતં ભૂતાનં આવાસો; તત્રિમે ભૂતા – સોતાપન્નો સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્નો…પે… અરહા અરહત્તાય પટિપન્નો; અયં, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અટ્ઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો, યં દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અટ્ઠ અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા, યે દિસ્વા દિસ્વા ભિક્ખૂ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અભિરમન્તી’’તિ. દસમં.

મહાવગ્ગો દુતિયો.