૬. નકુલપિતુસુત્તં

૧૬. એકં સમયં ભગવા ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે [સુંસુમારગિરે (સી. પી.), સંસુમારગિરે (કત્થચિ)] ભેસકળાવને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન નકુલપિતા ગહપતિ આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો નકુલમાતા ગહપતાની નકુલપિતરં ગહપતિં એતદવોચ –

‘‘મા ખો ત્વં, ગહપતિ, સાપેક્ખો [સાપેખો (પી. ક.)] કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા. સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘ન નકુલમાતા ગહપતાની મમચ્ચયેન સક્ખિસ્સતિ [ન સક્ખિસ્સતિ (સી. સ્યા. કં.), સક્કોતિ (પી. ક.)] દારકે પોસેતું, ઘરાવાસં સન્ધરિતુ’ન્તિ [સન્ધરિતુન્તિ (ક.), સણ્ઠરિતું (સ્યા.)]. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. કુસલાહં, ગહપતિ, કપ્પાસં કન્તિતું વેણિં ઓલિખિતું. સક્કોમહં, ગહપતિ, તવચ્ચયેન દારકે પોસેતું, ઘરાવાસં સન્ધરિતું. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા.

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘નકુલમાતા ગહપતાની મમચ્ચયેન અઞ્ઞં ઘરં [ભત્તારં (સ્યા. કં.), વીરં (સી.)] ગમિસ્સતી’તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. ત્વઞ્ચેવ ખો, ગહપતિ, જાનાસિ અહઞ્ચ, યં નો [યદા તે (સી.), યથા (સ્યા.), યથા નો (પી.)] સોળસવસ્સાનિ ગહટ્ઠકં બ્રહ્મચરિયં સમાચિણ્ણં [સમાદિન્નં (સી.)]. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા.

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘નકુલમાતા ગહપતાની મમચ્ચયેન ન દસ્સનકામા ભવિસ્સતિ ભગવતો ન દસ્સનકામા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સા’તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. અહઞ્હિ, ગહપતિ, તવચ્ચયેન દસ્સનકામતરા ચેવ ભવિસ્સામિ ભગવતો, દસ્સનકામતરા ચ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા.

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘ન નકુલમાતા ગહપતાની મમચ્ચયેન સીલેસુ [નકુલમાતા… ન સીલેસુ (સી. પી.)] પરિપૂરકારિની’તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. યાવતા ખો, ગહપતિ, તસ્સ ભગવતો સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના સીલેસુ પરિપૂરકારિનિયો, અહં તાસં અઞ્ઞતરા. યસ્સ ખો પનસ્સ કઙ્ખા વા વિમતિ વા – અયં સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે ભેસકળાવને મિગદાયે – તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છતુ. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા.

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘ન નકુલમાતા ગહપતાની લાભિની [નકુલમાતા ગહપતાની ન લાભિની (પી.)] અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સા’તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. યાવતા ખો, ગહપતિ, તસ્સ ભગવતો સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના લાભિનિયો અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, અહં તાસં અઞ્ઞતરા. યસ્સ ખો પનસ્સ કઙ્ખા વા વિમતિ વા – અયં સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે ભેસકળાવને મિગદાયે – તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છતુ. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા, ગહપતિ, સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા.

‘‘સિયા ખો પન તે, ગહપતિ, એવમસ્સ – ‘ન નકુલમાતા ગહપતાની ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ઓગાધપ્પત્તા પતિગાધપ્પત્તા અસ્સાસપ્પત્તા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરતી’તિ. ન ખો પનેતં, ગહપતિ, એવં દટ્ઠબ્બં. યાવતા ખો, ગહપતિ, તસ્સ ભગવતો સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ઓગાધપ્પત્તા પતિગાધપ્પત્તા અસ્સાસપ્પત્તા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરન્તિ, અહં તાસં અઞ્ઞતરા. યસ્સ ખો પનસ્સ કઙ્ખા વા વિમતિ વા – અયં સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભગ્ગેસુ વિહરતિ સુસુમારગિરે ભેસકળાવને મિગદાયે – તં ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિત્વા પુચ્છતુ. તસ્માતિહ ત્વં, ગહપતિ, મા સાપેક્ખો કાલમકાસિ. દુક્ખા ગહપતિ સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા; ગરહિતા ચ ભગવતા સાપેક્ખસ્સ કાલકિરિયા’’તિ.

અથ ખો નકુલપિતુનો ગહપતિસ્સ નકુલમાતરા [નકુલમાતાય (સી. સ્યા.), નકુલમાતુયા (ક.)] ગહપતાનિયા ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિયમાનસ્સ સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. વુટ્ઠહિ [વુટ્ઠાતિ (ક.)] ચ નકુલપિતા ગહપતિ તમ્હા આબાધા; તથા પહીનો ચ પન નકુલપિતુનો ગહપતિસ્સ સો આબાધો અહોસિ. અથ ખો નકુલપિતા ગહપતિ ગિલાના વુટ્ઠિતો [‘‘ગિલાનભાવતો વુટ્ઠાય ઠિતો, ભાવપ્પધાનો હિ અયં નિદ્દેસો’’તિ ટીકાસંવણ્ણના] અચિરવુટ્ઠિતો ગેલઞ્ઞા દણ્ડમોલુબ્ભ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો નકુલપિતરં ગહપતિં ભગવા એતદવોચ –

‘‘લાભા તે, ગહપતિ, સુલદ્ધં તે, ગહપતિ! યસ્સ તે નકુલમાતા ગહપતાની અનુકમ્પિકા અત્થકામા ઓવાદિકા અનુસાસિકા. યાવતા ખો, ગહપતિ, મમ સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના સીલેસુ પરિપૂરકારિનિયો, નકુલમાતા ગહપતાની તાસં અઞ્ઞતરા. યાવતા ખો, ગહપતિ, મમ સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના લાભિનિયો અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, નકુલમાતા ગહપતાની તાસં અઞ્ઞતરા. યાવતા ખો, ગહપતિ, મમ સાવિકા ગિહી ઓદાતવસના ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે ઓગાધપ્પત્તા પતિગાધપ્પત્તા અસ્સાસપ્પત્તા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને વિહરન્તિ, નકુલમાતા ગહપતાની તાસં અઞ્ઞતરા. લાભા તે, ગહપતિ, સુલદ્ધં તે, ગહપતિ! યસ્સ તે નકુલમાતા ગહપતાની અનુકમ્પિકા અત્થકામા ઓવાદિકા અનુસાસિકા’’તિ. છટ્ઠં.