૮. સંયોગસુત્તં

૫૧. ‘‘સંયોગવિસંયોગં વો, ભિક્ખવે, ધમ્મપરિયાયં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ…પે… કતમો ચ સો, ભિક્ખવે, સંયોગો વિસંયોગો ધમ્મપરિયાયો?

‘‘ઇત્થી, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં ઇત્થિન્દ્રિયં મનસિ કરોતિ – ઇત્થિકુત્તં ઇત્થાકપ્પં ઇત્થિવિધં ઇત્થિચ્છન્દં ઇત્થિસ્સરં ઇત્થાલઙ્કારં. સા તત્થ રજ્જતિ તત્રાભિરમતિ. સા તત્થ રત્તા તત્રાભિરતા બહિદ્ધા પુરિસિન્દ્રિયં મનસિ કરોતિ – પુરિસકુત્તં પુરિસાકપ્પં પુરિસવિધં પુરિસચ્છન્દં પુરિસસ્સરં પુરિસાલઙ્કારં. સા તત્થ રજ્જતિ તત્રાભિરમતિ. સા તત્થ રત્તા તત્રાભિરતા બહિદ્ધા સંયોગં આકઙ્ખતિ. યઞ્ચસ્સા સંયોગપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં તઞ્ચ આકઙ્ખતિ. ઇત્થત્તે, ભિક્ખવે, અભિરતા સત્તા પુરિસેસુ સંયોગં ગતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ઇત્થી ઇત્થત્તં નાતિવત્તતિ.

‘‘પુરિસો, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં પુરિસિન્દ્રિયં મનસિ કરોતિ – પુરિસકુત્તં પુરિસાકપ્પં પુરિસવિધં પુરિસચ્છન્દં પુરિસસ્સરં પુરિસાલઙ્કારં. સો તત્થ રજ્જતિ તત્રાભિરમતિ. સો તત્થ રત્તો તત્રાભિરતો બહિદ્ધા ઇત્થિન્દ્રિયં મનસિ કરોતિ – ઇત્થિકુત્તં ઇત્થાકપ્પં ઇત્થિવિધં ઇત્થિચ્છન્દં ઇત્થિસ્સરં ઇત્થાલઙ્કારં. સો તત્થ રજ્જતિ તત્રાભિરમતિ. સો તત્થ રત્તો તત્રાભિરતો બહિદ્ધા સંયોગં આકઙ્ખતિ. યઞ્ચસ્સ સંયોગપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં તઞ્ચ આકઙ્ખતિ. પુરિસત્તે, ભિક્ખવે, અભિરતા સત્તા ઇત્થીસુ સંયોગં ગતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુરિસો પુરિસત્તં નાતિવત્તતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સંયોગો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, વિસંયોગો હોતિ? ઇત્થી, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં ઇત્થિન્દ્રિયં ન મનસિ કરોતિ – ઇત્થિકુત્તં ઇત્થાકપ્પં ઇત્થિવિધં ઇત્થિચ્છન્દં ઇત્થિસ્સરં ઇત્થાલઙ્કારં. સા તત્થ ન રજ્જતિ, સા તત્ર નાભિરમતિ. સા તત્થ અરત્તા તત્ર અનભિરતા બહિદ્ધા પુરિસિન્દ્રિયં ન મનસિ કરોતિ – પુરિસકુત્તં પુરિસાકપ્પં પુરિસવિધં પુરિસચ્છન્દં પુરિસસ્સરં પુરિસાલઙ્કારં. સા તત્થ ન રજ્જતિ, તત્ર નાભિરમતિ. સા તત્થ અરત્તા તત્ર અનભિરતા બહિદ્ધા સંયોગં નાકઙ્ખતિ. યઞ્ચસ્સા સંયોગપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં તઞ્ચ નાકઙ્ખતિ. ઇત્થત્તે, ભિક્ખવે, અનભિરતા સત્તા પુરિસેસુ વિસંયોગં ગતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ઇત્થી ઇત્થત્તં અતિવત્તતિ.

‘‘પુરિસો, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં પુરિસિન્દ્રિયં ન મનસિ કરોતિ – પુરિસકુત્તં પુરિસાકપ્પં પુરિસવિધં પુરિસચ્છન્દં પુરિસસ્સરં પુરિસાલઙ્કારં. સો તત્થ ન રજ્જતિ, સો તત્ર નાભિરમતિ. સો તત્થ અરત્તો તત્ર અનભિરતો બહિદ્ધા ઇત્થિન્દ્રિયં ન મનસિ કરોતિ – ઇત્થિકુત્તં ઇત્થાકપ્પં ઇત્થિવિધં ઇત્થિચ્છન્દં ઇત્થિસ્સરં ઇત્થાલઙ્કારં. સો તત્થ ન રજ્જતિ, તત્ર નાભિરમતિ. સો તત્થ અરત્તો તત્ર અનભિરતો બહિદ્ધા સંયોગં નાકઙ્ખતિ. યઞ્ચસ્સ સંયોગપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ સુખં સોમનસ્સં તઞ્ચ નાકઙ્ખતિ. પુરિસત્તે, ભિક્ખવે, અનભિરતા સત્તા ઇત્થીસુ વિસંયોગં ગતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુરિસો પુરિસત્તં અતિવત્તતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, વિસંયોગો હોતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, સંયોગો વિસંયોગો ધમ્મપરિયાયો’’તિ. અટ્ઠમં.