૫. પઞ્ચમપણ્ણાસકં

(૨૧) ૧. કિમિલવગ્ગો

૧. કિમિલસુત્તં

૨૦૧. એકં સમયં ભગવા કિમિલાયં [કિમ્બિલાયં (સી. પી.) અ. નિ. ૬.૪૦; ૭.૫૯] વિહરતિ વેળુવને. અથ ખો આયસ્મા કિમિલો [કિમ્બિલો (સી. સ્યા. કં. પી.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા કિમિલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન તથાગતે પરિનિબ્બુતે સદ્ધમ્મો ન ચિરટ્ઠિતિકો હોતી’’તિ? ‘‘ઇધ, કિમિલ, તથાગતે પરિનિબ્બુતે ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો ઉપાસકા ઉપાસિકાયો સત્થરિ અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, ધમ્મે અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, સઙ્ઘે અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, સિક્ખાય અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા, અઞ્ઞમઞ્ઞં અગારવા વિહરન્તિ અપ્પતિસ્સા. અયં ખો, કિમિલ, હેતુ અયં પચ્ચયો, યેન તથાગતે પરિનિબ્બુતે સદ્ધમ્મો ન ચિરટ્ઠિતિકો હોતી’’તિ.

‘‘કો પન, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો, યેન તથાગતે પરિનિબ્બુતે સદ્ધમ્મો ચિરટ્ઠિતિકો હોતી’’તિ? ‘‘ઇધ, કિમિલ, તથાગતે પરિનિબ્બુતે ભિક્ખૂ ભિક્ખુનિયો ઉપાસકા ઉપાસિકાયો સત્થરિ સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, ધમ્મે સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, સઙ્ઘે સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, સિક્ખાય સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા, અઞ્ઞમઞ્ઞં સગારવા વિહરન્તિ સપ્પતિસ્સા. અયં ખો, કિમિલ, હેતુ અયં પચ્ચયો, યેન તથાગતે પરિનિબ્બુતે સદ્ધમ્મો ચિરટ્ઠિતિકો હોતી’’તિ. પઠમં.

૨. ધમ્મસ્સવનસુત્તં

૨૦૨. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ધમ્મસ્સવને. કતમે પઞ્ચ? અસ્સુતં સુણાતિ, સુતં પરિયોદાપેતિ, કઙ્ખં વિતરતિ [વિહનતિ (સ્યા. કં. પી. ક.)], દિટ્ઠિં ઉજું કરોતિ, ચિત્તમસ્સ પસીદતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ધમ્મસ્સવને’’તિ. દુતિયં.

૩. અસ્સાજાનીયસુત્તં

૨૦૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો [ભદ્દો (પી.)] અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? અજ્જવેન, જવેન, મદ્દવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. ‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? અજ્જવેન, જવેન, મદ્દવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. તતિયં.

૪. બલસુત્તં

૨૦૪. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, બલાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? સદ્ધાબલં, હિરિબલં, ઓત્તપ્પબલં, વીરિયબલં, પઞ્ઞાબલં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બલાની’’તિ. ચતુત્થં.

૫. ચેતોખિલસુત્તં

૨૦૫. [અ. નિ. ૯.૭૧; મ. નિ. ૧.૧૮૫; દી. નિ. ૩.૩૧૯] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ચેતોખિલા. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સત્થરિ કઙ્ખતિ વિચિકિચ્છતિ નાધિમુચ્ચતિ ન સમ્પસીદતિ, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય, અયં પઠમો ચેતોખિલો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્મે કઙ્ખતિ…પે… સઙ્ઘે કઙ્ખતિ…પે… સિક્ખાય કઙ્ખતિ…પે… સબ્રહ્મચારીસુ કુપિતો હોતિ અનત્તમનો આહતચિત્તો ખિલજાતો. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીસુ કુપિતો હોતિ અનત્તમનો આહતચિત્તો ખિલજાતો, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય, અયં પઞ્ચમો ચેતોખિલો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ચેતોખિલા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. વિનિબન્ધસુત્તં

૨૦૬. [અ. નિ. ૯.૭૨; દી. નિ. ૩.૩૨૦] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ચેતસોવિનિબન્ધા [ચેતોવિનિબદ્ધા (સારત્થદીપનીટીકાયં)]. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કામેસુ અવીતરાગો [અવિગતરાગો (ક.)] હોતિ અવિગતચ્છન્દો અવિગતપેમો અવિગતપિપાસો અવિગતપરિળાહો અવિગતતણ્હો. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કામેસુ અવીતરાગો હોતિ અવિગતચ્છન્દો અવિગતપેમો અવિગતપિપાસો અવિગતપરિળાહો અવિગતતણ્હો, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય, અયં પઠમો ચેતસોવિનિબન્ધો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયે અવીતરાગો હોતિ…પે… રૂપે અવીતરાગો હોતિ…પે… યાવદત્થં ઉદરાવદેહકં ભુઞ્જિત્વા સેય્યસુખં પસ્સસુખં મિદ્ધસુખં અનુયુત્તો વિહરતિ…પે… અઞ્ઞતરં દેવનિકાયં પણિધાય બ્રહ્મચરિયં ચરતિ – ‘ઇમિનાહં સીલેન વા વતેન વા તપેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા દેવો વા ભવિસ્સામિ દેવઞ્ઞતરો વા’તિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં દેવનિકાયં પણિધાય બ્રહ્મચરિયં ચરતિ – ‘ઇમિનાહં સીલેન વા વતેન વા તપેન વા બ્રહ્મચરિયેન વા દેવો વા ભવિસ્સામિ દેવઞ્ઞતરો વા’તિ, તસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય. યસ્સ ચિત્તં ન નમતિ આતપ્પાય અનુયોગાય સાતચ્ચાય પધાનાય, અયં પઞ્ચમો ચેતસોવિનિબન્ધો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ચેતસોવિનિબન્ધા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. યાગુસુત્તં

૨૦૭. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા યાગુયા. કતમે પઞ્ચ? ખુદ્દં [ખુદં (સી. પી.) ખુધાતિ સક્કતાનુલોમં. મહાવ. ૨૮૨] પટિહનતિ, પિપાસં પટિવિનેતિ, વાતં અનુલોમેતિ, વત્થિં સોધેતિ, આમાવસેસં પાચેતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા યાગુયા’’તિ. સત્તમં.

૮. દન્તકટ્ઠસુત્તં

૨૦૮. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દન્તકટ્ઠસ્સ અખાદને. કતમે પઞ્ચ? અચક્ખુસ્સં, મુખં દુગ્ગન્ધં હોતિ, રસહરણિયો ન વિસુજ્ઝન્તિ, પિત્તં સેમ્હં ભત્તં પરિયોનન્ધતિ [પરિયોનદ્ધન્તિ (સી. પી.), પરિયોનદ્ધતિ (સ્યા. કં. ક.) ચૂળવ. ૨૮૨ પસ્સિતબ્બં], ભત્તમસ્સ નચ્છાદેતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દન્તકટ્ઠસ્સ અખાદને.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા દન્તકટ્ઠસ્સ ખાદને. કતમે પઞ્ચ? ચક્ખુસ્સં, મુખં ન દુગ્ગન્ધં હોતિ, રસહરણિયો વિસુજ્ઝન્તિ, પિત્તં સેમ્હં ભત્તં ન પરિયોનન્ધતિ, ભત્તમસ્સ છાદેતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા દન્તકટ્ઠસ્સ ખાદને’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ગીતસ્સરસુત્તં

૨૦૯. [ચૂળવ. ૨૪૯] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ભણન્તસ્સ. કતમે પઞ્ચ? અત્તનાપિ તસ્મિં સરે સારજ્જતિ, પરેપિ તસ્મિં સરે સારજ્જન્તિ, ગહપતિકાપિ ઉજ્ઝાયન્તિ – ‘યથેવ મયં ગાયામ, એવમેવં ખો સમણા સક્યપુત્તિયા ગાયન્તી’તિ, સરકુત્તિમ્પિ નિકામયમાનસ્સ સમાધિસ્સ ભઙ્ગો હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ભણન્તસ્સા’’તિ. નવમં.

૧૦. મુટ્ઠસ્સતિસુત્તં

૨૧૦. [મહાવ. ૩૫૩] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમયતો. કતમે પઞ્ચ? દુક્ખં સુપતિ, દુક્ખં પટિબુજ્ઝતિ, પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, દેવતા ન રક્ખન્તિ, અસુચિ મુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા મુટ્ઠસ્સતિસ્સ અસમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમયતો.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સ સમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમયતો. કતમે પઞ્ચ? સુખં સુપતિ, સુખં પટિબુજ્ઝતિ, ન પાપકં સુપિનં પસ્સતિ, દેવતા રક્ખન્તિ, અસુચિ ન મુચ્ચતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ઉપટ્ઠિતસ્સતિસ્સ સમ્પજાનસ્સ નિદ્દં ઓક્કમયતો’’તિ. દસમં.

કિમિલવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

કિમિલો ધમ્મસ્સવનં, આજાનીયો બલં ખિલં;

વિનિબન્ધં યાગુ કટ્ઠં, ગીતં મુટ્ઠસ્સતિના ચાતિ.

(૨૨) ૨. અક્કોસકવગ્ગો

૧. અક્કોસકસુત્તં

૨૧૧. ‘‘યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોસકપરિભાસકો અરિયૂપવાદી સબ્રહ્મચારીનં, તસ્સ પઞ્ચ આદીનવા પાટિકઙ્ખા. કતમે પઞ્ચ? પારાજિકો વા હોતિ છિન્નપરિપન્થો [છિન્નપરિબન્ધો (ક.)], અઞ્ઞતરં વા સંકિલિટ્ઠં આપત્તિં આપજ્જતિ, બાળ્હં વા રોગાતઙ્કં ફુસતિ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોસકપરિભાસકો અરિયૂપવાદી સબ્રહ્મચારીનં, તસ્સ ઇમે પઞ્ચ આદીનવા પાટિકઙ્ખા’’તિ. પઠમં.

૨. ભણ્ડનકારકસુત્તં

૨૧૨. ‘‘યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ભણ્ડનકારકો કલહકારકો વિવાદકારકો ભસ્સકારકો સઙ્ઘે અધિકરણકારકો, તસ્સ પઞ્ચ આદીનવા પાટિકઙ્ખા. કતમે પઞ્ચ? અનધિગતં નાધિગચ્છતિ, અધિગતા [અધિગતં (સબ્બત્થ)] પરિહાયતિ, પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ભણ્ડનકારકો કલહકારકો વિવાદકારકો ભસ્સકારકો સઙ્ઘે અધિકરણકારકો, તસ્સ ઇમે પઞ્ચ આદીનવા પાટિકઙ્ખા’’તિ. દુતિયં.

૩. સીલસુત્તં

૨૧૩. [મહાવ. ૨૦૯; દી. નિ. ૩.૩૧૬] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, દુસ્સીલો સીલવિપન્નો પમાદાધિકરણં મહતિં ભોગજાનિં નિગચ્છતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો આદીનવો દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, દુસ્સીલસ્સ સીલવિપન્નસ્સ પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો આદીનવો દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, દુસ્સીલો સીલવિપન્નો યઞ્ઞદેવ પરિસં ઉપસઙ્કમતિ – યદિ ખત્તિયપરિસં, યદિ બ્રાહ્મણપરિસં, યદિ ગહપતિપરિસં, યદિ સમણપરિસં – અવિસારદો ઉપસઙ્કમતિ મઙ્કુભૂતો. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો આદીનવો દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, દુસ્સીલો સીલવિપન્નો સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો આદીનવો દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, દુસ્સીલો સીલવિપન્નો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો આદીનવો દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દુસ્સીલસ્સ સીલવિપત્તિયા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સીલવતો સીલસમ્પદાય. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, સીલવા સીલસમ્પન્નો અપ્પમાદાધિકરણં મહન્તં ભોગક્ખન્ધં અધિગચ્છતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો આનિસંસો સીલવતો સીલસમ્પદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સીલવતો સીલસમ્પન્નસ્સ કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો આનિસંસો સીલવતો સીલસમ્પદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સીલવા સીલસમ્પન્નો યઞ્ઞદેવ પરિસં ઉપસઙ્કમતિ – યદિ ખત્તિયપરિસં, યદિ બ્રાહ્મણપરિસં, યદિ ગહપતિપરિસં, યદિ સમણપરિસં – વિસારદો ઉપસઙ્કમતિ અમઙ્કુભૂતો. અયં ભિક્ખવે, તતિયો આનિસંસો સીલવતો સીલસમ્પદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સીલવા સીલસમ્પન્નો અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો આનિસંસો સીલવતો સીલસમ્પદાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સીલવા સીલસમ્પન્નો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો આનિસંસો સીલવતો સીલસમ્પદાય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સીલવતો સીલસમ્પદાયા’’તિ. તતિયં.

૪. બહુભાણિસુત્તં

૨૧૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા બહુભાણિસ્મિં પુગ્ગલે. કતમે પઞ્ચ? મુસા ભણતિ, પિસુણં ભણતિ, ફરુસં ભણતિ, સમ્ફપ્પલાપં ભણતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા બહુભાણિસ્મિં પુગ્ગલે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા મન્તભાણિસ્મિં પુગ્ગલે. કતમે પઞ્ચ? ન મુસા ભણતિ, ન પિસુણં ભણતિ, ન ફરુસં ભણતિ, ન સમ્ફપ્પલાપં ભણતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા મન્તભાણિસ્મિં પુગ્ગલે’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમઅક્ખન્તિસુત્તં

૨૧૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અક્ખન્તિયા. કતમે પઞ્ચ? બહુનો જનસ્સ અપ્પિયો હોતિ અમનાપો, વેરબહુલો ચ હોતિ, વજ્જબહુલો ચ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અક્ખન્તિયા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ખન્તિયા. કતમે પઞ્ચ? બહુનો જનસ્સ પિયો હોતિ મનાપો, ન વેરબહુલો હોતિ, ન વજ્જબહુલો, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ખન્તિયા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઅક્ખન્તિસુત્તં

૨૧૬. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અક્ખન્તિયા. કતમે પઞ્ચ? બહુનો જનસ્સ અપ્પિયો હોતિ અમનાપો, લુદ્દો ચ હોતિ, વિપ્પટિસારી ચ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અક્ખન્તિયા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ખન્તિયા. કતમે પઞ્ચ? બહુનો જનસ્સ પિયો હોતિ મનાપો, અલુદ્દો ચ હોતિ, અવિપ્પટિસારી ચ, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ખન્તિયા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમઅપાસાદિકસુત્તં

૨૧૭. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અપાસાદિકે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ઉપવદતિ, અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ ગરહન્તિ, પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અપાસાદિકે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા પાસાદિકે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ન ઉપવદતિ, અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ પસંસન્તિ, કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા પાસાદિકે’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયઅપાસાદિકસુત્તં

૨૧૮. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અપાસાદિકે. કતમે પઞ્ચ? અપ્પસન્ના નપ્પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તં હોતિ, સત્થુસાસનં અકતં [ન કતં (સ્યા. કં. ક.)] હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, ચિત્તમસ્સ નપ્પસીદતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અપાસાદિકે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા પાસાદિકે. કતમે પઞ્ચ? અપ્પસન્ના પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ ભિય્યોભાવો હોતિ, સત્થુસાસનં કતં હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, ચિત્તમસ્સ પસીદતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા પાસાદિકે’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અગ્ગિસુત્તં

૨૧૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અગ્ગિસ્મિં. કતમે પઞ્ચ? અચક્ખુસ્સો, દુબ્બણ્ણકરણો, દુબ્બલકરણો, સઙ્ગણિકાપવડ્ઢનો [સઙ્ગણિકાપવદ્ધનો (સી.), સઙ્ગણિકારામબદ્ધનો (ક.)], તિરચ્છાનકથાપવત્તનિકો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અગ્ગિસ્મિ’’ન્તિ. નવમં.

૧૦. મધુરાસુત્તં

૨૨૦. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા મધુરાયં. કતમે પઞ્ચ? વિસમા, બહુરજા, ચણ્ડસુનખા, વાળયક્ખા, દુલ્લભપિણ્ડા – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા મધુરાય’’ન્તિ. દસમં.

અક્કોસકવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

અક્કોસભણ્ડનસીલં, બહુભાણી દ્વે અખન્તિયો;

અપાસાદિકા દ્વે વુત્તા, અગ્ગિસ્મિં મધુરેન ચાતિ.

(૨૩) ૩. દીઘચારિકવગ્ગો

૧. પઠમદીઘચારિકસુત્તં

૨૨૧. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં અનુયુત્તસ્સ વિહરતો. કતમે પઞ્ચ? અસ્સુતં ન સુણાતિ, સુતં ન પરિયોદાપેતિ, સુતેનેકચ્ચેન અવિસારદો હોતિ, ગાળ્હં [બાળ્હં (સ્યા.)] રોગાતઙ્કં ફુસતિ, ન ચ મિત્તવા હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં અનુયુત્તસ્સ વિહરતો.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સમવત્થચારે. કતમે પઞ્ચ? અસ્સુતં સુણાતિ, સુતં પરિયોદાપેતિ, સુતેનેકચ્ચેન વિસારદો હોતિ, ન ગાળ્હં રોગાતઙ્કં ફુસતિ, મિત્તવા ચ હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સમવત્થચારે’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયદીઘચારિકસુત્તં

૨૨૨. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં અનુયુત્તસ્સ વિહરતો. કતમે પઞ્ચ? અનધિગતં નાધિગચ્છતિ, અધિગતા પરિહાયતિ, અધિગતેનેકચ્ચેન અવિસારદો હોતિ, ગાળ્હં રોગાતઙ્કં ફુસતિ, ન ચ મિત્તવા હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં અનુયુત્તસ્સ વિહરતો.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સમવત્થચારે. કતમે પઞ્ચ? અનધિગતં અધિગચ્છતિ, અધિગતા ન પરિહાયતિ, અધિગતેનેકચ્ચેન વિસારદો હોતિ, ન ગાળ્હં રોગાતઙ્કં ફુસતિ, મિત્તવા ચ હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સમવત્થચારે’’તિ. દુતિયં.

૩. અતિનિવાસસુત્તં

૨૨૩. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અતિનિવાસે. કતમે પઞ્ચ? બહુભણ્ડો હોતિ બહુભણ્ડસન્નિચયો, બહુભેસજ્જો હોતિ બહુભેસજ્જસન્નિચયો, બહુકિચ્ચો હોતિ બહુકરણીયો બ્યત્તો કિંકરણીયેસુ, સંસટ્ઠો વિહરતિ ગહટ્ઠપબ્બજિતેહિ અનનુલોમિકેન ગિહિસંસગ્ગેન, તમ્હા ચ આવાસા પક્કમન્તો સાપેક્ખો પક્કમતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અતિનિવાસે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સમવત્થવાસે. કતમે પઞ્ચ? ન બહુભણ્ડો હોતિ ન બહુભણ્ડસન્નિચયો, ન બહુભેસજ્જો હોતિ ન બહુભેસજ્જસન્નિચયો, ન બહુકિચ્ચો હોતિ ન બહુકરણીયો ન બ્યત્તો કિંકરણીયેસુ, અસંસટ્ઠો વિહરતિ ગહટ્ઠપબ્બજિતેહિ અનનુલોમિકેન ગિહિસંસગ્ગેન, તમ્હા ચ આવાસા પક્કમન્તો અનપેક્ખો પક્કમતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સમવત્થવાસે’’તિ. તતિયં.

૪. મચ્છરીસુત્તં

૨૨૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા અતિનિવાસે. કતમે પઞ્ચ? આવાસમચ્છરી હોતિ, કુલમચ્છરી હોતિ, લાભમચ્છરી હોતિ, વણ્ણમચ્છરી હોતિ, ધમ્મમચ્છરી હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા અતિનિવાસે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સમવત્થવાસે. કતમે પઞ્ચ? ન આવાસમચ્છરી હોતિ, ન કુલમચ્છરી હોતિ, ન લાભમચ્છરી હોતિ, ન વણ્ણમચ્છરી હોતિ, ન ધમ્મમચ્છરી હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સમવત્થવાસે’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમકુલૂપકસુત્તં

૨૨૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા કુલૂપકે [કુલુપકે (સ્યા. પી.), કુલૂપગે (સી.)]. કતમે પઞ્ચ? અનામન્તચારે આપજ્જતિ, રહો નિસજ્જાય આપજ્જતિ, પટિચ્છન્ને આસને આપજ્જતિ, માતુગામસ્સ ઉત્તરિ છપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેન્તો આપજ્જતિ, કામસઙ્કપ્પબહુલો વિહરતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા કુલૂપકે’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયકુલૂપકસુત્તં

૨૨૬. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા કુલૂપકસ્સ ભિક્ખુનો અતિવેલં કુલેસુ સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો. કતમે પઞ્ચ? માતુગામસ્સ અભિણ્હદસ્સનં, દસ્સને સતિ સંસગ્ગો, સંસગ્ગે સતિ વિસ્સાસો, વિસ્સાસે સતિ ઓતારો, ઓતિણ્ણચિત્તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘અનભિરતો વા બ્રહ્મચરિયં ચરિસ્સતિ અઞ્ઞતરં વા સંકિલિટ્ઠં આપત્તિં આપજ્જિસ્સતિ સિક્ખં વા પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સતિ’. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા કુલૂપકસ્સ ભિક્ખુનો અતિવેલં કુલેસુ સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. ભોગસુત્તં

૨૨૭. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા ભોગેસુ. કતમે પઞ્ચ? અગ્ગિસાધારણા ભોગા, ઉદકસાધારણા ભોગા, રાજસાધારણા ભોગા, ચોરસાધારણા ભોગા, અપ્પિયેહિ દાયાદેહિ સાધારણા ભોગા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા ભોગેસુ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા ભોગેસુ. કતમે પઞ્ચ? ભોગે નિસ્સાય અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ, માતાપિતરો સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ, પુત્તદારદાસકમ્મકરપોરિસે સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ, મિત્તામચ્ચે સુખેતિ પીણેતિ સમ્મા સુખં પરિહરતિ, સમણબ્રાહ્મણેસુ ઉદ્ધગ્ગિકં દક્ખિણં પતિટ્ઠાપેતિ સોવગ્ગિકં સુખવિપાકં સગ્ગસંવત્તનિકં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા ભોગેસૂ’’તિ. સત્તમં.

૮. ઉસ્સૂરભત્તસુત્તં

૨૨૮. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા ઉસ્સૂરભત્તે કુલે. કતમે પઞ્ચ? યે તે અતિથી પાહુના, તે ન કાલેન પટિપૂજેન્તિ; યા તા બલિપટિગ્ગાહિકા દેવતા, તા ન કાલેન પટિપૂજેન્તિ; યે તે સમણબ્રાહ્મણા એકભત્તિકા રત્તૂપરતા વિરતા વિકાલભોજના, તે ન કાલેન પટિપૂજેન્તિ; દાસકમ્મકરપોરિસા વિમુખા કમ્મં કરોન્તિ; તાવતકંયેવ અસમયેન ભુત્તં અનોજવન્તં હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા ઉસ્સૂરભત્તે કુલે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સમયભત્તે કુલે. કતમે પઞ્ચ? યે તે અતિથી પાહુના, તે કાલેન પટિપૂજેન્તિ; યા તા બલિપટિગ્ગાહિકા દેવતા, તા કાલેન પટિપૂજેન્તિ; યે તે સમણબ્રાહ્મણા એકભત્તિકા રત્તૂપરતા વિરતા વિકાલભોજના, તે કાલેન પટિપૂજેન્તિ; દાસકમ્મકરપોરિસા અવિમુખા કમ્મં કરોન્તિ; તાવતકંયેવ સમયેન ભુત્તં ઓજવન્તં હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સમયભત્તે કુલે’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમકણ્હસપ્પસુત્તં

૨૨૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા કણ્હસપ્પે. કતમે પઞ્ચ? અસુચિ, દુગ્ગન્ધો, સભીરુ, સપ્પટિભયો, મિત્તદુબ્ભી – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા કણ્હસપ્પે. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચિમે આદીનવા માતુગામે. કતમે પઞ્ચ? અસુચિ, દુગ્ગન્ધો, સભીરુ, સપ્પટિભયો, મિત્તદુબ્ભી – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા માતુગામે’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયકણ્હસપ્પસુત્તં

૨૩૦. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા કણ્હસપ્પે. કતમે પઞ્ચ? કોધનો, ઉપનાહી, ઘોરવિસો, દુજ્જિવ્હો, મિત્તદુબ્ભી – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા કણ્હસપ્પે.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચિમે આદીનવા માતુગામે. કતમે પઞ્ચ? કોધનો, ઉપનાહી, ઘોરવિસો, દુજ્જિવ્હો, મિત્તદુબ્ભી. તત્રિદં, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ ઘોરવિસતા – યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, માતુગામો તિબ્બરાગો. તત્રિદં, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ દુજ્જિવ્હતા – યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, માતુગામો પિસુણવાચો. તત્રિદં, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સ મિત્તદુબ્ભિતા – યેભુય્યેન, ભિક્ખવે, માતુગામો અતિચારિની. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા માતુગામે’’તિ. દસમં.

દીઘચારિકવગ્ગો તતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

દ્વે દીઘચારિકા વુત્તા, અતિનિવાસમચ્છરી;

દ્વે ચ કુલૂપકા ભોગા, ભત્તં સપ્પાપરે દુવેતિ.

(૨૪) ૪. આવાસિકવગ્ગો

૧. આવાસિકસુત્તં

૨૩૧. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ અભાવનીયો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન આકપ્પસમ્પન્નો હોતિ ન વત્તસમ્પન્નો; ન બહુસ્સુતો હોતિ ન સુતધરો; ન પટિસલ્લેખિતા [સલ્લેખિતા (ક. સી.)] હોતિ ન પટિસલ્લાનારામો; ન કલ્યાણવાચો હોતિ ન કલ્યાણવાક્કરણો; દુપ્પઞ્ઞો હોતિ જળો એળમૂગો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ અભાવનીયો હોતિ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ ભાવનીયો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આકપ્પસમ્પન્નો હોતિ વત્તસમ્પન્નો; બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો; પટિસલ્લેખિતા હોતિ પટિસલ્લાનારામો; કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો; પઞ્ઞવા હોતિ અજળો અનેળમૂગો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ ભાવનીયો હોતી’’તિ. પઠમં.

૨. પિયસુત્તં

૨૩૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા; ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી; આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચા’’તિ. દુતિયં.

૩. સોભનસુત્તં

૨૩૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ આવાસં સોભેતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગલાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા; પટિબલો હોતિ ઉપસઙ્કમન્તે ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું; ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ આવાસં સોભેતી’’તિ. તતિયં.

૪. બહૂપકારસુત્તં

૨૩૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ આવાસસ્સ બહૂપકારો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; ખણ્ડફુલ્લં પટિસઙ્ખરોતિ; મહા ખો પન ભિક્ખુસઙ્ઘો અભિક્કન્તો નાનાવેરજ્જકા ભિક્ખૂ ગિહીનં ઉપસઙ્કમિત્વા આરોચેતિ – ‘મહા ખો, આવુસો, ભિક્ખુસઙ્ઘો અભિક્કન્તો નાનાવેરજ્જકા ભિક્ખૂ, કરોથ પુઞ્ઞાનિ, સમયો પુઞ્ઞાનિ કાતુ’ન્તિ; ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ આવાસસ્સ બહૂપકારો હોતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. અનુકમ્પસુત્તં

૨૩૫. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ ગિહીનં [ગિહિં (સ્યા.), ગિહી (કત્થચિ)] અનુકમ્પતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અધિસીલે [અધિસીલેસુ (સ્યા.)] સમાદપેતિ; ધમ્મદસ્સને નિવેસેતિ; ગિલાનકે ઉપસઙ્કમિત્વા સતિં ઉપ્પાદેતિ – ‘અરહગ્ગતં આયસ્મન્તો સતિં ઉપટ્ઠાપેથા’તિ; મહા ખો પન ભિક્ખુસઙ્ઘો અભિક્કન્તો નાનાવેરજ્જકા ભિક્ખૂ ગિહીનં ઉપસઙ્કમિત્વા આરોચેતિ – ‘મહા ખો, આવુસો, ભિક્ખુસઙ્ઘો અભિક્કન્તો નાનાવેરજ્જકા ભિક્ખૂ, કરોથ પુઞ્ઞાનિ, સમયો પુઞ્ઞાનિ કાતુ’ન્તિ; યં ખો પનસ્સ ભોજનં દેન્તિ લૂખં વા પણીતં વા તં અત્તના પરિભુઞ્જતિ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ ગિહીનં અનુકમ્પતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. પઠમઅવણ્ણારહસુત્તં

૨૩૬. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસેતિ; અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસેતિ; સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસેતિ; અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસેતિ; સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયઅવણ્ણારહસુત્તં

૨૩૭. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; આવાસમચ્છરી હોતિ આવાસપલિગેધી; કુલમચ્છરી હોતિ કુલપલિગેધી; સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; ન આવાસમચ્છરી હોતિ ન આવાસપલિગેધી; ન કુલમચ્છરી હોતિ ન કુલપલિગેધી; સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. સત્તમં.

૮. તતિયઅવણ્ણારહસુત્તં

૨૩૮. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; આવાસમચ્છરી હોતિ; કુલમચ્છરી હોતિ; લાભમચ્છરી હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ; અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ; ન આવાસમચ્છરી હોતિ; ન કુલમચ્છરી હોતિ; ન લાભમચ્છરી હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમમચ્છરિયસુત્તં

૨૩૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આવાસમચ્છરી હોતિ; કુલમચ્છરી હોતિ; લાભમચ્છરી હોતિ; વણ્ણમચ્છરી [ધમ્મમચ્છરી (ક.)] હોતિ; સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન આવાસમચ્છરી હોતિ; ન કુલમચ્છરી હોતિ; ન લાભમચ્છરી હોતિ; ન વણ્ણમચ્છરી હોતિ; સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયમચ્છરિયસુત્તં

૨૪૦. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આવાસમચ્છરી હોતિ; કુલમચ્છરી હોતિ; લાભમચ્છરી હોતિ; વણ્ણમચ્છરી હોતિ; ધમ્મમચ્છરી હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન આવાસમચ્છરી હોતિ; ન કુલમચ્છરી હોતિ; ન લાભમચ્છરી હોતિ; ન વણ્ણમચ્છરી હોતિ; ન ધમ્મમચ્છરી હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો આવાસિકો ભિક્ખુ યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. દસમં.

આવાસિકવગ્ગો ચતુત્થો.

તસ્સુદ્દાનં –

આવાસિકો પિયો ચ સોભનો,

બહૂપકારો અનુકમ્પકો ચ;

તયો અવણ્ણારહા ચેવ,

મચ્છરિયા દુવેપિ ચાતિ [યથાભતં ચાપિ અવણ્ણગેધા, ચતુક્કમચ્છેર પઞ્ચમેન ચાતિ (સી. સ્યા.) યથાભતં અવણ્ણઞ્ચ, ચતુકો મચ્છરિયેન ચાતિ (ક.)].

(૨૫) ૫. દુચ્ચરિતવગ્ગો

૧. પઠમદુચ્ચરિતસુત્તં

૨૪૧. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દુચ્ચરિતે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ઉપવદતિ; અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ ગરહન્તિ; પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ; સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ; કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દુચ્ચરિતે.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આનિસંસા સુચરિતે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ન ઉપવદતિ; અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ પસંસન્તિ; કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ; અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ; કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા સુચરિતે’’તિ. પઠમં.

૨. પઠમકાયદુચ્ચરિતસુત્તં

૨૪૨. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા કાયદુચ્ચરિતે…પે… આનિસંસા કાયસુચરિતે…પે…. દુતિયં.

૩. પઠમવચીદુચ્ચરિતસુત્તં

૨૪૩. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા વચીદુચ્ચરિતે…પે… આનિસંસા વચીસુચરિતે…પે…. તતિયં.

૪. પઠમમનોદુચ્ચરિતસુત્તં

૨૪૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા મનોદુચ્ચરિતે…પે… આનિસંસા મનોસુચરિતે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ન ઉપવદતિ; અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ પસંસન્તિ; કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ; અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ; કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આનિસંસા મનોસુચરિતે’’તિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયદુચ્ચરિતસુત્તં

૨૪૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા દુચ્ચરિતે. કતમે પઞ્ચ? અત્તાપિ અત્તાનં ઉપવદતિ; અનુવિચ્ચ વિઞ્ઞૂ ગરહન્તિ; પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ; સદ્ધમ્મા વુટ્ઠાતિ; અસદ્ધમ્મે પતિટ્ઠાતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા દુચ્ચરિતે.