૪. દુતિયઅગ્ગિસુત્તં

૪૭. તેન ખો પન સમયેન ઉગ્ગતસરીરસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ મહાયઞ્ઞો ઉપક્ખટો હોતિ. પઞ્ચ ઉસભસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય, પઞ્ચ વચ્છતરસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય, પઞ્ચ વચ્છતરિસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય, પઞ્ચ અજસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય, પઞ્ચ ઉરબ્ભસતાનિ થૂણૂપનીતાનિ હોન્તિ યઞ્ઞત્થાય. અથ ખો ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ, અગ્ગિસ્સ આદાનં [આધાનં (સી. સ્યા.)] યૂપસ્સ ઉસ્સાપનં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસ’’ન્તિ. ‘‘મયાપિ ખો એતં, બ્રાહ્મણ, સુતં અગ્ગિસ્સ આદાનં યૂપસ્સ ઉસ્સાપનં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસ’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો…પે… તતિયમ્પિ ખો ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ, અગ્ગિસ્સ આદાનં યૂપસ્સ ઉસ્સાપનં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસ’’ન્તિ. ‘‘મયાપિ ખો એતં, બ્રાહ્મણ, સુતં અગ્ગિસ્સ આદાનં યૂપસ્સ ઉસ્સાપનં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસ’’ન્તિ. ‘‘તયિદં, ભો ગોતમ, સમેતિ ભોતો ચેવ ગોતમસ્સ અમ્હાકઞ્ચ, યદિદં સબ્બેન સબ્બં’’.

એવં વુત્તે આયસ્મા આનન્દો ઉગ્ગતસરીરં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘ન ખો, બ્રાહ્મણ, તથાગતા એવં પુચ્છિતબ્બા – ‘સુતં મેતં, ભો ગોતમ, અગ્ગિસ્સ આદાનં યૂપસ્સ ઉસ્સાપનં મહપ્ફલં હોતિ મહાનિસંસ’ન્તિ. એવં ખો, બ્રાહ્મણ, તથાગતા પુચ્છિતબ્બા – ‘અહઞ્હિ, ભન્તે, અગ્ગિં [અગ્ગિસ્સ (ક.)] આદાતુકામો, [આધાતુકામો (સી. સ્યા.)] યૂપં ઉસ્સાપેતુકામો. ઓવદતુ મં, ભન્તે, ભગવા. અનુસાસતુ મં, ભન્તે, ભગવા યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’’તિ.

અથ ખો ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહઞ્હિ, ભો ગોતમ, અગ્ગિં આદાતુકામો યૂપં ઉસ્સાપેતુકામો. ઓવદતુ મં ભવં ગોતમો. અનુસાસતુ મં ભવં ગોતમો યં મમ અસ્સ દીઘરત્તં હિતાય સુખાયા’’તિ.

‘‘અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો [આધેન્તો (સી. સ્યા.)] યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા તીણિ સત્થાનિ ઉસ્સાપેતિ અકુસલાનિ દુક્ખુદ્રયાનિ [દુક્ખુદ્દયાનિ (સી.)] દુક્ખવિપાકાનિ. કતમાનિ તીણિ? કાયસત્થં, વચીસત્થં, મનોસત્થં. અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા એવં ચિત્તં ઉપ્પાદેસિ – ‘એત્તકા ઉસભા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા વચ્છતરા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા વચ્છતરિયો હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા અજા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા ઉરબ્ભા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાયા’તિ. સો ‘પુઞ્ઞં કરોમી’તિ અપુઞ્ઞં કરોતિ, ‘કુસલં કરોમી’તિ અકુસલં કરોતિ, ‘સુગતિયા મગ્ગં પરિયેસામી’તિ દુગ્ગતિયા મગ્ગં પરિયેસતિ. અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા ઇદં પઠમં મનોસત્થં ઉસ્સાપેતિ અકુસલં દુક્ખુદ્રયં દુક્ખવિપાકં.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, અગ્ગિં આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા એવં વાચં ભાસતિ – ‘એત્તકા ઉસભા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા વચ્છતરા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા વચ્છતરિયો હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા અજા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાય, એત્તકા ઉરબ્ભા હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાયા’તિ. સો ‘પુઞ્ઞં કરોમી’તિ અપુઞ્ઞં કરોતિ, ‘કુસલં કરોમી’તિ અકુસલં કરોતિ, ‘સુગતિયા મગ્ગં પરિયેસામી’તિ દુગ્ગતિયા મગ્ગં પરિયેસતિ. અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા ઇદં દુતિયં વચીસત્થં ઉસ્સાપેતિ અકુસલં દુક્ખુદ્રયં દુક્ખવિપાકં.

‘‘પુન ચપરં, બ્રાહ્મણ, અગ્ગિં આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા સયં પઠમં સમારમ્ભતિ [સમારબ્ભતિ (સી. ક.), સમારભતિ (સ્યા.)] ઉસભા હન્તું [હઞ્ઞન્તુ (સી. સ્યા.)] યઞ્ઞત્થાય, સયં પઠમં સમારમ્ભતિ વચ્છતરા હન્તું યઞ્ઞત્થાય, સયં પઠમં સમારમ્ભતિ વચ્છતરિયો હન્તું યઞ્ઞત્થાય, સયં પઠમં સમારમ્ભતિ અજા હન્તું યઞ્ઞત્થાય, સયં પઠમં સમારમ્ભતિ ઉરબ્ભા હન્તું યઞ્ઞત્થાય [હઞ્ઞન્તુ યઞ્ઞત્થાયાતિ (સી. સ્યા.)]. સો ‘પુઞ્ઞં કરોમી’તિ અપુઞ્ઞં કરોતિ, ‘કુસલં કરોમી’તિ અકુસલં કરોતિ, ‘સુગતિયા મગ્ગં પરિયેસામી’તિ દુગ્ગતિયા મગ્ગં પરિયેસતિ. અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા ઇદં તતિયં કાયસત્થં ઉસ્સાપેતિ અકુસલં દુક્ખુદ્રયં દુક્ખવિપાકં. અગ્ગિં, બ્રાહ્મણ, આદેન્તો યૂપં ઉસ્સાપેન્તો પુબ્બેવ યઞ્ઞા ઇમાનિ તીણિ સત્થાનિ ઉસ્સાપેતિ અકુસલાનિ દુક્ખુદ્રયાનિ દુક્ખવિપાકાનિ.

‘‘તયોમે, બ્રાહ્મણ, અગ્ગી પહાતબ્બા પરિવજ્જેતબ્બા, ન સેવિતબ્બા. કતમે તયો? રાગગ્ગિ, દોસગ્ગિ, મોહગ્ગિ.

‘‘કસ્મા ચાયં, બ્રાહ્મણ, રાગગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો? રત્તો ખો, બ્રાહ્મણ, રાગેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરતિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરતિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરતિ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, મનસા દુચ્ચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. તસ્માયં રાગગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો.

‘‘કસ્મા ચાયં, બ્રાહ્મણ, દોસગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો? દુટ્ઠો ખો, બ્રાહ્મણ, દોસેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરતિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરતિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરતિ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, મનસા દુચ્ચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. તસ્માયં દોસગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો.

‘‘કસ્મા ચાયં, બ્રાહ્મણ, મોહગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો? મૂળ્હો ખો, બ્રાહ્મણ, મોહેન અભિભૂતો પરિયાદિન્નચિત્તો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરતિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરતિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરતિ. સો કાયેન દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરિત્વા, મનસા દુચ્ચરિતં ચરિત્વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. તસ્માયં મોહગ્ગિ પહાતબ્બો પરિવજ્જેતબ્બો, ન સેવિતબ્બો. ઇમે ખો તયો, બ્રાહ્મણ, અગ્ગી પહાતબ્બા પરિવજ્જેતબ્બા, ન સેવિતબ્બા.

‘‘તયો ખો, બ્રાહ્મણ, અગ્ગી સક્કત્વા ગરું કત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા સમ્મા સુખં પરિહાતબ્બા. કતમે તયો? આહુનેય્યગ્ગિ, ગહપતગ્ગિ, દક્ખિણેય્યગ્ગિ.

‘‘કતમો ચ, બ્રાહ્મણ, આહુનેય્યગ્ગિ? ઇધ, બ્રાહ્મણ, યસ્સ તે હોન્તિ માતાતિ વા પિતાતિ વા, અયં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, આહુનેય્યગ્ગિ. તં કિસ્સ હેતુ? અતોહયં [ઇતોપાયં (ક.)], બ્રાહ્મણ, આહુતો સમ્ભૂતો, તસ્માયં આહુનેય્યગ્ગિ સક્કત્વા ગરું કત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા સમ્મા સુખં પરિહાતબ્બો.

‘‘કતમો ચ, બ્રાહ્મણ, ગહપતગ્ગિ? ઇધ, બ્રાહ્મણ, યસ્સ તે હોન્તિ પુત્તાતિ વા દારાતિ વા દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ વા, અયં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, ગહપતગ્ગિ. તસ્માયં ગહપતગ્ગિ સક્કત્વા ગરું કત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા સમ્મા સુખં પરિહાતબ્બો.

‘‘કતમો ચ, બ્રાહ્મણ, દક્ખિણેય્યગ્ગિ? ઇધ, બ્રાહ્મણ, યે તે સમણબ્રાહ્મણા પરપ્પવાદા પટિવિરતા ખન્તિસોરચ્ચે નિવિટ્ઠા એકમત્તાનં દમેન્તિ, એકમત્તાનં સમેન્તિ, એકમત્તાનં પરિનિબ્બાપેન્તિ, અયં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, દક્ખિણેય્યગ્ગિ. તસ્માયં દક્ખિણેય્યગ્ગિ સક્કત્વા ગરું કત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા સમ્મા સુખં પરિહાતબ્બો. ઇમે ખો, બ્રાહ્મણ, તયો અગ્ગી સક્કત્વા ગરું કત્વા માનેત્વા પૂજેત્વા સમ્મા સુખં પરિહાતબ્બા.

‘‘અયં ખો પન, બ્રાહ્મણ, કટ્ઠગ્ગિ કાલેન કાલં ઉજ્જલેતબ્બો, કાલેન કાલં અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો, કાલેન કાલં નિબ્બાપેતબ્બો, કાલેન કાલં નિક્ખિપિતબ્બો’’તિ.

એવં વુત્તે ઉગ્ગતસરીરો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ; અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગતન્તિ. એસાહં, ભો ગોતમ, પઞ્ચ ઉસભસતાનિ મુઞ્ચામિ જીવિતં દેમિ, પઞ્ચ વચ્છતરસતાનિ મુઞ્ચામિ જીવિતં દેમિ, પઞ્ચ વચ્છતરિસતાનિ મુઞ્ચામિ જીવિતં દેમિ, પઞ્ચ અજસતાનિ મુઞ્ચામિ જીવિતં દેમિ, પઞ્ચ ઉરબ્ભસતાનિ મુઞ્ચામિ જીવિતં દેમિ. હરિતાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદન્તુ, સીતાનિ ચ પાનીયાનિ પિવન્તુ, સીતો ચ નેસં વાતો ઉપવાયત’’ન્તિ [ઉપવાયતૂતિ (ક.)]. ચતુત્થં.