૬. દુતિયસઞ્ઞાસુત્તં

૪૯. ‘‘સત્તિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા સત્ત? અસુભસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, સત્ત સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાનાતિ.

‘‘‘અસુભસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ. ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? અસુભસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો મેથુનધમ્મસમાપત્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુક્કુટપત્તં વા ન્હારુદદ્દુલં વા અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અસુભસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો મેથુનધમ્મસમાપત્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અસુભસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો મેથુનધમ્મસમાપત્તિયા ચિત્તં અનુસન્દહતિ [અનુસણ્ઠાતિ (સી.)] અપ્પટિકુલ્યતા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે અસુભસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અસુભસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો મેથુનધમ્મસમાપત્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે અસુભસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘અસુભસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘મરણસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? મરણસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો જીવિતનિકન્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુક્કુટપત્તં વા ન્હારુદદ્દુલં વા અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મરણસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો જીવિતનિકન્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મરણસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો જીવિતનિકન્તિયા ચિત્તં અનુસન્દહતિ અપ્પટિકુલ્યતા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે મરણસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મરણસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો જીવિતનિકન્તિયા ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે મરણસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘મરણસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં, કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? આહારે પટિકૂલસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો રસતણ્હાય ચિત્તં પતિલીયતિ …પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુક્કુટપત્તં વા ન્હારુદદ્દુલં વા અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આહારે પટિકૂલસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો રસતણ્હાય ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આહારે પટિકૂલસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો રસતણ્હાય ચિત્તં અનુસન્દહતિ અપ્પટિકુલ્યતા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આહારે પટિકૂલસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો રસતણ્હાય ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો લોકચિત્રેસુ ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… સેય્યથાપિ ભિક્ખવે…પે… પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લોકચિત્રેસુ ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લોકચિત્રેસુ ચિત્તં અનુસન્દહતિ અપ્પટિકુલ્યતા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લોકચિત્રેસુ ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘અનિચ્ચસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો લાભસક્કારસિલોકે ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુક્કુટપત્તં વા ન્હારુદદ્દુલં વા અગ્ગિમ્હિ પક્ખિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ ન સમ્પસારિયતિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લાભસક્કારસિલોકે ચિત્તં પતિલીયતિ…પે… ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લાભસક્કારસિલોકે ચિત્તં અનુસન્દહતિ અપ્પટિકુલ્યતા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે અનિચ્ચસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો લાભસક્કારસિલોકે ચિત્તં પતિલીયતિ પતિકુટતિ પતિવત્તતિ, ન સમ્પસારિયતિ ઉપેક્ખા વા પાટિકુલ્યતા વા સણ્ઠાતિ; વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે અનિચ્ચસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘અનિચ્ચસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો આલસ્યે કોસજ્જે વિસ્સટ્ઠિયે પમાદે અનનુયોગે અપચ્ચવેક્ખણાય તિબ્બા ભયસઞ્ઞા પચ્ચુપટ્ઠિતા હોતિ, સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉક્ખિત્તાસિકે વધકે.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો આલસ્યે કોસજ્જે વિસ્સટ્ઠિયે પમાદે અનનુયોગે અપચ્ચવેક્ખણાય તિબ્બા ભયસઞ્ઞા, ન પચ્ચુપટ્ઠિતા હોતિ, સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉક્ખિત્તાસિકે વધકે. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો આલસ્યે કોસજ્જે વિસ્સટ્ઠિયે પમાદે અનનુયોગે અપચ્ચવેક્ખણાય તિબ્બા ભયસઞ્ઞા પચ્ચુપટ્ઠિતા હોતિ, સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉક્ખિત્તાસિકે વધકે. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞાપરિચિતેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચેતસા બહુલં વિહરતો ઇમસ્મિઞ્ચ સવિઞ્ઞાણકે કાયે બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેસુ અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાપગતં માનસં હોતિ વિધાસમતિક્કન્તં સન્તં સુવિમુત્તં.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો ઇમસ્મિઞ્ચ સવિઞ્ઞાણકે કાયે બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેસુ ન અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાપગતં માનસં હોતિ વિધાસમતિક્કન્તં સન્તં સુવિમુત્તં. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘અભાવિતા મે દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, નત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, અપ્પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞાપરિચિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતો ઇમસ્મિઞ્ચ સવિઞ્ઞાણકે કાયે બહિદ્ધા ચ સબ્બનિમિત્તેસુ અહઙ્કારમમઙ્કારમાનાપગતં માનસં હોતિ વિધાસમતિક્કન્તં સન્તં સુવિમુત્તં. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના ‘સુભાવિતા મે દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, અત્થિ મે પુબ્બેનાપરં વિસેસો, પત્તં મે ભાવનાબલ’ન્તિ. ઇતિહ તત્થ સમ્પજાનો હોતિ. ‘દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘ઇમા ખો, ભિક્ખવે, સત્ત સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. છટ્ઠં.