૩. તિસ્સબ્રહ્માસુત્તં

૫૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. અથ ખો દ્વે દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં ગિજ્ઝકૂટં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો એકા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતા, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો વિમુત્તા’’તિ. અપરા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એતા, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો અનુપાદિસેસા સુવિમુત્તા’’તિ. ઇદમવોચું તા દેવતા. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ. અથ ખો તા દેવતા ‘‘સમનુઞ્ઞો સત્થા’’તિ ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિંસુ.

અથ ખો ભગવા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં દ્વે દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં ગિજ્ઝકૂટં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો, ભિક્ખવે, એકા દેવતા મં એતદવોચ – ‘એતા, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો વિમુત્તા’તિ. અપરા દેવતા મં એતદવોચ – ‘એતા, ભન્તે, ભિક્ખુનિયો અનુપાદિસેસા સુવિમુત્તા’તિ. ઇદમવોચું, ભિક્ખવે, તા દેવતા. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિંસૂ’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો અવિદૂરે નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કતમેસાનં ખો દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ? તેન ખો પન સમયેન તિસ્સો નામ ભિક્ખુ અધુનાકાલઙ્કતો અઞ્ઞતરં બ્રહ્મલોકં ઉપપન્નો હોતિ. તત્રાપિ નં એવં જાનન્તિ – ‘‘તિસ્સો બ્રહ્મા મહિદ્ધિકો મહાનુભાવો’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવં – ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અદ્દસા ખો તિસ્સો બ્રહ્મા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘એહિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન; સ્વાગતં, મારિસ મોગ્ગલ્લાન! ચિરસ્સં ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ઇમં પરિયાયમકાસિ, યદિદં ઇધાગમનાય. નિસીદ, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ઇદમાસનં પઞ્ઞત્ત’’ન્તિ. નિસીદિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો પઞ્ઞત્તે આસને. તિસ્સોપિ ખો બ્રહ્મા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તિસ્સં બ્રહ્માનં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એતદવોચ – ‘‘કતમેસાનં ખો, તિસ્સ, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ? ‘‘બ્રહ્મકાયિકાનં ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘સબ્બેસઞ્ઞેવ ખો, તિસ્સ, બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ? ‘‘ન ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, સબ્બેસં બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘યે ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, બ્રહ્મકાયિકા દેવા બ્રહ્મેન આયુના સન્તુટ્ઠા બ્રહ્મેન વણ્ણેન બ્રહ્મેન સુખેન બ્રહ્મેન યસેન બ્રહ્મેન આધિપતેય્યેન સન્તુટ્ઠા, તે ઉત્તરિ નિસ્સરણં યથાભૂતં નપ્પજાનન્તિ. તેસં ન એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’તિ. યે ચ ખો તે, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, બ્રહ્મકાયિકા દેવા બ્રહ્મેન આયુના અસન્તુટ્ઠા, બ્રહ્મેન વણ્ણેન બ્રહ્મેન સુખેન બ્રહ્મેન યસેન બ્રહ્મેન આધિપતેય્યેન અસન્તુટ્ઠા, તે ચ ઉત્તરિ નિસ્સરણં યથાભૂતં પજાનન્તિ. તેસં એવં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘ઇધ, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ ઉભતોભાગવિમુત્તો હોતિ. તમેનં તે દેવા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા ઉભતોભાગવિમુત્તો. યાવસ્સ કાયો ઠસ્સતિ તાવ નં દક્ખન્તિ દેવમનુસ્સા. કાયસ્સ ભેદા ન નં દક્ખન્તિ દેવમનુસ્સા’તિ. એવમ્પિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, તેસં દેવાનં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘ઇધ પન, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ પઞ્ઞાવિમુત્તો હોતિ. તમેનં તે દેવા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા પઞ્ઞાવિમુત્તો. યાવસ્સ કાયો ઠસ્સતિ તાવ નં દક્ખન્તિ દેવમનુસ્સા. કાયસ્સ ભેદા ન નં દક્ખન્તિ દેવમનુસ્સા’તિ. એવમ્પિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, તેસં દેવાનં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘ઇધ પન, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ કાયસક્ખી હોતિ. તમેનં દેવા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા કાયસક્ખી. અપ્પેવ નામ અયમાયસ્મા અનુલોમિકાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવમાનો કલ્યાણમિત્તે ભજમાનો ઇન્દ્રિયાનિ સમન્નાનયમાનો – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’તિ. એવમ્પિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, તેસં દેવાનં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

‘‘ઇધ પન, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ દિટ્ઠિપ્પત્તો હોતિ…પે… સદ્ધાવિમુત્તો હોતિ…પે… ધમ્માનુસારી હોતિ. તમેનં તે દેવા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા ધમ્માનુસારી. અપ્પેવ નામ અયમાયસ્મા અનુલોમિકાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવમાનો કલ્યાણમિત્તે ભજમાનો ઇન્દ્રિયાનિ સમન્નાનયમાનો – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’તિ. એવમ્પિ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, તેસં દેવાનં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તિસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય, એવમેવં – બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો યાવતકો અહોસિ તિસ્સેન બ્રહ્મુના સદ્ધિં કથાસલ્લાપો તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ.

‘‘ન હિ પન તે, મોગ્ગલ્લાન, તિસ્સો બ્રહ્મા સત્તમં અનિમિત્તવિહારિં પુગ્ગલં દેસેતિ’’. ‘‘એતસ્સ, ભગવા, કાલો; એતસ્સ, સુગત, કાલો! યં ભગવા સત્તમં અનિમિત્તવિહારિં પુગ્ગલં દેસેય્ય. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, મોગ્ગલ્લાન, સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ઇધ, મોગ્ગલ્લાન, ભિક્ખુ સબ્બનિમિત્તાનં અમનસિકારા અનિમિત્તં ચેતોસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તમેનં તે દેવા એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા સબ્બનિમિત્તાનં અમનસિકારા અનિમિત્તં ચેતોસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અપ્પેવ નામ અયમાયસ્મા અનુલોમિકાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવમાનો કલ્યાણમિત્તે ભજમાનો ઇન્દ્રિયાનિ સમન્નાનયમાનો – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’તિ. એવં ખો, મોગ્ગલ્લાન, તેસં દેવાનં ઞાણં હોતિ – ‘સઉપાદિસેસે વા સઉપાદિસેસોતિ, અનુપાદિસેસે વા અનુપાદિસેસો’’’તિ. તતિયં.