૯. ગિહિસુત્તં

૧૭૯. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ પઞ્ચમત્તેહિ ઉપાસકસતેહિ પરિવુતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘યં કઞ્ચિ [યં કિઞ્ચિ (સી. પી.)], સારિપુત્ત, જાનેય્યાથ ગિહિં ઓદાતવસનં પઞ્ચસુ સિક્ખાપદેસુ સંવુતકમ્મન્તં ચતુન્નં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભિં અકિચ્છલાભિં અકસિરલાભિં, સો આકઙ્ખમાનો અત્તનાવ અત્તાનં બ્યાકરેય્ય – ‘ખીણનિરયોમ્હિ ખીણતિરચ્છાનયોનિ ખીણપેત્તિવિસયો ખીણાપાયદુગ્ગતિવિનિપાતો, સોતાપન્નોહમસ્મિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો’’’તિ.

‘‘કતમેસુ પઞ્ચસુ સિક્ખાપદેસુ સંવુતકમ્મન્તો હોતિ? ઇધ, સારિપુત્ત, અરિયસાવકો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. ઇમેસુ પઞ્ચસુ સિક્ખાપદેસુ સંવુતકમ્મન્તો હોતિ.

‘‘કતમેસં ચતુન્નં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી? ઇધ, સારિપુત્ત, અરિયસાવકો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ, સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અયમસ્સ પઠમો આભિચેતસિકો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો અધિગતો હોતિ અવિસુદ્ધસ્સ ચિત્તસ્સ વિસુદ્ધિયા અપરિયોદાતસ્સ ચિત્તસ્સ પરિયોદપનાય.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, અરિયસાવકો ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ – ‘સ્વાક્ખાતો ભગવતા ધમ્મો સન્દિટ્ઠિકો અકાલિકો એહિપસ્સિકો ઓપનેય્યિકો પચ્ચત્તં વેદિતબ્બો વિઞ્ઞૂહી’તિ. અયમસ્સ દુતિયો આભિચેતસિકો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો અધિગતો હોતિ અવિસુદ્ધસ્સ ચિત્તસ્સ વિસુદ્ધિયા અપરિયોદાતસ્સ ચિત્તસ્સ પરિયોદપનાય.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, અરિયસાવકો સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ – ‘સુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો ઉજુપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો ઞાયપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો સામીચિપ્પટિપન્નો ભગવતો સાવકસઙ્ઘો, યદિદં ચત્તારિ પુરિસયુગાનિ અટ્ઠ પુરિસપુગ્ગલા એસ ભગવતો સાવકસઙ્ઘો આહુનેય્યો પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’તિ. અયમસ્સ તતિયો આભિચેતસિકો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો અધિગતો હોતિ અવિસુદ્ધસ્સ ચિત્તસ્સ વિસુદ્ધિયા અપરિયોદાતસ્સ ચિત્તસ્સ પરિયોદપનાય.

‘‘પુન ચપરં, સારિપુત્ત, અરિયસાવકો અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો હોતિ અખણ્ડેહિ અચ્છિદ્દેહિ અસબલેહિ અકમ્માસેહિ ભુજિસ્સેહિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થેહિ અપરામટ્ઠેહિ સમાધિસંવત્તનિકેહિ. અયમસ્સ ચતુત્થો આભિચેતસિકો દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારો અધિગતો હોતિ અવિસુદ્ધસ્સ ચિત્તસ્સ વિસુદ્ધિયા અપરિયોદાતસ્સ ચિત્તસ્સ પરિયોદપનાય. ઇમેસં ચતુન્નં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી.

‘‘યં કઞ્ચિ, સારિપુત્ત, જાનેય્યાથ ગિહિં ઓદાતવસનં – ઇમેસુ પઞ્ચસુ સિક્ખાપદેસુ સંવુતકમ્મન્તં, ઇમેસઞ્ચ ચતુન્નં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભિં અકિચ્છલાભિં અકસિરલાભિં, સો આકઙ્ખમાનો અત્તનાવ અત્તાનં બ્યાકરેય્ય – ‘ખીણનિરયોમ્હિ ખીણતિરચ્છાનયોનિ ખીણપેત્તિવિસયો ખીણાપાયદુગ્ગતિવિનિપાતો, સોતાપન્નોહમસ્મિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો’’’તિ.

‘‘નિરયેસુ ભયં દિસ્વા, પાપાનિ પરિવજ્જયે;

અરિયધમ્મં સમાદાય, પણ્ડિતો પરિવજ્જયે.

‘‘ન હિંસે પાણભૂતાનિ, વિજ્જમાને પરક્કમે;

મુસા ચ ન ભણે જાનં, અદિન્નં ન પરામસે.

‘‘સેહિ દારેહિ સન્તુટ્ઠો, પરદારઞ્ચ આરમે [નારમે (સી. સ્યા.)];

મેરયં વારુણિં જન્તુ, ન પિવે ચિત્તમોહનિં.

‘‘અનુસ્સરેય્ય સમ્બુદ્ધં, ધમ્મઞ્ચાનુવિતક્કયે;

અબ્યાપજ્જં [અબ્યાપજ્ઝં (?) અબ્યાપજ્ઝં (ક.)] હિતં ચિત્તં, દેવલોકાય ભાવયે.

‘‘ઉપટ્ઠિતે દેય્યધમ્મે, પુઞ્ઞત્થસ્સ જિગીસતો [જિગિંસતો (સી. સ્યા. કં. પી.)];

સન્તેસુ પઠમં દિન્ના, વિપુલા હોતિ દક્ખિણા.

‘‘સન્તો હવે પવક્ખામિ, સારિપુત્ત સુણોહિ મે;

ઇતિ કણ્હાસુ સેતાસુ, રોહિણીસુ હરીસુ વા.

‘‘કમ્માસાસુ સરૂપાસુ, ગોસુ પારેવતાસુ વા;

યાસુ કાસુચિ એતાસુ, દન્તો જાયતિ પુઙ્ગવો.

‘‘ધોરય્હો બલસમ્પન્નો, કલ્યાણજવનિક્કમો;

તમેવ ભારે યુઞ્જન્તિ, નાસ્સ વણ્ણં પરિક્ખરે.

‘‘એવમેવં મનુસ્સેસુ, યસ્મિં કિસ્મિઞ્ચિ જાતિયે;

ખત્તિયે બ્રાહ્મણે વેસ્સે, સુદ્દે ચણ્ડાલપુક્કુસે.

‘‘યાસુ કાસુચિ એતાસુ, દન્તો જાયતિ સુબ્બતો;

ધમ્મટ્ઠો સીલસમ્પન્નો, સચ્ચવાદી હિરીમનો.

‘‘પહીનજાતિમરણો, બ્રહ્મચરિયસ્સ કેવલી;

પન્નભારો વિસંયુત્તો, કતકિચ્ચો અનાસવો.

‘‘પારગૂ સબ્બધમ્માનં, અનુપાદાય નિબ્બુતો;

તસ્મિઞ્ચ વિરજે ખેત્તે, વિપુલા હોતિ દક્ખિણા.

‘‘બાલા ચ અવિજાનન્તા, દુમ્મેધા અસ્સુતાવિનો;

બહિદ્ધા દદન્તિ દાનાનિ, ન હિ સન્તે ઉપાસરે.

‘‘યે ચ સન્તે ઉપાસન્તિ, સપ્પઞ્ઞે ધીરસમ્મતે;

સદ્ધા ચ નેસં સુગતે, મૂલજાતા પતિટ્ઠિતા.

‘‘દેવલોકઞ્ચ તે યન્તિ, કુલે વા ઇધ જાયરે;

અનુપુબ્બેન નિબ્બાનં, અધિગચ્છન્તિ પણ્ડિતા’’તિ. નવમં;