૪. દેવતાવગ્ગો

૧. અપ્પમાદગારવસુત્તં

૩૨. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘સત્તિમે, ભન્તે, ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સત્થુગારવતા, ધમ્મગારવતા, સઙ્ઘગારવતા, સિક્ખાગારવતા, સમાધિગારવતા, અપ્પમાદગારવતા, પટિસન્થારગારવતા. ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. ઇદમવોચ સા દેવતા. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ. અથ ખો સા દેવતા ‘‘સમનુઞ્ઞો મે સત્થા’’તિ ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો, ભિક્ખવે, સા દેવતા મં એતદવોચ – ‘સત્તિમે, ભન્તે, ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સત્થુગારવતા, ધમ્મગારવતા, સઙ્ઘગારવતા, સિક્ખાગારવતા, સમાધિગારવતા, અપ્પમાદગારવતા, પટિસન્થારગારવતા – ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’તિ. ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, સા દેવતા. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.

‘‘સત્થુગરુ ધમ્મગરુ, સઙ્ઘે ચ તિબ્બગારવો;

સમાધિગરુ આતાપી [સમાધિગારવતાપિ ચ (ક.)], સિક્ખાય તિબ્બગારવો.

‘‘અપ્પમાદગરુ ભિક્ખુ, પટિસન્થારગારવો;

અભબ્બો પરિહાનાય, નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકે’’તિ. પઠમં;

૨. હિરીગારવસુત્તં

૩૩. ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો, ભિક્ખવે, સા દેવતા મં એતદવોચ – ‘સત્તિમે, ભન્તે, ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સત્થુગારવતા, ધમ્મગારવતા, સઙ્ઘગારવતા, સિક્ખાગારવતા, સમાધિગારવતા, હિરિગારવતા, ઓત્તપ્પગારવતા. ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’તિ. ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, સા દેવતા. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.

‘‘સત્થુગરુ ધમ્મગરુ, સઙ્ઘે ચ તિબ્બગારવો;

સમાધિગરુ આતાપી, સિક્ખાય તિબ્બગારવો.

‘‘હિરિ ઓત્તપ્પસમ્પન્નો, સપ્પતિસ્સો સગારવો;

અભબ્બો પરિહાનાય, નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકે’’તિ. દુતિયં;

૩. પઠમસોવચસ્સતાસુત્તં

૩૪. ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં અઞ્ઞતરા દેવતા…પે… મં એતદવોચ – ‘સત્તિમે, ભન્તે, ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સત્થુગારવતા, ધમ્મગારવતા, સઙ્ઘગારવતા, સિક્ખાગારવતા, સમાધિગારવતા, સોવચસ્સતા, કલ્યાણમિત્તતા. ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’તિ. ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, સા દેવતા. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.

‘‘સત્થુગરુ ધમ્મગરુ, સઙ્ઘે ચ તિબ્બગારવો;

સમાધિગરુ આતાપી, સિક્ખાય તિબ્બગારવો.

‘‘કલ્યાણમિત્તો સુવચો, સપ્પતિસ્સો સગારવો;

અભબ્બો પરિહાનાય, નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકે’’તિ. તતિયં;

૪. દુતિયસોવચસ્સતાસુત્તં

૩૫. ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા…પે… ‘સત્તિમે, ભન્તે, ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સત્થુગારવતા, ધમ્મગારવતા, સઙ્ઘગારવતા, સિક્ખાગારવતા, સમાધિગારવતા, સોવચસ્સતા, કલ્યાણમિત્તતા. ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત ધમ્મા ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’તિ. ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, સા દેવતા. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.

એવં વુત્તે આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇમસ્સ ખો અહં, ભન્તે, ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. ઇધ, ભન્તે, ભિક્ખુ અત્તના ચ સત્થુગારવો હોતિ, સત્થુગારવતાય ચ વણ્ણવાદી. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન સત્થુગારવા તે ચ સત્થુગારવતાય સમાદપેતિ. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ સત્થુગારવા તેસઞ્ચ વણ્ણં ભણતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. અત્તના ચ ધમ્મગારવો હોતિ…પે… સઙ્ઘગારવો હોતિ… સિક્ખાગારવો હોતિ… સમાધિગારવો હોતિ… સુવચો હોતિ… કલ્યાણમિત્તો હોતિ, કલ્યાણમિત્તતાય ચ વણ્ણવાદી. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન કલ્યાણમિત્તા તે ચ કલ્યાણમિત્તતાય સમાદપેતિ. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ કલ્યાણમિત્તા તેસઞ્ચ વણ્ણં ભણતિ ભૂતં તચ્છં કાલેનાતિ. ઇમસ્સ ખો અહં, ભન્તે, ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, સારિપુત્ત! સાધુ ખો ત્વં, સારિપુત્ત, ઇમસ્સ મયા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનાસિ. ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ અત્તના ચ સત્થુગારવો હોતિ, સત્થુગારવતાય ચ વણ્ણવાદી. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન સત્થુગારવા તે ચ સત્થુગારવતાય સમાદપેતિ. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ સત્થુગારવા તેસઞ્ચ વણ્ણં ભણતિ ભૂતં તચ્છં કાલેન. અત્તના ચ ધમ્મગારવો હોતિ…પે… સઙ્ઘગારવો હોતિ… સિક્ખાગારવો હોતિ… સમાધિગારવો હોતિ… સુવચો હોતિ… કલ્યાણમિત્તો હોતિ, કલ્યાણમિત્તતાય ચ વણ્ણવાદી. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન કલ્યાણમિત્તા તે ચ કલ્યાણમિત્તતાય સમાદપેતિ. યે ચઞ્ઞે ભિક્ખૂ કલ્યાણમિત્તા તેસઞ્ચ વણ્ણં ભણતિ ભૂતં તચ્છં કાલેનાતિ. ઇમસ્સ ખો, સારિપુત્ત, મયા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમમિત્તસુત્તં

૩૬. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મિત્તો સેવિતબ્બો. કતમેહિ સત્તહિ? દુદ્દદં દદાતિ, દુક્કરં કરોતિ, દુક્ખમં ખમતિ, ગુય્હમસ્સ [ગુય્હસ્સ (ક.)] આવિ કરોતિ, ગુય્હમસ્સ [ગુય્હં અસ્સ (સી.), ગુય્હસ્સ (ક.)] પરિગુહતિ [પરિગૂહતિ (સી. સ્યા.), પરિગુય્હતિ (ક.)], આપદાસુ ન જહતિ, ખીણેન [ખીણે (ક.)] નાતિમઞ્ઞતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મિત્તો સેવિતબ્બો’’તિ.

‘‘દુદ્દદં દદાતિ મિત્તો, દુક્કરઞ્ચાપિ કુબ્બતિ;

અથોપિસ્સ દુરુત્તાનિ, ખમતિ દુક્ખમાનિ ચ [દુક્ખમાનિપિ (સી. સ્યા.)].

‘‘ગુય્હઞ્ચ તસ્સ [ગુય્હમસ્સ ચ (સ્યા.)] અક્ખાતિ, ગુય્હસ્સ પરિગૂહતિ;

આપદાસુ ન જહાતિ, ખીણેન નાતિમઞ્ઞતિ.

‘‘યમ્હિ એતાનિ ઠાનાનિ, સંવિજ્જન્તીધ [સંવિજ્જન્તિ ચ (ક.)] પુગ્ગલે;

સો મિત્તો મિત્તકામેન, ભજિતબ્બો તથાવિધો’’તિ. પઞ્ચમં;

૬. દુતિયમિત્તસુત્તં

૩૭. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો અપિ પનુજ્જમાનેનપિ [પણુજ્જમાનેનપિ (સી.)]. કતમેહિ સત્તહિ? પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચ વત્તા ચ વચનક્ખમો ચ ગમ્ભીરઞ્ચ કથં કત્તા હોતિ, નો ચ અટ્ઠાને નિયોજેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો અપિ પનુજ્જમાનેનપી’’તિ.

‘‘પિયો ગરુ ભાવનીયો, વત્તા ચ વચનક્ખમો;

ગમ્ભીરઞ્ચ કથં કત્તા, નો ચટ્ઠાને નિયોજકો [નિયોજયે (સી. સ્યા.)].

‘‘યમ્હિ એતાનિ ઠાનાનિ, સંવિજ્જન્તીધ પુગ્ગલે;

સો મિત્તો મિત્તકામેન, અત્થકામાનુકમ્પતો;

અપિ નાસિયમાનેન, ભજિતબ્બો તથાવિધો’’તિ. છટ્ઠં;

૭. પઠમપટિસમ્ભિદાસુત્તં

૩૮. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નચિરસ્સેવ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ઇદં મે ચેતસો લીનત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; અજ્ઝત્તં સંખિત્તં વા ચિત્તં ‘અજ્ઝત્તં મે સંખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં ‘બહિદ્ધા મે વિક્ખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; તસ્સ વિદિતા વેદના ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા સઞ્ઞા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા વિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; સપ્પાયાસપ્પાયેસુ ખો પનસ્સ ધમ્મેસુ હીનપ્પણીતેસુ કણ્હસુક્કસપ્પતિભાગેસુ નિમિત્તં સુગ્ગહિતં હોતિ સુમનસિકતં સૂપધારિતં સુપ્પટિવિદ્ધં પઞ્ઞાય. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નચિરસ્સેવ ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્યા’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયપટિસમ્ભિદાસુત્તં

૩૯. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો ‘ઇદં મે ચેતસો લીનત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; અજ્ઝત્તં સંખિત્તં વા ચિત્તં ‘અજ્ઝત્તં મે સંખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં ‘બહિદ્ધા મે વિક્ખિત્તં ચિત્ત’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; તસ્સ વિદિતા વેદના ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા સઞ્ઞા…પે… વિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; સપ્પાયાસપ્પાયેસુ ખો પનસ્સ ધમ્મેસુ હીનપ્પણીતેસુ કણ્હસુક્કસપ્પતિભાગેસુ નિમિત્તં સુગ્ગહિતં સુમનસિકતં સૂપધારિતં સુપ્પટિવિદ્ધં પઞ્ઞાય. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો ચતસ્સો પટિસમ્ભિદા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમવસસુત્તં

૪૦. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ચિત્તં વસે [વસં (ક.)] વત્તેતિ, નો ચ ભિક્ખુ ચિત્તસ્સ વસેન વત્તતિ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમાધિકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ સમાપત્તિકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ ઠિતિકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ વુટ્ઠાનકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ કલ્યાણકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ ગોચરકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ અભિનીહારકુસલો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ચિત્તં વસે વત્તેતિ, નો ચ ભિક્ખુ ચિત્તસ્સ વસેન વત્તતી’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયવસસુત્તં

૪૧. ‘‘સત્તહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો ચિત્તં વસે વત્તેતિ, નો ચ સારિપુત્તો ચિત્તસ્સ વસેન વત્તતિ. કતમેહિ સત્તહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો સમાધિકુસલો હોતિ, સમાધિસ્સ સમાપત્તિકુસલો, સમાધિસ્સ ઠિતિકુસલો, સમાધિસ્સ વુટ્ઠાનકુસલો, સમાધિસ્સ કલ્યાણકુસલો, સમાધિસ્સ ગોચરકુસલો, સમાધિસ્સ અભિનીહારકુસલો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, સત્તહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો ચિત્તં વસે વત્તેતિ, નો ચ સારિપુત્તો ચિત્તસ્સ વસેન વત્તતી’’તિ. દસમં.

૧૧. પઠમનિદ્દસસુત્તં

૪૨. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અથ ખો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અતિપ્પગો ખો તાવ સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિતું. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. તેન ખો પન સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, દ્વાદસવસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિ નપ્પટિક્કોસિ. અનભિનન્દિત્વા અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ – ‘‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય સાવત્થિં પિણ્ડાય પાવિસિં. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અતિપ્પગો ખો તાવ સાવત્થિયં પિણ્ડાય ચરિતું. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’ન્તિ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિં. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિં. તેન ખો પન, ભન્તે, સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘યો હિ કોચિ, આવુસો, દ્વાદસવસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, નિદ્દસો ભિક્ખૂતિ અલં વચનાયા’તિ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિં નપ્પટિક્કોસિં. અનભિનન્દિત્વા અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિં [પક્કામિં (સી. સ્યા.)] – ‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’તિ. સક્કા નુ ખો, ભન્તે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલં વસ્સગણનમત્તેન નિદ્દસો ભિક્ખુ પઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ?

‘‘ન ખો, સારિપુત્ત, સક્કા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલં વસ્સગણનમત્તેન નિદ્દસો ભિક્ખુ પઞ્ઞાપેતું. સત્ત ખો ઇમાનિ, સારિપુત્ત, નિદ્દસવત્થૂનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ.

[અ. નિ. ૭.૨૦; દી. નિ. ૩.૩૩૧] ‘‘કતમાનિ સત્ત? ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ સિક્ખાસમાદાને તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ સિક્ખાસમાદાને અવિગતપેમો, ધમ્મનિસન્તિયા તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ ધમ્મનિસન્તિયા અવિગતપેમો, ઇચ્છાવિનયે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ ઇચ્છાવિનયે અવિગતપેમો, પટિસલ્લાને તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ પટિસલ્લાને અવિગતપેમો, વીરિયારમ્ભે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ વીરિયારમ્ભે અવિગતપેમો, સતિનેપક્કે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ સતિનેપક્કે અવિગતપેમો, દિટ્ઠિપટિવેધે તિબ્બચ્છન્દો હોતિ આયતિઞ્ચ દિટ્ઠિપટિવેધે અવિગતપેમો. ઇમાનિ ખો, સારિપુત્ત, સત્ત નિદ્દસવત્થૂનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, સત્તહિ નિદ્દસવત્થૂહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દ્વાદસ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય; ચતુબ્બીસતિ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય; છત્તિંસતિ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય, અટ્ઠચત્તારીસં ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ. એકાદસમં.

૧૨. દુતિયનિદ્દસસુત્તં

૪૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કોસમ્બિં પિણ્ડાય પાવિસિ. અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અતિપ્પગો ખો તાવ કોસમ્બિયં પિણ્ડાય ચરિતું. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ.

તેન ખો પન સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘યો હિ કોચિ, આવુસો, દ્વાદસ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિ નપ્પટિક્કોસિ. અનભિનન્દિત્વા અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ – ‘‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો કોસમ્બિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કોસમ્બિં પિણ્ડાય પાવિસિં. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અતિપ્પગો ખો તાવ કોસમ્બિયં પિણ્ડાય ચરિતું. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’ન્તિ…પે… તેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિં. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિં.

‘‘તેન ખો પન, ભન્તે, સમયેન તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘યો હિ કોચિ, આવુસો, દ્વાદસવસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, નિદ્દસો ભિક્ખૂતિ અલં વચનાયા’તિ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં ભાસિતં નેવ અભિનન્દિં નપ્પટિક્કોસિં. અનભિનન્દિત્વા, અપ્પટિક્કોસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિં – ‘ભગવતો સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનિસ્સામી’તિ. સક્કા નુ ખો, ભન્તે, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલં વસ્સગણનમત્તેન નિદ્દસો ભિક્ખુ પઞ્ઞાપેતુ’’ન્તિ?

‘‘ન ખો, આનન્દ, સક્કા ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે કેવલં વસ્સગણનમત્તેન નિદ્દસો ભિક્ખુ પઞ્ઞાપેતું. સત્ત ખો ઇમાનિ, આનન્દ, નિદ્દસવત્થૂનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ.

‘‘કતમાનિ સત્ત? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ, સદ્ધો હોતિ, હિરીમા હોતિ, ઓત્તપ્પી હોતિ, બહુસ્સુતો હોતિ, આરદ્ધવીરિયો હોતિ, સતિમા હોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ. ઇમાનિ ખો, આનન્દ, સત્ત નિદ્દસવત્થૂનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. ઇમેહિ ખો, આનન્દ, સત્તહિ નિદ્દસવત્થૂહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ દ્વાદસ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય; ચતુબ્બીસતિ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય; છત્તિંસતિ ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાય, અટ્ઠચત્તારીસં ચેપિ વસ્સાનિ પરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ‘નિદ્દસો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ. દ્વાદસમં.

દેવતાવગ્ગો ચતુત્થો.