૧૦. નિસ્સારણીયસુત્તં

૨૦૦. ‘‘પઞ્ચિમા, ભિક્ખવે, નિસ્સારણીયા [નિસ્સરણીયા (પી.), નિસ્સરણિયા (દી. નિ. ૩.૩૨૧)] ધાતુયો. કતમા પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો કામં [કામે (સ્યા. કં.) દી. નિ. ૩.૩૨૧] મનસિકરોતો કામેસુ ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ નપ્પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. નેક્ખમ્મં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો નેક્ખમ્મે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં [સુકતં (પી. ક.)] સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં સુવિસંયુત્તં [વિસંયુત્તં (કત્થચિ, દી. નિ. ૩.૩૨૧)] કામેહિ; યે ચ કામપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતપરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ, ન સો તં વેદનં વેદિયતિ. ઇદમક્ખાતં કામાનં નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો બ્યાપાદં મનસિકરોતો બ્યાપાદે ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ નપ્પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અબ્યાપાદં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અબ્યાપાદે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં સુવિસંયુત્તં બ્યાપાદેન; યે ચ બ્યાપાદપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતપરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ, ન સો તં વેદનં વેદિયતિ. ઇદમક્ખાતં બ્યાપાદસ્સ નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો વિહેસં મનસિકરોતો વિહેસાય ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ નપ્પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અવિહેસં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અવિહેસાય ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં સુવિસંયુત્તં વિહેસાય; યે ચ વિહેસાપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતપરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ, ન સો તં વેદનં વેદિયતિ. ઇદમક્ખાતં વિહેસાય નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રૂપં મનસિકરોતો રૂપે ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ નપ્પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. અરૂપં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો અરૂપે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં સુવિસંયુત્તં રૂપેહિ; યે ચ રૂપપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતપરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ, ન સો તં વેદનં વેદિયતિ. ઇદમક્ખાતં રૂપાનં નિસ્સરણં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સક્કાયં મનસિકરોતો સક્કાયે ચિત્તં ન પક્ખન્દતિ નપ્પસીદતિ ન સન્તિટ્ઠતિ ન વિમુચ્ચતિ. સક્કાયનિરોધં ખો પનસ્સ મનસિકરોતો સક્કાયનિરોધે ચિત્તં પક્ખન્દતિ પસીદતિ સન્તિટ્ઠતિ વિમુચ્ચતિ. તસ્સ તં ચિત્તં સુગતં સુભાવિતં સુવુટ્ઠિતં સુવિમુત્તં સુવિસંયુત્તં સક્કાયેન; યે ચ સક્કાયપચ્ચયા ઉપ્પજ્જન્તિ આસવા વિઘાતપરિળાહા, મુત્તો સો તેહિ, ન સો તં વેદનં વેદિયતિ. ઇદમક્ખાતં સક્કાયસ્સ નિસ્સરણં.

‘‘તસ્સ કામનન્દીપિ નાનુસેતિ, બ્યાપાદનન્દીપિ નાનુસેતિ, વિહેસાનન્દીપિ નાનુસેતિ, રૂપનન્દીપિ નાનુસેતિ, સક્કાયનન્દીપિ નાનુસેતિ (સો) [( ) કત્થચિ નત્થિ] કામનન્દિયાપિ અનનુસયા, બ્યાપાદનન્દિયાપિ અનનુસયા, વિહેસાનન્દિયાપિ અનનુસયા, રૂપનન્દિયાપિ અનનુસયા, સક્કાયનન્દિયાપિ અનનુસયા. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નિરનુસયો, અચ્છેચ્છિ [અચ્છેજ્જિ (સ્યા. કં. ક.)] તણ્હં, વિવત્તયિ [વાવત્તયિ (સી.)] સંયોજનં, સમ્મા માનાભિસમયા અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ નિસ્સારણીયા ધાતુયો’’તિ. દસમં.

બ્રાહ્મણવગ્ગો પઞ્ચમો.